Zbiorowa mogiła polskich lotników, jeńców wojennych i robotników przymusowych na cmentarzu "Vestre Gravlund”, fot. Ambasada RP w Oslo, 2022
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone
Fotografia przedstawiająca Zbiorowa mogiła polskich lotników, jeńców wojennych i robotników przymusowych na cmentarzu \"Vestre Gravlund”
Zbiorowa mogiła polskich lotników, jeńców wojennych i robotników przymusowych na cmentarzu "Vestre Gravlund”, fot. MKiDN, 2018
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone
Fotografia przedstawiająca Zbiorowa mogiła polskich lotników, jeńców wojennych i robotników przymusowych na cmentarzu \"Vestre Gravlund”

Zbiorowa mogiła polskich lotników, jeńców wojennych i robotników przymusowych na cmentarzu "Vestre Gravlund”

Zbiorowa mogiła polskich lotników, jeńców wojennych i robotników przymusowych na cmentarzu "Vestre Gravlund”

W polskiej mogile na cmentarzu „Vestre Gravlund” pochowano między innymi załogę bombowca "Halifax" Mk. II, nr W773, na pokładzie którego znajdowało się 7 lotników z 138 dywizjonu specjalnego RAF (por. obs. Mariusz Wodzicki, por. r/op. strz. Franciszek Pantkowski, st. sierż. pil. Franciszek Sobkowiak, st. sierż. pil. Franciszek Zaremba, st. sierż. strz. Tadeusz Madejski, sierż. strz. Wacław Żuk i plut. mech. pokł. Czesław Kozłowski) oraz 3 "cichociemnych" (ppor. Jerzy Bichniewicz ps. "Błękitny", por. Stanisław Hencel ps. „Pik”, por. Wiesław Szpakowicz ps. „Pak”). 

Po niewykonanym zrzucie nad Polską wracali oni do bazy w Wielkiej Brytanii i po drodze zostali zestrzeleni w nocy z 29 na 30.10.1942 r. przez niemiecką artylerię przeciwlotniczą w rejonie wsi Helleren k. Egersund. Z uwagi na to, że wojskowe władze niemieckie nie pozwoliły na pochówek na cmentarzu, ciała zostały zakopane na pustkowiu w nieoznaczonym miejscu nad brzegiem morza w Brusand, niedaleko miejscowości Ogna. 

Wiosną 1945 r. udało się zlokalizować ten prowizoryczny pochówek i przenieść szczątki poległych na teren przykościelny w Egersund, gdzie spoczywali do 1953 r., kiedy to ponownie zostali ekshumowani i przeniesieni do zbiorowej mogiły na cmentarzu Vestre Gravlund w Oslo. 

W czasie II wojny światowej na obszarze Norwegii zostało zatrudnionych około 7100 Polaków sprowadzonych przez organizację Todt oraz około 1800 jeńców wojennych przywiezionych przez Niemców z Rzeszy Niemieckiej wiosną 1942. Pracowali oni przy budowie fortyfikacji, bunkrów, baz dla okrętów podwodnych i innych elementów infrastruktury wojskowej. Niektórzy spośród nich zmarli lub zginęli zastrzeleni przez okupanta. 

W trakcie komasacji polskich grobów przeprowadzonej przez Norwegów jesienią 1954 r. odszukane pochówki zmarłych jeńców i przymusowych robotników polskiej narodowości ekshumowano z różnych miejsc w Norwegii i przeniesiono do zbiorowej mogiły na cmentarzu w Oslo, a także w Moholt (dzielnica Trondheim) i Hakvik. 

Urządzenie grobu w Oslo zaprojektował w 1957 r. rzeźbiarz Gunnar Janson, koszty wykonania poniosło państwo norweskie. W 2008 r. z inicjatywy Ambasady RP w Oslo pozłocone zostały napisy i odrestaurowany nagrobek. W późniejszym okresie na pomniku został umieszczony orzeł z koroną i kamienny krzyż, a także wymienione tablice z nazwiskami.

Jesienią 2022 r. przeprowadzono odnowienie tablic, wraz z poprawieniem czytelności napisów. Prace dotował Instytut Pamięci Narodowej. Równocześnie dopisane zostało nazwisko kpr. Czesława Szafrana, jeńca wojennego, który zginął w wyniku egzekucji przeprowadzonej przez Sicherheitspolizei na wyspie Bragdøya 21.08.1944 r. Kpr. Czesław Szafran spoczywa w zbiorowym grobie jeńców sowieckich pochowanych w 1945 r., który jest zlokalizowany w sąsiedztwie polskiej mogiły. Nie jest możliwa obecnie identyfikacja jego szczątków, gdyż ciała wszystkich jeńców zostały poddane kremacji. Sprecyzowanie jego miejsca pochówku zawdzięczamy pracom badawczym przeprowadzonym przez norweskie Ministerstwo Kultury.

Publikacja:

21.08.2022

Ostatnia aktualizacja:

24.02.2026

Opracowanie:

Regina Piątek (MKiDN)
rozwiń
 Fotografia przedstawiająca Zbiorowa mogiła polskich lotników, jeńców wojennych i robotników przymusowych na cmentarzu \"Vestre Gravlund” Galeria obiektu +1
Zbiorowa mogiła polskich lotników, jeńców wojennych i robotników przymusowych na cmentarzu "Vestre Gravlund”, fot. Ambasada RP w Oslo, 2022
 Fotografia przedstawiająca Zbiorowa mogiła polskich lotników, jeńców wojennych i robotników przymusowych na cmentarzu \"Vestre Gravlund” Galeria obiektu +1
Zbiorowa mogiła polskich lotników, jeńców wojennych i robotników przymusowych na cmentarzu "Vestre Gravlund”, fot. MKiDN, 2018

Projekty powiązane

1
  • Katalog cmentarzy wojennych MKiDN Zobacz