Polonika w Zjednoczonych Emiratach Arabskich mają odmienny charakter niż w wielu krajach Europy czy obu Ameryk. Nie tworzą ich przede wszystkim kościoły, cmentarze, pomniki emigracyjne ani siedziby organizacji polonijnych. Ich najważniejsza przed 2000 rokiem warstwa wiąże się z eksportem wiedzy projektowej z Polski Ludowej i z pracą polskich architektów na kontraktach w państwach Zatoki Perskiej.

Leszek Sołonowicz i Włodzimierz Karczmarzyk

Najpełniej rozpoznany zespół takich realizacji dotyczy działalności Leszka Romualda Sołonowicza i Włodzimierza Karczmarzyka, polskich architektów pracujących w ZEA na przełomie lat 70. i 80. XX wieku. Sołonowicz od 1977 roku działał w Emiratach w ramach Wadeco-Polservice, a następnie, w latach 1981-1984, jako pierwszy architekt w dubajskim biurze ARENCO. Karczmarzyk pracował w Dubaju w latach 1978-1984, również uczestnicząc w projektach architektonicznych, wnętrzarskich i wystawienniczych. Ich działalność przypada na moment, w którym Dubaj i Abu Zabi gwałtownie przekształcały się z miast portowych i administracyjnych w nowoczesne metropolie państwa naftowego.

Do najważniejszych poloników z tego okresu należy budynek Citi Bank w Dubaju, projektowany przez Leszka Sołonowicza i Włodzimierza Karczmarzyka we współpracy z ARENCO. Obiekt powstał w pierwszej połowie lat 80. i należy do wczesnej warstwy architektury komercyjnej Dubaju. Drugim rozpoznanym przykładem są domy mieszkalno-handlowe w osiedlu Karma II w Dubaju, wiązane z autorstwem Włodzimierza Karczmarzyka i datowane na lata 1982-1983. Oba obiekty pokazują typową dla tego okresu hybrydyczność funkcjonalną: połączenie handlu, biur, mieszkań i usług, charakterystyczne dla dynamicznie rozwijającego się miasta.

Wśród projektów przypisywanych Sołonowiczowi pojawiają się centrum handlowe w Dubaju z 1978 roku, biblioteka miejska w Dubaju oraz projekt Dubai Union Square z 1979 roku, opracowany wspólnie z Henryką Sołonowicz. W źródłach pojawia się także projekt zagospodarowania nabrzeża Dubai Creek, zapisany w jednym z opracowań jako „Creeco”. Obecnie jednak brak potwierdzenia udziału tych osób i stopnia ich zaangażowania.

Szczególne znaczenie mają dwa budynki wielofunkcyjne w historycznej części Dubaju: przy al-Ghubaiba Road oraz przy al-Sabkha Road. Pierwszy wiązany jest z Leszkiem Sołonowiczem i Włodzimierzem Karczmarzykiem, drugi z Karczmarzykiem i Deepalem Patkarem. Oba projekty datowane są na 1983 rok i powstały dla ARENCO. O ile pewna jest jednak informacja o ich realizacji o tyle, ponieważ należą do starszej tkanki miejskiej Dubaju,  mogły ulce przebudowie lub zostały rozebrane, podobnie jak wiele innych obiektów z lat 70. i 80., ktore zostały zmodernizowane, przekształcone lub zastąpione nową zabudową.

Ważną grupę stanowią projekty rezydencjonalne i instytucjonalne. Źródła wymieniają zespół pałacowy szejka Nahyana Bin Mubaraka w Al Ain, projektowany w latach 1982-1985 przez Sołonowicza, Karczmarzyka i Deepala Patkara. Wśród realizacji pojawia się również Ambasada Królestwa Maroka w Abu Zabi z 1983 roku, przygotowana przez Sołonowicza, Karczmarzyka i F. Bensoudę. Tutaj również weryfikacji wymaga lokalizacja, ciągłość użytkowania budynku oraz jego obecny stan.

Do tej samej grupy należy ośrodek wypoczynkowy Ministerstwa Obrony ZEA w Khor Fakkan, projektowany w latach 1983-1985 przez zespół, w którym obok Sołonowicza i Karczmarzyka pojawiają się Zbigniew Polak oraz Deepal Patkar. Khor Fakkan, położony na wschodnim wybrzeżu, poza dominującą osią Dubaj - Abu Zabi. Warto także odnotować biurowiec Emirates Insurance Company w Abu Zabi, pałac szejka Mansura Bin-Rashida, kompleks willi określany w źródle jako „Amshiravi” oraz centrum „Alovais” w Dubaju. Tutaj również jednak konieczne są dalsze prace pozwalające na ustalenie stanu obiektów.

