Olga Boznańska, „Madame Paris”, ok. 1912, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce
License: all rights reserved, Source: Polish Museum of America, Modified: yes
Photo showing Obraz „Madame Paris” Olgi Boznańskiej
Olga Boznańska, „Madame Paris”, ok. 1912, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce
License: all rights reserved, Source: Polish Museum of America
Photo showing Obraz „Madame Paris” Olgi Boznańskiej

Obraz „Madame Paris” Olgi Boznańskiej

Polish Museum in America

Obraz „Madame Paris” Olgi Boznańskiej

Kompozycja przedstawia siedzącą kobietę ujętą frontalnie, z rękami splecionymi na kolanach. Postać zajmuje centralną część obrazu, od głowy po dolną partię tułowia. Twarz portretowanej została umieszczona blisko osi kompozycji i stanowi najważniejszy punkt skupienia.

Twarz kobiety jest jasna, blada, silnie wydobyta z rozproszonego tła. Oczy skierowane są wprost ku widzowi, usta lekko uchylone. Modelunek twarzy jest miękki, nieostry, z charakterystycznym dla Boznańskiej zatarciem konturu. Rysy nie są opisane drobiazgowo, lecz wydobyte przez subtelne przejścia tonów i plamy barwne.

Włosy lub nakrycie głowy zostały potraktowane szaro-białymi, rozjaśnionymi partiami. Strój portretowanej tworzy duża, szarawa, niemal mglista masa. Widoczne są biały kołnierz, jasne rękawy oraz dłonie splecione na kolanach. Dłonie, choć mniej opracowane niż twarz, pełnią ważną funkcję kompozycyjną. Zamykają sylwetkę i wzmacniają wrażenie statycznej, skupionej obecności.

Tło jest niejednorodne, malowane szerokimi, rozmytymi plamami. Po lewej stronie pojawiają się zielonkawe partie, po prawej brunatne i ciemniejsze fragmenty. W górnej części można dostrzec niewyraźne zarysy form przypominających elementy wnętrza, obrazy lub dekorację ścienną. Nie mają one jednak charakteru jednoznacznie rozpoznawalnych przedmiotów. Tło działa raczej jako przestrzeń psychiczna i malarska niż jako opis miejsca.

Kolorystyka jest stłumiona, oparta na szarościach, zielonkawych tonach, brązach, beżach i przygaszonych różach twarzy. Obraz sprawia wrażenie spowitego mgłą. Kontury postaci rozpuszczają się w tle, a granica między ciałem, strojem i otoczeniem pozostaje celowo nieostra.

Najważniejszym elementem jest spojrzenie. Madame Paris patrzy wprost, lecz nie w sposób konfrontacyjny. Jej twarz jest wyciszona, lekko znużona, melancholijna. Nie ma tu salonowej autoprezentacji ani portretowej reprezentacyjności. 

Znaczenie portretu wzmacnia niepewność biograficzna modelki. Madame Paris była przez długi czas osobą niemal anonimową. Ustalenia badawcze wiążą ją z francuskim środowiskiem intelektualnym, z filozofią Henriego Bergsona i Wincentego Lutosławskiego. 

Obraz należy do dojrzałego stylu portretowego Olgi Boznańskiej. Forma jest rozproszona, miękka, oparta na subtelnych przejściach tonalnych i świadomym rozchwianiu konturu. Artystka nie dąży do ostrego realizmu ani szczegółowej rekonstrukcji fizjonomii. Portret budowany jest przez relację tonów, szarości, przygaszonych zieleni, brunatów i bladych różów.

Najważniejszą partią malarską jest twarz. Boznańska koncentruje tam największą siłę obrazu. Reszta sylwetki została świadomie zmiękczona i pozostawiona w stanie niedookreślenia. Szata nie jest opisem kostiumu, ale masą koloru i światła. Dłonie są istotne kompozycyjnie, ale także pozostają częściowo rozmyte.

Kolorystyka działa przeciwko dekoracyjności. Nie ma tu intensywnych kontrastów ani efektownej faktury. Obraz jest zbudowany na przygaszeniu i półtonach. Dzięki temu portret uzyskuje wrażenie cichej, intymnej obecności. W porównaniu z portretem akademickim forma Boznańskiej jest mniej opisowa, ale bardziej psychologiczna.

Portret został wybrany przez artystkę na Wystawę Światową w Nowym Jorku w 1939 r. Opuścił jej paryską pracownię w lutym 1939 r. i nie powrócił już do Europy. Jego losy zostały związane z historią Pawilonu Polskiego i z wojennym przerwaniem obiegu dzieł wysłanych z Polski oraz z europejskich pracowni na wystawę nowojorską.

Po zakończeniu wystawy w październiku 1940 r. część eksponatów z Pawilonu Polskiego została sprzedana, a większość zdeponowana przez komisarza pawilonu Stefana Roppa w Muzeum Polskim w Ameryce w Chicago. „Madame Paris” pozostaje tam do dziś. W tym sensie obraz jest nie tylko portretem, ale także materialnym świadectwem losów polskiej sztuki w czasie II wojny światowej.

Time of construction:

ok. 1912 r.

Dimensions:

37 x 29 cm

Materials:

oil, canvas

Creator:

Olga Boznańska (malarka; Polska, Francja)(preview)

Additional information:

numer katalogowy: PMA 2015.01.0016
proweniencja: kolekcja Pawilonu Polskiego, Wystawa Światowa w Nowym Jorku w 1939 r. (New York World’s Fair)

State of preservation:

very good

Publication:

05.12.2025

Last updated:

19.06.2026

Author of the documentation sheet:

Daniela Wojas

Card update:

  • Bartłomiej Gutowski, opis katalogowy
see more Text translated automatically
Obraz 'Madame Paris' Olgi Boznańskiej, około 1912. Kobieta z neutralnym wyrazem twarzy, w kapeluszu i pasiastym płaszczu, na tle teksturowanym i abstrakcyjnym. Photo showing Obraz „Madame Paris” Olgi Boznańskiej Gallery of the object +1
Olga Boznańska, „Madame Paris”, ok. 1912, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce
Obraz kobiety siedzącej z złożonymi dłońmi, ubranej w szary strój i kapelusz, na tle o teksturze z zielonymi i brązowymi tonami. Photo showing Obraz „Madame Paris” Olgi Boznańskiej Gallery of the object +1
Olga Boznańska, „Madame Paris”, ok. 1912, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce

Related projects

1
  • Obraz 'Madame Paris' Olgi Boznańskiej, około 1912. Kobieta z neutralnym wyrazem twarzy, w kapeluszu i pasiastym płaszczu, na tle teksturowanym i abstrakcyjnym.
    Polish Museum of America - katalog kolekcji Show