Konkurs Dziedzictwo bez granic Zobacz
Wacław Borowski, „Narkotyk”, 1931, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce
Licence: CC BY-SA 4.0, Source: Instytut Polonika, Modifié: oui, Conditions d\'autorisation
Photo montrant Obraz „Narkotyk” Wacława Borowskiego
Wacław Borowski, „Narkotyk”, 1931, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce
Licence: CC BY-SA 4.0, Source: Instytut Polonika, Conditions d\'autorisation
Photo montrant Obraz „Narkotyk” Wacława Borowskiego

Obraz „Narkotyk” Wacława Borowskiego

Musée polonais en Amérique

Obraz „Narkotyk” Wacława Borowskiego

Kompozycja przedstawia trzy postacie siedzące blisko siebie na ciemnym, nieokreślonym tle. Układ jest zwarty i niemal reliefowy. Postacie wypełniają prawie całe pole obrazu, bez rozbudowanej przestrzeni za nimi. Tło ma charakter nastrojowy, ciemne, szaroniebieskie i zielonkawe, z miękkimi przejściami tonalnymi.

Po lewej stronie znajduje się postać z twarzą o zielonkawym odcieniu, uproszczonymi rysami i skośnie ustawionymi oczami. W prawej dłoni trzyma długą białą fajkę. Ma zgięte kolana i zamkniętą, statyczną pozę. Jej chłodna kolorystyka i maskowo potraktowana twarz odróżniają ją od dwóch pozostałych postaci.

W centrum znajduje się kobieta w pomarańczowo-rdzawej sukni. Jej ciało jest wydłużone, miękko wygięte, z jedną ręką uniesioną za głowę. Głowa odchylona jest do tyłu, oczy zamknięte, usta lekko zarysowane. Postać centralna jest najjaśniej oświetlona i stanowi główną dominantę kompozycji. Jej poza sugeruje narkotyczne odurzenie.

Po prawej stronie ukazana jest kobieta w jasnym, różowawym stroju. Jej głowa pochylona jest ku centralnej postaci, jakby opierała się o jej ramię. Twarz ma miękki, wyciszony wyraz. Postać ta tworzy z figurą centralną układ bliskości i zależności, ale bez jednoznacznej narracji.

Kolorystyka obrazu opiera się na zestawieniu chłodnych zieleni, szarości i błękitów z ciepłymi tonami czerwieni, oranżu i różu. Modelunek jest miękki, miejscami niemal rzeźbiarski, ale bez drobiazgowego realizmu. Ciała zostały potraktowane syntetycznie, z uproszczeniem anatomii i silnym podporządkowaniem rytmowi całej kompozycji.

Tytuł „Narkotyk” przesuwa interpretację obrazu poza neutralną scenę z trzema postaciami. Fajka trzymana przez postać po lewej stronie, zamknięte oczy postaci centralnej, jej odchylona głowa i miękko opadające ciało tworzą obraz odurzenia, wyłączenia świadomości albo transu. Nie jest to jednak realistyczna scena używania narkotyku. Borowski konstruuje stan psychofizyczny jako układ postaci, barw i napięć.

Postać z fajką może być odczytywana jako mediator stanu odurzenia, figura wprowadzająca w przestrzeń snu lub sztucznej ekstazy. Jej maskowa twarz i chłodna, zielonkawa karnacja nadają jej charakter niepokojący i odrealniony. 

Kobieta w centrum stanowi główny punkt znaczeniowy obrazu. Jej ciało ulegaja osłabieniu, bezwładowi. Zamknięte oczy i uniesiona ręka wprowadzają napięcie między snem, ekstazą i utratą kontroli.

Postać po prawej stronie komplikuje sens przedstawienia. Jej bliskość wobec postaci centralnej może sugerować współuczestnictwo w stanie letargu. Trzy figury tworzą zamknięty układ, w którym spojrzenie widza nie znajduje wyjścia ku realnej przestrzeni.

Obraz wpisuje się w dojrzały etap twórczości Borowskiego, związany z syntetyczną figuracją, rytmem kompozycji i problematyką barwy. Artysta rezygnuje z iluzjonistycznego opisu przestrzeni. Postacie ustawione są blisko płaszczyzny obrazu, jakby tworzyły zamknięty, jednoplanowy układ.

