Villa Gianna in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, Modified: yes, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
Villa Gianna in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
Villa Gianna in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
Villa Atlanta in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
Willa Atlanta w Lovran, photo Paweł Sokołowski, 2026
License: CC BY-SA 4.0, Source: Instytut Polonika, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
Villa Atlanta in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
Villa Atlanta in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
Willa Atlanta w Lovran, photo Paweł Sokołowski, 2026
License: CC BY-SA 4.0, Source: Instytut Polonika, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
A plaque commemorating Stanisław Witkiewicz at Villa Atlanta in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
Willa Atlanta w Lovran, photo Paweł Sokołowski, 2026
License: CC BY-SA 4.0, Source: Instytut Polonika, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
A detail from the Atlanta Villa in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
A section of the old town in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
Villa Antonia in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
Villa Antonia in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
The garden at Pension Centrale in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
Pension Centrale in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
Pension Centrale in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran
Pension Centrale in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
License: CC BY-SA 4.0, Source: Fundacja Akcja Kultura, License terms and conditions
Photo showing Polish traces in Lovran

Polish traces in Lovran

Polish traces in Lovran

Aromat lauru, będącego symbolem Lovran, nadaje lokalnemu klimatowi niepowtarzalny charakter. To właśnie obecność laurowych gajów wokół miasta miała być przyczynkiem do powstania jego nazwy, co często podkreślali historycy, podróżnicy i kartografowie w swoich relacjach.

Miejscowość, gdy stała się popularnym kurortem, nazywana była przez Polaków Lowrana czy Laurana. 

Pierwsze wzmianki o Lovran, jako ufortyfikowanym porcie na północnym wybrzeżu Adriatyku, pochodzą z VII wieku z dzieła „Cosmographia” anonimowego autora z Rawenny. Historia miasta sięga jednak jeszcze dalej, do czasów, kiedy jego tereny zamieszkiwało iliryjskie plemię Liburnów, znane z rybołówstwa w Zatoce Kvarnerskiej oraz uprawy winorośli i oliwek na stokach góry Učka.

W I wieku p.n.e., pod wpływem Rzymian, Lovran stał się miejscem, gdzie bogaci patrycjusze wznosili swoje letniskowe rezydencje. Jedna z nich mogła należeć do Marka Wipsaniusza Agryppy (63 p.n.e-12 p.n.e.), współpracownika Oktawiana Augusta (63 p.n.e.-14 n.e. w Noli). Z biegiem czasu w miejscu rzymskich willi rozwinęła się osada rybacka, a w konsekwencji ufortyfikowany port, co zapoczątkowało dynamiczny rozwój miasta. Al-Idrisi (1100-1166), arabski geograf, opisywał Lovran jako „bogate i rozwinięte miasto”.

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego Lovran znalazł się pod wpływem Bizancjum, by później zostać włączonym do imperium Karola Wielkiego (742/747-814). Wzgórze Knezgrad, nazwane na cześć bitwy z 799 roku, kiedy to Chorwaci pokonali Franków, nosi pamięć o tych wydarzeniach. Epos Paulinusa z Akwilei wspomina tę bitwę, określając Lovran mianem „Mons Laurentus”.

Przez wieki Lovran był świadkiem panowania chorwackich książąt, austriackich Habsburgów, a nawet Napoleona. Miasto doświadczyło również konfliktów, takich jak walki Uskoków z Wenecjanami, które skończyły się wielkim pożarem.

Typowa średniowieczna architektura miasta z wąskimi, kamiennymi uliczkami i malowniczymi oknami wychodzącymi na morze wciąż definiuje urok Lovranu. Plac św. Jerzego, serce publicznego życia miasta, jest miejscem, gdzie znajduje się kościół parafialny, wieża miejska i urząd miasta, co utrzymuje żywą historię i kulturę Lovran.

Od portu do modnego kurortu

XIX wiek przyniósł przekształcenie Lovran w popularny kurort dla austriackiej arystokracji i zamożnej burżuazji, głównie dzięki rozwojowi kolejnictwa i turystyki. Eleganckie wille i hotele z tego okresu, reprezentujące secesję i eklektyzm, nadają miastu wyjątkowy charakter. 

Historia Lovran, miasta otoczonego niegdyś murem obronnym i trzema bramami zamykanymi na noc, jest świadectwem dynamicznych przemian. Rozwój parowców zrewolucjonizował jego tradycyjny charakter morski i stoczniowy, oparty na żaglowcach przewożących owoce, oliwę i wino z okolicznych zboczy góry Učka. W XVII wieku Valvasor (1641-1693) opisywał rozwinięty handel miejscowych, którzy drogą morską eksportowali płótno do dalekich krajów.

