Są materialnym dowodem mało znanych, a kluczowych dla funkcjonowania cystersów w dwudziestowiecznej Europie powiązań między zakonnikami ze Stičnej i podkrakowskiej Mogiły, i jednym z rzadkich śladów obecności Polaków w Słowenii.

Klasztor cystersów w Stičnej to najstarszy klasztor w ogóle i jedyny funkcjonujący do dnia dzisiejszego klasztor cystersów na ziemiach słoweńskich. Dokumenty fundacyjne klasztoru zostały potwierdzone w 1136 r. przez Patriarchę Akwilei - Pelegrina I. Bogactwo darowanych wówczas cystersom ziem sprawiło, że przez długie wieki był to największy klasztor terenów Krainy, stanowiąc centrum życia religijnego, gospodarczego i kulturalnego regionu. 

W 1784 r. w ramach tak zwanych reform józefińskich, zainicjowanych przez cesarza Józefa II (1741-1790), a mających za zadanie laicyzację państwa Habsburgów, klasztor zlikwidowano. Po ponad 100 latach, w 1898 r., cystersi wrócili do Stičnej i funkcjonują w nim do dnia dzisiejszego.

W latach 1925-1939 zakonnicy ze Stičnej brali udział w ratowaniu klasztoru cystersów w Mogile. Losy podkrakowskiego klasztoru mocno pokiereszowała I wojna światowa. Gdy wojna zakończyła się, bracia cystersi ze Stičnej przez kilkanaście lat pomagali odbudowywać i odrodzić wspólnotę zakonną pod Krakowem.

Pośród łącznie kilkudziesięciu mnichów ze Stičnej pomagających w odrodzeniu się Mogiły znalazł się Gabrijel Humek (1907-1993). Przybył do Polski w roku 1936, a w 1937 r., jako zakonnik, znający już podstawy języka polskiego, rozpoczął studia malarskie na krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Dokładnie w tym samym czasie, gdy studia rozpoczął Stanisław Jakubczyk (1916-2018).

Najprawdopodobniej ta współbieżność losów Humka i Jakubczyka legła u podstaw kontaktów polskiego artysty z cystersami ze Stičnej. Brak jest dowodów na utrzymywania kontaktów między malarzami - polskim i słoweńskim w okresie powojennym. Ponieważ w 1991 r., gdy Stanisław Jakubczyk realizował projekt okien witrażowych dla klasztoru w Stičnej, ojciec Gabrijel Humek jeszcze żył i uczestniczył aktywnie w życiu zakonnym, nie ma raczej możliwości, by obydwaj artyści nie mieli ze sobą kontaktu.  

Stanisław Jakubczyk - artysta totalny

Artysta urodził się 18 maja 1916 r. w Lubatowej nieopodal Iwonicza-Zdroju, w Galicji, ówczesnej prowincji Austro-Węgier. Ponieważ od najmłodszych lat wykazywał zdolności artystyczne, wobec trudnej sytuacji materialnej rodziny, już w wieku nastoletnim został pomocnikiem w pracowni Władysława Lisowskiego (1884-1970) - sanockiego malarza i pozłotnika, znanego twórcy i konserwatora malowideł ściennych w okolicznych kościołach. 

W pracowni Lisowskiego Stanisław Jakubczyk zdobył tytuł czeladnika, nauczył się podstaw tworzenia fresków oraz złocenia obrazów. Zdobyte doświadczenie sprawiło, że w 1937 r. rozpoczął studia w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, które w 1939 r. przerwała II wojna światowa. Dyplom ostatecznie otrzymał w 1947 r. W 1946 ukończył Studium Filmowe w Łodzi. 

Był artystą wszechstronnym: malarzem, rzeźbiarzem, reżyserem filmowym, poetą, projektantem mozaik i witraży, wykonawcą wnętrz sakralnych, a w nich wielkopowierzchniowych polichromii. Jednym z jego najsłynniejszych obrazów jest portret beatyfikacyjny Karoliny Kózkówny (1898-1914). 