Forma jest uproszczona, ale nie płaska. Ciała mają miękki, zaokrąglony modelunek, a jednocześnie zostały podporządkowane kompozycyjnemu rytmowi. Głowy, ramiona i torsy tworzą sekwencję krzywizn i skosów. Centralna postać, z uniesioną ręką, buduje najwyższe napięcie formalne, natomiast dwie boczne figury zamykają kompozycję.

Kolorystyka jest szczególnie ważna. Chłodne zielenie, błękity i szarości kontrastują z pomarańczem, czerwienią i różem. Ciepła postać centralna zostaje otoczona przez chłodniejsze, bardziej mroczne figury boczne i tło. Ten kontrast nie jest wyłącznie dekoracyjny. 

Formalnie obraz można wiązać z estetyką nowego klasycyzmu przetworzonego przez doświadczenia koloryzmu i postkubistycznej organizacji płaszczyzny. Nie jest to klasycyzm akademicki. Borowski korzysta z zamkniętej, statycznej kompozycji i monumentalizuje figury, ale zarazem wprowadza niepokój, deformację i niejednoznaczność psychologiczną.

Wacław Borowski był malarzem, ilustratorem, grafikiem i scenografem, jednym z głównych przedstawicieli polskiego nowego klasycyzmu lat 20. i 30. XX w. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie u Józefa Mehoffera, następnie przebywał w Paryżu, gdzie kopiował dawnych mistrzów w Luwrze i poznawał sztukę francuską. Był współtwórcą Stowarzyszenia Artystów Polskich „Rytm”, z którym wiązano program nowej klasycznej dyscypliny formy.

„Narkotyk” z 1932 r. należy do istotnego momentu w jego twórczości. Współczesna recenzja Władysława Terleckiego wskazywała, że w tym okresie Borowski przeszedł do techniki olejnej i skoncentrował się na zagadnieniu barwy. Wymieniano „Narkotyk” obok „Łuczniczek”, „Aktu” i „Przyjaciółek” jako prace późnego etapu jego rozwoju artystycznego.

W szerszym kontekście obraz można rozpatrywać jako przykład międzywojennej figuracji, która odchodziła zarówno od naturalizmu, jak i od radykalnej abstrakcji. Borowski tworzył kompozycje zamknięte, rytmiczne, oszczędne i zarazem nasycone nastrojem. „Narkotyk” zachowuje dyscyplinę kompozycyjną, ale wprowadza temat granicznego stanu psychicznego, co odróżnia go od bardziej idyllicznych lub arkadyjskich przedstawień artysty.

Time of construction:

1931 r.

Dimensions:

142 x 111 cm

Materials:

oil, canvas

Additional information:

technika: olej na płótnie
numer katalogowy: PMA 2015.01.0038
proweniencja: Kolekcja Pawilonu Polskiego, Wystawa Światowa w Nowym Jorku w 1939 r. (New York World’s Fair)

State of preservation:

good

Publication:

06.12.2025

Last updated:

18.06.2026

Author of the documentation sheet:

Daniela Wojas

Card update:

  • Bartłomiej Gutowski, opis katalogowy
voir plus Texte traduit automatiquement
Obraz Wacława Borowskiego zatytułowany 'Narkotyk' z 1931 roku. Przedstawia trzy postacie; jedna pali fajkę, druga ma uniesione ramię, a trzecia opiera głowę na ramieniu drugiej postaci. Photo montrant Obraz „Narkotyk” Wacława Borowskiego Galerie de l\'objet +1
Wacław Borowski, „Narkotyk”, 1931, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce
Obraz Wacława Borowskiego zatytułowany 'Narkotyk' z 1931 roku. Trzy kobiety w długich sukniach w zrelaksowanej pozie, każda trzyma fajkę. Tło jest abstrakcyjne w stonowanych kolorach. Photo montrant Obraz „Narkotyk” Wacława Borowskiego Galerie de l\'objet +1
Wacław Borowski, „Narkotyk”, 1931, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce

Projets connexes

1
  • Obraz Wacława Borowskiego zatytułowany 'Narkotyk' z 1931 roku. Przedstawia trzy postacie; jedna pali fajkę, druga ma uniesione ramię, a trzecia opiera głowę na ramieniu drugiej postaci.
    Polish Museum of America - katalog kolekcji Afficher