Wraz z początkiem XIX wieku Lovran osiągnął szczyt swojego morskiego i handlowego znaczenia, by później znowu stać się urokliwym nadmorskim miejscem, przyciągającym swoim pięknem. Długie wieki atrakcji i wydarzeń uczyniły z niego jedno z pierwszych centrów turystycznych na Riwierze.

Zmieniając swój obraz, Lovran rozwinął się poza swoje historyczne granice. Architekci tacy jak Carl Seidl (1858-1936), Attilio Maguolo (1859-1932) i Andrea Rubinich (1826-1901) wnieśli nowy wymiar, projektując wille, pensjonaty, hotele i sanatoria, otoczone pięknie zagospodarowanymi ogrodami nad brzegiem morza. Dawniej tętniące życiem uliczki kupców i marynarzy, teraz rozbrzmiewały krokami spacerujących monarchów austro-węgierskich w nowo założonych parkach.

Lovran zakończył wiek jako ceniona destynacja turystyczna, zimowy kurort, modna plaża i uzdrowisko dla elit austro-węgierskich. Cztery hotele, dwadzieścia pensjonatów, cztery sanatoria i dwie publiczne plaże - Peharovo i Kvarner - symbolizują tę spektakularną przemianę miasta w ciągu stulecia.

Polskie ślady w Lovran

Mimo że kurort nie mógł pochwalić się taką sławą jak pobliska Abacja, przyciągał turystów korzystniejszymi cenami. Wśród znanych postaci, które odwiedziły miasto, był Henryk Sienkiewicz (1846-1916), który dwukrotnie zagościł w Lovran. Jego pierwsza wizyta przypadła na styczeń 1905 roku, kiedy to przybył z córką i odwiedził Stanisława Witkiewicza (1851-1915). Do miasta powrócił ponownie we wrześniu 1909 roku, aby ponownie się z nim spotkać. Podczas drugiego pobytu Sienkiewicz zatrzymał się w willi Antonia, która do dziś jest zachowana.

Stanisław Witkiewicz również przyjeżdżał do Lovran dwukrotnie, jednak jego pobyty były znacznie dłuższe. Swoją pierwszą podróż odbył w towarzystwie swego syna, Stanisława Ignacego (1885-1939), zatrzymując się w eklektycznej willi Atlanta z 1899 roku, co upamiętnia tablica na jej fasadzie. Jego pobyt był podyktowany walką z gruźlicą. W Lovran Witkiewicz czuł się na tyle dobrze, by wychodzić na spacery i integrować się z lokalną społecznością rybaków i chłopów, starając się nawet nauczyć chorwackiego, aby móc z nimi rozmawiać. Ta wizyta przyniosła mu ulgę i po powrocie do Zakopanego był w stanie kontynuować pracę.

Podczas drugiego pobytu w Lovran jego stan zdrowia był już znacznie gorszy. Początkowo zamieszkał w willi Atlanta, ale z powodów finansowych przeniósł się do bardziej przystępnego cenowo Pension Centrale, gdzie opiekowała się nim Maria Dembowska (1856-1922). 

Witkiewicz opisywał, jak został przeniesiony do powozu i na piętro pensjonatu, co pozwoliło mu uniknąć zmęczenia. W pensjonacie, prowadzonym przez Polkę Sidonię Romańczuk-Gadomską, skupionym na gościach z Galicji, czuł się - jak przynajmniej starał się przekonać syna - komfortowo, doceniał polską kuchnię. Mimo tymczasowej poprawy, jego choroba Witkiewicza nadal postępowała i ostatecznie zmarł w Lovran 5 września 1915 roku. Pensjonat zachowany jest do dzisiaj, chociaż zmieniła się jego funkcja i obecnie znajdują się w nim mieszkania. Niestety zarówno ogród, jak i budynek są dzisiaj mocno zaniedbane.

Podczas drugiego pobytu Witkacy odwiedził go w Lovran czterokrotnie - w styczniu 1910 roku, potem w maju razem z Ireną Solską (1877-1958), a także od listopada 1911 do początku 1912 oraz pod koniec 1913 roku.

