Głowa portretowa z fragmentarycznie zaznaczoną górną partią torsu. Kompozycja jest zwarta, frontalna, ale nie całkowicie symetryczna. Głowa została lekko skręcona i pochylona, co nadaje przedstawieniu charakter psychologiczny, a nie wyłącznie reprezentacyjny. Twarz jest wydłużona, szczupła, o silnie zaakcentowanych strukturach kostnych. Oczy są głęboko osadzone, szeroko otwarte albo półotwarte, z mocno zaznaczonymi powiekami. Brwi i okolice oczu tworzą najważniejszy obszar ekspresji. Nos jest wydatny, o ostrym grzbiecie. Usta są wąskie, zamknięte i modelowane oszczędnie. Policzki są zapadnięte, a szyja długa, napięta, z widocznym modelunkiem mięśniowym. Włosy opracowano w sposób syntetyczny, pasmami układającymi się nad czołem i po bokach głowy. Nie są naturalistycznym detalem, lecz rytmiczną strukturą formalną. 

Dolna partia rzeźby ma charakter fragmentaryczny. Zaznaczono szyję, część klatki piersiowej i urwane partie stroju lub ramion. Brzegi są nierówne i miejscami ostro cięte. Powierzchnia rzeźby łączy partie gładsze z miejscami bardziej chropowatymi. Twarz i szyja są modelowane intensywnie, z wyraźną grą światła na wypukłościach czoła, nosa, policzków i szyi. Całość ma charakter ekspresyjny, zwarty i monumentalizujący mimo stosunkowo kameralnej skali.

Rzeźba opiera się na napięciu między autoportretem a portretem symbolicznym. Szukalski nie rekonstruuje historycznego wyglądu Mikołaja Kopernika. Przekształca własną twarz w figurę Kopernika, tworząc przedstawienie o charakterze identyfikacyjnym i programowym. Najważniejszym elementem jest twarz. Wydłużona szyja, szczupła twarz, mocno zarysowane oczy i zamknięte usta budują obraz napięcia intelektualnego. To nie jest uczony kontemplacyjny w akademickiej formule, lecz postać o ostrym, niepokojącym wyrazie. Szukalski przesuwa ikonografię Kopernika w stronę autoheroizacji artysty.

Istotny jest także gest fragmentaryzacji popiersia. Urwana, asymetryczna dolna partia sprawia, że rzeźba nie działa jak tradycyjne popiersie pomnikowe. Głowa wydaje się wyłaniać z materii, a nie spoczywać na stabilnej, reprezentacyjnej podstawie. Ten efekt wzmacnia wrażenie nieukończonego napięcia i wewnętrznej energii.

Rzeźba należy do wczesnej twórczości Szukalskiego, ale już ujawnia zasadnicze cechy jego języka: ekspresyjny modelunek, fizjonomiczne wyostrzenie, niechęć do akademickiej gładkości oraz skłonność do symbolicznej intensyfikacji portretu. Modelunek twarzy jest realistyczny ale silnie przetworzony. Artysta nie dąży do neutralnego podobieństwa. Wydłuża szyję, wyostrza rysy, pogłębia oczodoły i nadaje głowie charakter niemal maskowy. Fizjonomia zostaje przekształcona w znak psychicznej i intelektualnej siły.

Rzeźba działa przez kontrast gładkich i chropowatych partii. Twarz, nos, czoło i szyja są silnie modelowane światłocieniowo, natomiast urwane partie stroju oraz obrzeża pozostają bardziej surowe. Powierzchnia nie jest dekoracyjna, lecz ekspresyjna. Ślady pracy nad formą wzmacniają dramatyzm przedstawienia.

W sensie formalnym obiekt łączy modernistyczny ekspresjonizm z tradycją portretu symbolicznego. Nie jest jeszcze późną, skodyfikowaną stylistyką Szukalskiego, ale wyraźnie zapowiada jego późniejszą tendencję do monumentalizacji jednostki i budowania rzeźby jako nośnika idei.

Stanisław Szukalski urodził się w 1893 r. w Warcie koło Sieradza, a zmarł w 1987 r. w Stanach Zjednoczonych. Jego biografia artystyczna od początku przebiegała między Polską a Chicago. Uczył się w Art Institute of Chicago, następnie studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. W jego twórczości wczesnej widoczne były wpływy modernizmu, ekspresyjnego portretu i silnego zainteresowania symboliczną funkcją rzeźby.

Datowanie na 1914 r. sytuuję obiekt w okresie formowania się jego dojrzałego języka. To czas, w którym Szukalski rozwijał własną wizję artysty jako jednostki wyjątkowej, przeciwstawnej akademii i konwencjom. „Autoportret jako Kopernik” jest ważny właśnie dlatego, że pokazuje mechanizm autoidentyfikacji z wielką figurą polskiej nauki i kultury.

Kopernik w twórczości Szukalskiego nie był motywem przypadkowym. Astronom często pojawiał się w jego pracach. W tym autoportrecie Kopernik staje się nie tyle tematem historycznym, ile figurą przewrotu poznawczego. Szukalski przedstawia siebie w roli kogoś, kto ma zmienić sposób widzenia świata.