Z twórczością Stanisława Jakubczyka można się spotkać przede wszystkim na terenach dawnej Galicji: Małopolski i Podkarpacia, zwłaszcza w obiektach sakralnych. Dla kościołów w Krakowie, Tarnowie, w okolicach Krosna, Sanoka, Przemyśla artysta wykonał niezliczone obrazy, witraże, mozaiki, sgrafitta i polichromie. Projekty kolorowych okien oraz malarstwa naściennego autorstwa Jakubczyka znajdują się także na terenie Wielkiej Brytanii, Szwecji i Słowenii.

W 2010 r. otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Iwonicz-Zdrój.

Przeżywszy ponad 102 lata zmarł 23 listopada 2018 r. Został pochowany na krakowskim Cmentarzu Podgórskim (kwatera XIX-2-18).

Witraże Stanisława Jakubczyka w Klasztorze Cystersów w Stičnej

W kapitularzu, miejscu zebrań zakonników znajduje się tryptyk witraży wykonanych w 1991 r. wedle projektu Stanisława Jakubczyka przedstawiający trzy kluczowe dla chrześcijaństwa wydarzenia: zwiastowania Najświętszej Marii Panny, Ukrzyżowania, Zesłania Ducha Świętego. Sporych rozmiarów, około 2,5 metra wysokości i 1 metr szerokości, wielobarwne okna tworzą kameralny i kontemplacyjny nastrój całego pomieszczenia.

Zarówno dobór scen z Nowego Testamentu, ich chronologiczne ułożenie, jak i środki artystycznego wyrazu - spójność kolorystyczna wszystkich okien, powtarzalność wyglądu poszczególnych postaci - świadczą o przemyślanej koncepcji tryptyku witraży.

Witraż po lewej stronie kapitularza, przedstawiający zwiastowanie Najświętszej Marii Panny, utrzymany jest w chłodnej kolorystyce przypominającej wczesną wiosnę, a więc dokładnie porę roku, w której zwiastowanie miało miejsce (w kościele katolickim obchodzone 25 marca) - pastelowe niebieskości i zielenie przeplatają się tu z chłodnymi żółciami. 

Maryja klęczy przed Archaniołem Gabrielem i w geście otwartych dłoni przyjmuje wieści. Jedynie skrzydła Archanioła zaznaczone są ciepłą, wyraźnie czerwoną barwą, a przestrzeń między Gabrielem a Maryją zabarwia się na różowo, jakby to, co najbliższe Bogu - jego przesłanie - miało zaczarować świat.

Witraż środkowy, to scena Ukrzyżowania Chrystusa. Symbole męczeństwa Chrystusa - korona cierniowa i gwoździe wystające z jego stóp przyjmują krwistoczerwoną barwę. Ukrzyżowane ciało Syna Bożego artysta zaznaczył siną, fioletowawą barwą szkła. Chrystusowi towarzyszą - Maryja oraz Jan Ewangelista - obydwoje zastygli w cierpieniu podkreślonym w ich postaciach przy pomocy chłodnego koloru. 

Nad głową Jezusa Jakubczyk umieścił czerwone od gniewu niebo, zaś w jego centrum zaćmienie: Słońca, o którym pisało dwóch Ewangelistów - Łukasz i Marek lub Księżyca, o którym wspominają współcześni astronomowie.

Trzeci z witraży przedstawia scenę zesłanie Ducha Świętego. Umieszczonej w centralnej części okna Maryi towarzyszą apostołowie oraz dwie niewiasty. Nad głowami zebranych unosi się gołębica. I znów, to co od Boga - języki ognia, symbolizujące Ducha Świętego przyjmują barwę gorącego pomarańczu, w kontraście do chłodnych pasteli, przy pomocy których artysta oznaczył to, co ludzkie i śmiertelne. W lewym dolnym rogu witrażu widnieje napis: „Projekt St. Jakubczyk, 1991”. 

Prócz witraży omówionych powyżej, na terenie zakrystii znajdują się trzy dodatkowe. Nie są jednak dostępne ani podczas trasy zwiedzania klasztoru, ani Muzeum Chrześcijaństwa w Stičnej. Obydwa pomieszczenia użytkowane są przez zakonników dla potrzeb życia klasztornego. Jednak w trakcie spaceru po zabudowaniach klasztornych można dopytać pracownika Muzeum o możliwość otworzenia pomieszczenia kapitularza.