Prezydent Mościcki

W 1938 roku w mieście gościł prezydent Ignacy Mościcki (1867-1946). Jak donosił prasa „Dziś o godz. 20. m.20 do leżącej w pobliżu Abacji miejscowości Laurana nad Adriatykiem przybywa na 6-tygodniowy pobyt kuracyjny P. Prezydent Rzeczypospolitej prof. I. Mościcki”. Prezydent zatrzymał się w willi San Michele, otoczonej pięknym ogrodem. W prasie znajdujemy taki oto opis willi „Willa, zbudowana z różowego marmuru karraryjskiego przez architekta Seidla twórcę najpiękniejszych pałaców nad Adriatykiem”.

Supplementary bibliography:

Dobry Wieczór! Kurier Czerwony : ilustrowane pismo codzienne. R. 17 (9), 1938, nr 17

Publication:

27.01.2024

Last updated:

24.07.2026

Author:

Bartłomiej Gutowski
see more Text translated automatically
Villa Gianna in Lovran, Croatia, with its red tiled roof, arched windows and decorative columns, surrounded by lush greenery. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
Villa Gianna in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
Villa Gianna in Lovran, Croatia, with its red roof, ornate columns and arched windows. Surrounded by lush greenery, the villa is a fine example of historic architecture. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
Villa Gianna in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
The façade of Villa Gianna in Lovran, Croatia, featuring a decorative window with lace curtains and the name ‘Ville Gianna’ in stylised lettering. The architecture incorporates yellow decorative details. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
Villa Gianna in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
A historic villa in Lovran, Croatia, with yellow walls and green shutters, surrounded by palm trees and lush vegetation. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
Villa Atlanta in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
Photograph of Villa Atlanta in Lovran. A three storey villa with a light facade, green shutters, an entrance signed Villa Atlanta, and palm trees in front. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
Willa Atlanta w Lovran, photo Paweł Sokołowski, 2026
The façade of a historic building in Lovran, Croatia, with yellow walls and green shutters. Decorative architectural details above the windows. Trees partially obscure the view. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
Villa Atlanta in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
Villa Atlanta in Lovran, Croatia: a yellow historic building with green shutters, surrounded by tall trees and a small garden. Signs pointing to the reception and restaurant are visible. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
Villa Atlanta in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
Photograph of the entrance to Villa Atlanta in Lovran with green double doors and the sign Villa Atlanta above the doorway. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
Willa Atlanta w Lovran, photo Paweł Sokołowski, 2026
A plaque commemorating Stanisław Witkiewicz, a Polish painter and art critic, and the founder of the Zakopane style in architecture, who lived in this villa. The text is in Polish, Croatian and English. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
A plaque commemorating Stanisław Witkiewicz at Villa Atlanta in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
Photograph of a commemorative plaque on a villa wall in Lovran with the name Stanisław Witkiewicz and text in Polish Croatian and English stating that he lived in this villa. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
Willa Atlanta w Lovran, photo Paweł Sokołowski, 2026
A stone relief of a grotesque face with exaggerated features, including a wide-open mouth and wavy hair, on a beige wall in Lovran, Croatia. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
A detail from the Atlanta Villa in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
A narrow stone-paved street in Lovran, Croatia, with weathered walls and a view of a distant building with shutters. A lamp hangs on the wall, adding to the historic atmosphere. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
A section of the old town in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
Villa Antonia in Lovran, Croatia, with a peach-coloured façade, two balconies with white balustrades and a small front garden. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
Villa Antonia in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
A yellow villa surrounded by palm trees in Lovran, Croatia, with lush green hills in the background. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
Villa Antonia in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
A garden in Lovran with tall palm trees and lush greenery, partly obscuring the historic building in the background. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
The garden at Pension Centrale in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
The façade of a historic villa in Lovran, Croatia, with arched windows fitted with shutters, balconies adorned with potted plants, and surrounded by palm trees. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
Pension Centrale in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
The entrance to a historic building in Lovran, Croatia, featuring wooden double doors with ornate metal fittings, a small balcony above and a stone façade with decorative elements. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
Pension Centrale in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023
Pension Centrale in Lovran Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
photo Bartłomiej Gutowski, 2023
A view of a historic villa in Lovran, Croatia, with a balcony featuring white balustrades and a striped awning. The façade is partially obscured by lush vegetation. Photo showing Polish traces in Lovran Gallery of the object +18
Pension Centrale in Lovran, photo Bartłomiej Gutowski, 2023

Related projects

1
  • Willa Gianna w Lovran, Chorwacja, z czerwonym dachem z dachówek, łukowatymi oknami i dekoracyjnymi kolumnami, otoczona bujną zielenią.
    Dokumentacja poloników w Chorwacji Show