Bohaterowie na pomnikach

Pomnik generała Józefa Bema

Nie stoi tu przypadkiem: Bem na Węgrzech stał się bohaterem walk o wolność, dlatego jego pomnik ustawiono w 1934 roku w centrum ówczesnego placu Palfy. Rzeźbę wykonał Istok Janos, a kamienny cokół zaprojektował Muller Tibor.

23 października 1956 roku właśnie tutaj zebrali się studenci, by poprzeć przemiany w Polsce. To spod pomnika polskiego generała, bohatera także węgierskiej walki o wolność, ruszyła demonstracja, która przerodziła się w powstanie węgierskie. Upamiętnia to znajdująca się obok tablica.

Na co zwrócić uwagę?

Warto podejść bliżej do cokołu: zobaczysz relief i napis nawiązujący do bitwy pod Piski, jednej z najgłośniejszych kart wojennej legendy Bema.

A czy wiesz, że... 

u stóp pomnika wmurowano cegłę z rodzinnego domu Bema w Tarnowie? Później zaginęła.

Niedaleko parlamentu natknąć można się również na tablice upamiętniającą Bema przy Akademia utca 1. Umieszczono ja na budynku, w którym generał mieszkał w dniach od 9 do 27 listopada 1848 roku.

Gdzie znaleźć? 

Po stronie Budy, na placu Bem Jozsef, przy nabrzeżu Dunaju i blisko Mostu Małgorzaty.

Adres

Bem Jozsef ter 2 

Kiedy odwiedzać? 

To otwarty plac miejski, więc można zajrzeć tu o dowolnej porze, na skwerku obok można chwilę odpocząć.   

Turystyczne atrakcje niedaleko to 

Most Małgorzaty i spacer nabrzeżem Dunaju. To też dobry punkt wyjścia do dalszego spaceru po Budzie. A po drugiej stronie rzeki widok na gmach Parlamentu.

O historii pomnika piszemy szerzej w osobnym wpisie.

Pomnik Władysława Jagiełły i Jadwigi

To miejsce przypomina, że polsko-węgierskie związki nie zaczęły się dopiero w XIX czy XX wieku. Odsłonięty 30 października 2013 roku pomnik odsyła do znacznie starszej historii: do Jadwigi, córki Ludwika Węgierskiego, i do jej małżeństwa z Władysławem Jagiełłą, które stało się jednym z fundamentów dynastii Jagiellonów oraz unii polsko-litewskiej.

Autorka monumentu, litewska rzeźbiarka Daliutė Ona Matulaitė, nie opowiedziała tej historii w formie tradycyjnego pomnika historycznego. To granitowa, silnie stylizowana kompozycja, która przypomina, że Budapeszt jest także miejscem pamięci o dawnych związkach Węgier, Polski i Litwy.

Na co zwrócić uwagę?

Na uproszczone, niemal frontalne figury i surowość całej formy. Autorka świadomie nawiązała tu do sztuki egipskiej i wczesnego gotyku, dlatego pomnik bardziej przypomina znak pamięci niż realistyczną scenę historyczną.

A czy wiesz, że...

Pomnik powstał z inicjatywy strony litewskiej. Ustawiono go w Europa liget, parku otwartym w 1972 roku, gdzie drzewa sadzili przedstawiciele europejskich stolic.

Gdzie znaleźć?

W Europa liget, przy Bécsi kapu, u stóp murów Zamku Budy.  

Adres

Europa liget, 1015 Budapeszt.

Kiedy odwiedzać?

Najlepiej w ciągu dnia, podczas spaceru po Wzgórzu Zamkowym.

Turystyczne atrakcje niedaleko to

Bécsi kapu, spacer po Wzgórzu Zamkowym, Baszta Rybacka i kościół Macieja.

O pomniku piszemy też w osobnym wpisie.

