Konkurs Dziedzictwo bez granic Zobacz
Wacław Borowski, „Narkotyk”, 1931, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce
Ліцензія: CC BY-SA 4.0, Джерело: Instytut Polonika, Модифіковане: yes, Умови ліцензії
Альтернативний текст фотографії
Wacław Borowski, „Narkotyk”, 1931, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce
Ліцензія: CC BY-SA 4.0, Джерело: Instytut Polonika, Умови ліцензії
Альтернативний текст фотографії

Obraz „Narkotyk” Wacława Borowskiego

Kompozycja przedstawia trzy postacie siedzące blisko siebie na ciemnym, nieokreślonym tle. Układ jest zwarty i niemal reliefowy. Postacie wypełniają prawie całe pole obrazu, bez rozbudowanej przestrzeni za nimi. Tło ma charakter nastrojowy, ciemne, szaroniebieskie i zielonkawe, z miękkimi przejściami tonalnymi.

Po lewej stronie znajduje się postać z twarzą o zielonkawym odcieniu, uproszczonymi rysami i skośnie ustawionymi oczami. W prawej dłoni trzyma długą białą fajkę. Ma zgięte kolana i zamkniętą, statyczną pozę. Jej chłodna kolorystyka i maskowo potraktowana twarz odróżniają ją od dwóch pozostałych postaci.

W centrum znajduje się kobieta w pomarańczowo-rdzawej sukni. Jej ciało jest wydłużone, miękko wygięte, z jedną ręką uniesioną za głowę. Głowa odchylona jest do tyłu, oczy zamknięte, usta lekko zarysowane. Postać centralna jest najjaśniej oświetlona i stanowi główną dominantę kompozycji. Jej poza sugeruje narkotyczne odurzenie.

Po prawej stronie ukazana jest kobieta w jasnym, różowawym stroju. Jej głowa pochylona jest ku centralnej postaci, jakby opierała się o jej ramię. Twarz ma miękki, wyciszony wyraz. Postać ta tworzy z figurą centralną układ bliskości i zależności, ale bez jednoznacznej narracji.

Kolorystyka obrazu opiera się na zestawieniu chłodnych zieleni, szarości i błękitów z ciepłymi tonami czerwieni, oranżu i różu. Modelunek jest miękki, miejscami niemal rzeźbiarski, ale bez drobiazgowego realizmu. Ciała zostały potraktowane syntetycznie, z uproszczeniem anatomii i silnym podporządkowaniem rytmowi całej kompozycji.

Tytuł „Narkotyk” przesuwa interpretację obrazu poza neutralną scenę z trzema postaciami. Fajka trzymana przez postać po lewej stronie, zamknięte oczy postaci centralnej, jej odchylona głowa i miękko opadające ciało tworzą obraz odurzenia, wyłączenia świadomości albo transu. Nie jest to jednak realistyczna scena używania narkotyku. Borowski konstruuje stan psychofizyczny jako układ postaci, barw i napięć.

Postać z fajką może być odczytywana jako mediator stanu odurzenia, figura wprowadzająca w przestrzeń snu lub sztucznej ekstazy. Jej maskowa twarz i chłodna, zielonkawa karnacja nadają jej charakter niepokojący i odrealniony. 

Kobieta w centrum stanowi główny punkt znaczeniowy obrazu. Jej ciało ulegaja osłabieniu, bezwładowi. Zamknięte oczy i uniesiona ręka wprowadzają napięcie między snem, ekstazą i utratą kontroli.

Postać po prawej stronie komplikuje sens przedstawienia. Jej bliskość wobec postaci centralnej może sugerować współuczestnictwo w stanie letargu. Trzy figury tworzą zamknięty układ, w którym spojrzenie widza nie znajduje wyjścia ku realnej przestrzeni.

Obraz wpisuje się w dojrzały etap twórczości Borowskiego, związany z syntetyczną figuracją, rytmem kompozycji i problematyką barwy. Artysta rezygnuje z iluzjonistycznego opisu przestrzeni. Postacie ustawione są blisko płaszczyzny obrazu, jakby tworzyły zamknięty, jednoplanowy układ.

