Kompozycja przedstawia jeźdźca znajdującego się w środkowej części obrazu, nieco przesuniętego ku prawej stronie. Koń ukazany jest niemal w profilu, zwrócony w lewo, ustawiony na piaszczystej drodze. Jego jasna maść silnie kontrastuje z ciemniejszym strojem jeźdźca oraz zielono-brunatnym pejzażem. 

Wartownik siedzi na koniu w pozycji wyprostowanej. Ma ciemne nakrycie głowy, futrzaną czapkę z piórem, ciemny zarost oraz historyzowany strój z czerwonym płaszczem, jasnymi rękawami, niebieskawymi spodniami i wysokimi butami. Przez ramię lub za plecami widoczna jest broń drzewcowa. Przy siodle znajdują się elementy wyposażenia.

Po lewej stronie wznosi się zalesione zbocze. Po prawej rozciąga się jaśniejsza, bardziej otwarta partia terenu. Tło tworzą rozmyte pasy drzew, wzgórz i nieba. Kolorystyka obrazu opiera się na zestawieniu chłodnych błękitów i szarości nieba, zieleni oraz brunatnych tonów ziemi z mocnym akcentem czerwieni stroju. Światło jest rozproszone, modelujące łagodnie sylwetkę konia i jeźdźca. Najjaśniejszym elementem kompozycji pozostaje koń, który działa jako wizualne centrum obrazu.

Obraz wpisuje się w język polskiego malarstwa monachijskiego, zwłaszcza jego nurtu historyczno-rodzajowego i batalistyczno-jeździeckiego. Kompozycja jest czytelna, z wyraźnie wyodrębnioną figurą konia i jeźdźca na tle pejzażu. 

Modelunek konia jest staranny, z naciskiem na anatomię, światło i miękkie przejścia tonalne. Postać jeźdźca ma bardziej malarski, nieco szkicowy charakter, ale zachowuje czytelność kostiumu i uzbrojenia. Pejzaż potraktowany jest szeroko, plamami i półtonami, bez drobiazgowego detalu. Ciemna masa drzew po lewej równoważy jasną sylwetkę konia i otwartą przestrzeń po prawej stronie.

Władysław Szerner należał do polskiego środowiska artystycznego związanego z Monachium. Kształcił się w Warszawie, a następnie w Akademii monachijskiej. Jego twórczość rozwijała się w kręgu zainteresowań charakterystycznych dla polskiej szkoły monachijskiej: scen rodzajowych, motywów konnych, pejzaży, tematów historycznych i przedstawień inspirowanych wschodnim pograniczem.

Był związany z monachijskim środowiskiem Józefa Brandta, które wypracowało atrakcyjny wizualnie język scen wojskowych i jeździeckich, często sytuowanych w pejzażu stepowym lub podgórskim. W takim kontekście „Wartownik” można rozumieć jako przykład mniejszej, kameralnej odmiany tego repertuaru. Zamiast wielofiguralnej sceny bitewnej artysta pokazuje pojedynczą postać, konia i pejzaż, czyli elementy wystarczające do zbudowania atmosfery czuwania.