Stefan Batory na fasadzie parlamentu

To nie jest osobny pomnik ustawiony na placu, ale figura wpisana w monumentalny program dekoracyjny budapeszteńskiego parlamentu. Właśnie dlatego działa mocno: pokazuje, że Stefan Batory został tu włączony do oficjalnej narracji historycznej Węgier jako książę Siedmiogrodu. Rzeźba znajduje się na wschodniej fasadzie gmachu, na południowej stronie skrzydła reprezentacyjnej klatki schodowej, i została ustawiona w 1905 roku.

Na co zwrócić uwagę?

Na sam gest umieszczenia Batorego na fasadzie parlamentu. To ciekawsze niż typowy „polski ślad”, bo nie chodzi tu o pamiątkę, tylko o wpisanie polsko-węgierskiego władcy w państwowy panteon historyczny Węgier.

A czy wiesz, że...

Autorem figury był Béla Brestyánszky, a przy realizacji pracował też kamieniarz Paál Dezső. Dzisiejszy wygląd fasady jest zarazem efektem wieloletnich konserwacji, bo rzeźby parlamentu od dawna wymagają systematycznego odnawiania. 

Poza centrum Budapesztu znajdziemy już samodzielny pomnik Stefana batorego

Gdzie znaleźć?

Na fasadzie parlamentu, od strony placu Kossutha, na wschodniej elewacji, po południowej stronie skrzydła klatki schodowej.

Adres

Kossuth Lajos tér 1–3, 1055 Budapeszt.

Kiedy odwiedzać?

Najlepiej w ciągu dnia, kiedy dobrze widać detale fasady. To obiekt, który łatwo minąć, jeśli patrzy się tylko na całą bryłę parlamentu.

Turystyczne atrakcje niedaleko to

plac Kossutha, nabrzeże Dunaju, okolice mostu Małgorzaty i spacer wokół parlamentu.Budapeszt muzyczny

Moniuszko na fasadzie opery

Przy budapeszteńskiej operze warto po prostu spojrzeć w górę. Na balustradzie,  wśród szesnastu kompozytorów operowych, którzy „patrzą” z góry na Andrássy út., stoi Stanisław Moniuszko. Łatwo go przeoczyć, a szkoda, bo to jeden z najciekawszych polskich śladów w samym centrum miasta. Obecna rzeźba została wykonana w 1966 roku przez Károla Antala, gdy wcześniejsze figury na fasadzie były już w złym stanie technicznym.

Na co zwrócić uwagę?

Na to, że Moniuszko nie stoi przy samym wejściu obok Liszta i Erkela, w szeregu kompozytorów tworzących operowy kanon. Budapeszt widzi go nie jako lokalną ciekawostkę z Europy Wschodniej, ale jako część wspólnego repertuaru kultury europejskiej.

A czy wiesz, że...

Dzisiejsza figura nie jest oryginałem z XIX wieku. Rzeźby fasady wymieniono podczas renowacji w latach 60., a Moniuszkę wyrzeźbił Károl Antal.

Gdzie znaleźć?

Na fasadzie Węgierskiej Opery Państwowej przy alei Andrássy.

Adres

Andrássy út 22, 1061 Budapeszt.

Kiedy odwiedzać?

Najlepiej za dnia, ale warto wrócić też wieczorem, gdy cała fasada opery pracuje światłem i rytmem architektury.

Turystyczne atrakcje niedaleko to

aleja Andrássy, plac Liszta Ferenca, bazylika św. Stefana i eleganckie centrum Pesztu

O tej rzeźbie można też przeczytać w tym wpisie w katalogu poloników

Chopin w Budapeszcie i nie tylko

W Budapeszcie i jego okolicach znajdziemy kilka różnych śladów: pomnik w Parku Czajkowskiego, popiersie w Horváth-kert, odniesienia w Vigadó, Akademii Muzycznej i Muzeum Liszta, a także najsłynniejszy i najciekawszy artystycznie pomnik Ede Margó z 1929 roku, dziś stojący w Gödöllő. Ten temat dobrze pokazuje, że Chopin na Węgrzech funkcjonuje nie jako pojedyncza pamiątka, ale jako trwały element lokalnej kultury muzycznej.