Obok realizacji historycznie ważne są również projekty konkursowe. Sołonowicz i Karczmarzyk uczestniczyli w konkursie na Muzeum Ziemi przy uniwersytecie w Al Ain w 1979 roku, gdzie otrzymali nagrodę. W 1981 roku zdobyli pierwszą nagrodę w konkursie na halę rybno-mięsną w Dubaju, a w 1982 roku drugą nagrodę w konkursie na halę handlu żywnością. W 1983 roku uzyskali drugą nagrodę w konkursie na siedzibę Emirates General Petroleum Company w Abu Zabi. Ustalenia wymaga, które z obiektów zostały  zrealizowane i ich stan obecny.

Inne realizacje

Osobny trop dotyczy Miastoprojektu-Kraków. Według ustaleń Łukasza Stanka polskie biuro przygotowało dla Abu Zabi system nazewnictwa ulic i numeracji budynków. To przykład polonika urbanistyczno-administracyjnego, a więc takiego, którego materialność nie sprowadza się do bryły budynku. Chodziło o narzędzie porządkowania przestrzeni miasta: system adresowania, klasyfikacji, orientacji i zarządzania.

Warto odnotować także udział polskich architektów w konkursie na Municipality & Town Planning Department w Abu Zabi w 1979 roku. Projekt Wojciecha Jarząbka i Edwarda Lacha, przygotowany w ramach Shiber Consult, otrzymał drugą nagrodę. Realizacji tej koncepcji nie doczekała się realizacji.

W Ajmanu kompleks budynków Rady Miejskiej miał być realizowany w ramach kontraktów  Polservice Consulting Engineers, brak jednak szczegółowych informacji. Również w ZEA działać miał Józef Zbigniew Polak w drugiej połowie lat 70. Polak podpisał kontrakt  gdzie zaprojektował Arab Cultural Centre oraz hotel w Khor Fakkan. Projekt dotyczył wybrzeża Khor Fakkan i Shark Island. Był przygotowany dla szejka Sultana bin Muhammada Al Qasimiego, władcy Szardży i prawdopodobnie nie został zrealizowany. Natomiast Krzysztof Wiśniowski w 1996 roku wygrał konkurs na Kuwait Consulate General in Dubai.

Katalog obiektów

Katalog obejmuje zarówno zrealizowane budynki i założenia urbanistyczne, jak i projekty konkursowe, ukazując udział polskich projektantów w kształtowaniu nowoczesnego krajobrazu Dubaju, Abu Zabi, Al Ain i Khor Fakkan w okresie intensywnej transformacji urbanistycznej Emiratów.

Dubaj

• budynek Citi Bank, Leszek Sołonowicz, Włodzimierz Karczmarzyk, ARENCO, ok. 1981-1983
• domy mieszkalno-handlowe w osiedlu Karma II, Włodzimierz Karczmarzyk, 1982-1983
• budynek wielofunkcyjny przy al-Ghubaiba Road, Leszek Sołonowicz, Włodzimierz Karczmarzyk, ARENCO, 1983
• budynek wielofunkcyjny przy al-Sabkha Road, Włodzimierz Karczmarzyk, Deepal Patkar, ARENCO, 1983
• centrum handlowe, Leszek Sołonowicz, 1978
• biblioteka miejska, Leszek Sołonowicz, 1978
• Dubai Union Square, Leszek i Henryka Sołonowiczowie, 1979
• projekt zagospodarowania nabrzeża Dubai Creek, Leszek Sołonowicz, A. Scott, 1978
• hala rybno-mięsna, projekt konkursowy, Leszek Sołonowicz, Włodzimierz Karczmarzyk, 1981
• hala handlu żywnością, projekt konkursowy, Leszek Sołonowicz, Włodzimierz Karczmarzyk, 1982

Abu Zabi

• system nazewnictwa ulic i numeracji budynków, Miastoprojekt-Kraków, początek lat 80.
• Ambasada Królestwa Maroka, Leszek Sołonowicz, Włodzimierz Karczmarzyk, F. Bensouda, 1983
• biurowiec Emirates Insurance Company, Leszek Sołonowicz, 1982-1984
• siedziba Emirates General Petroleum Company, projekt konkursowy, Leszek Sołonowicz, Włodzimierz Karczmarzyk, 1983
• Municipality & Town Planning Department, projekt konkursowy, Wojciech Jarząbek, Edward Lach, Shiber Consult, 1979

Al Ain

• zespół pałacowy szejka Nahyana Bin Mubaraka, Leszek Sołonowicz, Włodzimierz Karczmarzyk, Deepal Patkar, 1982-1985
• Muzeum Ziemi przy uniwersytecie w Al Ain, projekt konkursowy, Leszek Sołonowicz, Włodzimierz Karczmarzyk, 1979

Khor Fakkan

• ośrodek wypoczynkowy Ministerstwa Obrony ZEA, Leszek Sołonowicz, Zbigniew Polak, Włodzimierz Karczmarzyk, Deepal Patkar, 1983-1985