Grób ofiar NKWD z okresu Wielkiego Terroru, upamiętniony pomnikiem, fot. MSZ, 2021, wszelkie prawa zastrzeżone
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone, Źródło: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Grób ofiar NKWD z okresu Wielkiego Terroru, upamiętniony pomnikiem
Grób ofiar NKWD z okresu Wielkiego Terroru, upamiętniony pomnikiem, fot. MSZ, 2021, wszelkie prawa zastrzeżone
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone, Źródło: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Grób ofiar NKWD z okresu Wielkiego Terroru, upamiętniony pomnikiem

Grób ofiar NKWD z okresu Wielkiego Terroru, upamiętniony pomnikiem

Miedwieżjegorsk | Rosja | Republika Karelii
Uroczysko Sandormoch, Osada Powieniec

Grób ofiar NKWD z okresu Wielkiego Terroru, upamiętniony pomnikiem

Miedwieżjegorsk | Rosja | Republika Karelii
Uroczysko Sandormoch, Osada Powieniec

W latach 1937-1938 uroczysko Sandormoch pod Miedwieżjegorskiem, należące administracyjnie do osady Powieniec, było miejscem zbiorowego mordu na mieszkańcach Karelii i więźniach Białomorsko-Bałtyckiego NKWD. 

Od 27 października do 7 listopada 1937 r. rozstrzelano tu 1111 więźniów z wysp Sołowieckich - przedstawicieli nauki, kultury, księży katolickich, obywateli Polski i Niemiec. Większość ofiar stanowią mężczyźni w wieku 25-45 lat. Wśród zamordowanych było co najmniej 214 Polaków. Ofiary te zostały zrehabilitowane w latach 50. i 90. XX w. Mimo tego, wokół tej zbrodni przez długi czas panowała zmowa milczenia, a nawet były próby przypisywania jej Finom (mieli jej jakoby dokonać podczas II wojny światowej). 

Zbiorowa mogiła rozstrzelanych w Sandormochu została odnaleziona przez działaczy „Memoriału” 1 lipca 1997 r. Kilka miesięcy później, 27 października 1997 r., dzięki staraniom polskiego konsulatu z Petersburga, parafii polonijnej i finansowemu wsparciu Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa na zbiorowej mogile postawiono krzyż z tablicą pamiątkową w języku polskim i rosyjskim. Inskrypcja głosi: 

W 60. rocznicę Sołowieckim więźniom - Polakom i kapłanom, którzy znaleźli wieczny odpoczynek na tej ziemi. Rodacy. 27.10.1997 //. 

W pobliżu znajduje się drugie upamiętnienie - pionowa płyta o nieregularnym kształcie, z napisem w językach polskim i rosyjskim:

Pamięci Polaków - niewinnych ofiar stalinowskich represji //. 

Obok płyty w 2007 r. ustawiono niewielki drewniany krzyż z tabliczką z napisem: 

Pamięci Polaków - ofiar systemu komunistycznego - którzy tutaj zginęli, jak i we wszystkich zakątkach Rosji sowieckiej. Studenci z Polski. Lipiec 2007 //.

Publikacja:

09.04.2023

Ostatnia aktualizacja:

26.02.2026

Opracowanie:

Teresa Zachara (MKiDN)
rozwiń
Grób ofiar NKWD z okresu Wielkiego Terroru, upamiętniony pomnikiem Fotografia przedstawiająca Grób ofiar NKWD z okresu Wielkiego Terroru, upamiętniony pomnikiem Galeria obiektu +1
Grób ofiar NKWD z okresu Wielkiego Terroru, upamiętniony pomnikiem, fot. MSZ, 2021, wszelkie prawa zastrzeżone
Grób ofiar NKWD z okresu Wielkiego Terroru, upamiętniony pomnikiem Fotografia przedstawiająca Grób ofiar NKWD z okresu Wielkiego Terroru, upamiętniony pomnikiem Galeria obiektu +1
Grób ofiar NKWD z okresu Wielkiego Terroru, upamiętniony pomnikiem, fot. MSZ, 2021, wszelkie prawa zastrzeżone

Projekty powiązane

1
  • Grób ofiar NKWD z okresu Wielkiego Terroru, upamiętniony pomnikiem
    Katalog cmentarzy wojennych MKiDN Zobacz