Na co zwrócić uwagę?

Na różnorodność tych upamiętnień. Raz Chopin jest klasycznym bohaterem pomnikowym, innym razem pojawia się jako część muzycznej pamięci miasta. Najmocniej działa rzeźba Ede Margó, bo łączy kompozytora z niemal secesyjną wizją cielesnego, emocjonalnego uniesienia.

A czy wiesz, że...

Pomnik Ede Margó wzbudził kontrowersje już w latach 20., bo obok Chopina artysta umieścił nagą parę w ekstatycznym geście. W 1948 roku rzeźbę zdjęto, planując użycie jej przy pomniku Stalina, ale ostatecznie została ukryta i ocalała; w 1983 roku ustawiono ją w Gödöllő, a po konserwacji ponownie odsłonięto w 2010 roku.

Gdzie znaleźć?

W kilku punktach miasta i okolic: w Budapeszcie m.in. w Horváth-kert, w Parku Czajkowskiego, w Vigadó, Akademii Muzycznej i Muzeum Liszta oraz w Gödöllő.

Adres

To nie jest jeden adres. Najlepiej potraktować to jako trasę tematyczną po Budapeszcie, z dodatkowym wyjazdem do Gödöllő.

Kiedy odwiedzać?

Najlepiej przy spokojnym spacerze po mieście albo jako osobną trasę muzyczną. Gödöllő warto zostawić na pół dnia.

Turystyczne atrakcje niedaleko to

w zależności od punktu: aleja Andrássy i okolice Akademii Muzycznej, naddunajskie okolice Vigadó, Buda wokół Horváth-kert oraz pałac królewski w Gödöllő.

Więcej o pomnikach Chopina w Budapeszcie

Religia

Polski kościół i Dom Polski

To jeden z najważniejszych polskich adresów w Budapeszcie, bo łączy funkcję religijną, społeczną i symboliczną. Kościół Polski został zbudowany w 1926 roku przez ks. Wincentego Danka  z inicjatywy polskich emigrantów, poświęcony w tym samym roku i konsekrowany w 1930 roku przez kard. Augusta Hlonda. Kilka lat później, na tej samej parceli, powstał Dom Polski, początkowo nazywany Schroniskiem Polskim. Razem tworzyły nie tylko miejsce modlitwy, lecz także codzienne centrum życia polskiej wspólnoty na Węgrzech.

Na co zwrócić uwagę?

Na liczne tablice i pomniki związane z obecnością Polaków na Węgrzech.

A czy wiesz, że...

Działkę przekazano Polakom jeszcze przed I wojną światową, a po wojnie Dom Polski został przejęty przez państwo węgierskie i odzyskany dopiero w 1998 roku. Później był remontowany i rozbudowywany jako ważny ośrodek polonijny.

Gdzie znaleźć?

W X dzielnicy Budapesztu, w Kőbányi, poza klasycznym turystycznym centrum miasta.

Adres

Óhegy u. 11, 1103 Budapeszt.

Kiedy odwiedzać?

Najlepiej przed lub po mszy,a jeszcze lepiej przy okazji wydarzenia parafialnego lub polonijnego, bo wtedy to miejsce pokazuje swoją właściwą funkcję. Dziś działa tu Polska Parafia Personalna.

Turystyczne atrakcje niedaleko to

raczej mniej oczywisty Budapeszt niż obowiązkowe centrum: spacer po Kőbányi i spojrzenie na miasto od strony jego polskich, robotniczo-emigracyjnych historii.