Forma jest uproszczona, ale nie płaska. Ciała mają miękki, zaokrąglony modelunek, a jednocześnie zostały podporządkowane kompozycyjnemu rytmowi. Głowy, ramiona i torsy tworzą sekwencję krzywizn i skosów. Centralna postać, z uniesioną ręką, buduje najwyższe napięcie formalne, natomiast dwie boczne figury zamykają kompozycję.

Kolorystyka jest szczególnie ważna. Chłodne zielenie, błękity i szarości kontrastują z pomarańczem, czerwienią i różem. Ciepła postać centralna zostaje otoczona przez chłodniejsze, bardziej mroczne figury boczne i tło. Ten kontrast nie jest wyłącznie dekoracyjny. 

Formalnie obraz można wiązać z estetyką nowego klasycyzmu przetworzonego przez doświadczenia koloryzmu i postkubistycznej organizacji płaszczyzny. Nie jest to klasycyzm akademicki. Borowski korzysta z zamkniętej, statycznej kompozycji i monumentalizuje figury, ale zarazem wprowadza niepokój, deformację i niejednoznaczność psychologiczną.

Wacław Borowski był malarzem, ilustratorem, grafikiem i scenografem, jednym z głównych przedstawicieli polskiego nowego klasycyzmu lat 20. i 30. XX w. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie u Józefa Mehoffera, następnie przebywał w Paryżu, gdzie kopiował dawnych mistrzów w Luwrze i poznawał sztukę francuską. Był współtwórcą Stowarzyszenia Artystów Polskich „Rytm”, z którym wiązano program nowej klasycznej dyscypliny formy.

„Narkotyk” z 1932 r. należy do istotnego momentu w jego twórczości. Współczesna recenzja Władysława Terleckiego wskazywała, że w tym okresie Borowski przeszedł do techniki olejnej i skoncentrował się na zagadnieniu barwy. Wymieniano „Narkotyk” obok „Łuczniczek”, „Aktu” i „Przyjaciółek” jako prace późnego etapu jego rozwoju artystycznego.

W szerszym kontekście obraz można rozpatrywać jako przykład międzywojennej figuracji, która odchodziła zarówno od naturalizmu, jak i od radykalnej abstrakcji. Borowski tworzył kompozycje zamknięte, rytmiczne, oszczędne i zarazem nasycone nastrojem. „Narkotyk” zachowuje dyscyplinę kompozycyjną, ale wprowadza temat granicznego stanu psychicznego, co odróżnia go od bardziej idyllicznych lub arkadyjskich przedstawień artysty.

Час створення:

1931 r.

Розміри:

142 x 111 cm

Матеріали:

нафта, полотно

Додаткова інформація:

technika: olej na płótnie
numer katalogowy: PMA 2015.01.0038
proweniencja: Kolekcja Pawilonu Polskiego, Wystawa Światowa w Nowym Jorku w 1939 r. (New York World’s Fair)

Стан збереження:

добре

Публікація:

06.12.2025

Останнє оновлення:

18.06.2026

Автор аркуша документації:

Daniela Wojas

Актуалізація тексту:

  • Bartłomiej Gutowski, opis katalogowy
Дивитися більше Текст перекладено автоматично
Obraz Wacława Borowskiego zatytułowany 'Narkotyk' z 1931 roku. Przedstawia trzy postacie; jedna pali fajkę, druga ma uniesione ramię, a trzecia opiera głowę na ramieniu drugiej postaci. Альтернативний текст фотографії Галерея об'єкта +1
Wacław Borowski, „Narkotyk”, 1931, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce
Obraz Wacława Borowskiego zatytułowany 'Narkotyk' z 1931 roku. Trzy kobiety w długich sukniach w zrelaksowanej pozie, każda trzyma fajkę. Tło jest abstrakcyjne w stonowanych kolorach. Альтернативний текст фотографії Галерея об'єкта +1
Wacław Borowski, „Narkotyk”, 1931, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce

Пов'язані проекти

1
  • Obraz Wacława Borowskiego zatytułowany 'Narkotyk' z 1931 roku. Przedstawia trzy postacie; jedna pali fajkę, druga ma uniesione ramię, a trzecia opiera głowę na ramieniu drugiej postaci.
    Polish Museum of America - katalog kolekcji Дивитися