Polska kaplica na Wzgórzu Gellérta

W kościele skalnym paulinów na Wzgórzu Gellérta znajduje się polska kaplica z mocnymi znakami polskiej obecności: koronowanym orłem, wizerunkiem Matki Boskiej Częstochowskiej i pamiątkami związanymi z polskim doświadczeniem wojennym. To miejsce jest ważne nie tylko dlatego, że modlili się tu polscy uchodźcy i żołnierze, ale też dlatego, że Kościół Skalny był podczas wojny centrum polskiego duszpasterstwa w Budapeszcie. Dziś polski wymiar tego miejsca przypominają zarówno wyposażenie kaplicy, jak i tablica odnosząca się do miejsc na Węgrzech, które dały schronienie polskim uchodźcom.

A czy wiesz, że...

Kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej umieszczona w polskiej kaplicy została podarowana w 1994 roku, na 60. rocznicę powrotu paulinów do ojczyzny. Po lewej stronie obrazu pokazano św. Jadwigę, a po prawej bł. Euzebiusza.

Gdzie znaleźć?

W kościele skalnym na zboczu Wzgórza Gellérta, od strony Dunaju, tuż przy Moście Wolności.

Adres

Szent Gellért rakpart 1, 1114 Budapeszt.

Kiedy odwiedzać?

Od poniedziałku do soboty w godzinach 9:30–19:30; w niedzielę obiekt jest zamknięty dla zwiedzających. W czasie mszy rozpoczynającej się codziennie o 17:00 zwiedzanie turystyczne nie jest możliwe.

Turystyczne atrakcje niedaleko to

Most Wolności, termy Gellérta, naddunajski spacer i wejście na punkt widokowy na Wzgórzu Gellérta.

Ślady wojny

Pomnik Henryka Sławika i Józsefa Antalla seniora

To jeden z najważniejszych budapeszteńskich pomników związanych z II wojną światową. Upamiętnia ludzi, którzy pomagali polskim uchodźcom na Węgrzech i ratowali także tysiące Żydów. Za tym miejscem stoi konkretna historia odwagi, pomocy i odpowiedzialności.

Ślady wojny

Pomnik Henryka Sławika i Józsefa Antalla seniora

To jeden z najważniejszych budapeszteńskich pomników związanych z II wojną światową. Upamiętnia ludzi, którzy pomagali polskim uchodźcom na Węgrzech i ratowali także tysiące Żydów. Za tym miejscem stoi konkretna historia odwagi, pomocy i odpowiedzialności.

O pomniku i historii dwóch bohaterów można przeczytać tutaj

Pomnik legionistów

To jeden z najmocniejszych budapeszteńskich pomników polsko-węgierskiej wspólnej pamięci. Upamiętnia polskie Legiony — zarówno te związane z walkami o niepodległość Węgier w latach 1848–1849, jak i legionowy wysiłek z czasów I wojny światowej. Odsłonięty 24 marca 1935 roku monument w Népliget przedstawia polskiego legionistę, który osłania polskiego orła, a zarazem chroni koronę św. Stefana. Symbolika jest prosta, ale bardzo skuteczna: wolność Polski i wolność Węgier zostają tu pokazane jako sprawa wspólna.

Na co zwrócić uwagę?

Na zestawienie trzech znaków: legionisty, polskiego orła i korony św. Stefana. To właściwie gotowy skrót całej idei pomnika.

A czy wiesz, że...

Na inskrypcji pojawia się rok 1934, choć samo odsłonięcie odbyło się 24 marca 1935 roku. Autorem pomnika był Béla Farkas.

Gdzie znaleźć?

W parku Népliget, na końcu alei zwanej polskim spacerem.

Adres

Népliget, X dzielnica Budapesztu. Historycznie wskazywano okolice dzisiejszych rejonów Könyves Kálmán körút i Vajda Péter utca.

Kiedy odwiedzać?

Najlepiej za dnia, przy spokojnym spacerze po parku. To miejsce działa bardziej przez symbol i kontekst niż przez widowiskowość.

Turystyczne atrakcje niedaleko to

sam Népliget i mniej oczywista, pozacentralna część Budapesztu. To dobry punkt dla tych, którzy chcą wyjść poza najbardziej oczywisty szlak.