Pałac Czartoryskich, znany również jako Dom Generałów Ziem Podolskich, znajduje się w północno-wschodniej części Starego Miasta, przy ulicy Zarwańskiej. W drugiej połowie XVIII w. budynek należał najpierw do Augusta Aleksandra Czartoryskiego (1697-1782), a następnie do jego syna Adama Kazimierza (1734-1823), którzy pełnili funkcję starostów generalnych, nosząc tytuł „generała ziem podolskich”. August Aleksander sprawował tę funkcję w latach 1750-1758, a po nim jego syn - aż do końca XVIII w., czyli do momentu, gdy Kamieniec Podolski, w wyniku II rozbioru Polski, został w 1793 r. wcielony do Imperium Rosyjskiego. Obaj należeli do Familii - wpływowego ugrupowania politycznego, dążącego do przejęcia władzy po śmierci Augusta III oraz do wprowadzenia reform ustrojowych w Rzeczypospolitej. Adam Kazimierz, dzięki staraniom ojca, był przygotowywany do objęcia tronu, jednak mimo politycznych ambicji i znacznych nakładów finansowych, koronę otrzymał jego cioteczny brat, Stanisław Poniatowski, wspierany przez carycę Katarzynę II. Po śmierci ojca i doznanym upokorzeniu - gdy król przekazał godność po zmarłym wojewodzie ruskim nie jemu, lecz Szczęsnemu Potockiemu - Adam Kazimierz, wraz z żoną Izabelą z Flemmingów, opuścił Warszawę i w 1783 r. osiedlił się w Puławach. 

W porównaniu z Puławami i Sieniawą - rezydencjami Adama Kazimierza - oraz Końskowolą, siedzibą Augusta Aleksandra, zachowany w Kamieńcu budynek stanowi stosunkowo skromną rezydencję rodu dysponującego milionową fortuną. Na tle miejskiej zabudowy był jednak obiektem wyróżniającym się, ponieważ w XVIII-wiecznych inwentarzach odnotowano w Kamieńcu Podolskim zaledwie dziewięć podobnych budowli określanych mianem „pałacu”. 

Naziemna część parterowego budynku, wzniesionego w połowie XVII w., na miejscu starszej zabudowy - prawdopodobnie z początku XVI w. (z której do dziś zachowała się piwnica ze sklepieniem kolebkowym), została częściowo zniszczona podczas okupacji tureckiej w latach 1672-1699. Po połowie XVIII w. budynek został poddany restauracji i rozbudowie. Wówczas nadano mu formę parterowego pałacu, wzniesionego - podobnie jak większość obiektów z tego okresu - z kamienia, nakrytego gontowym dachem. Fasadę poprzedzał czworoboczny ryzalit, dostawiony do prostokątnego korpusu, zwróconego krótszym bokiem ku ulicy. Cokół, ze względu na nachylenie terenu, miał zmienną wysokość - niższą od strony ulicy i wyższą od strony podwórza. Elewacje ozdobiono jasnym piaskowcem. Wokół wysokich, prostokątnych okien i portali pojawiały się dekoracyjne opaski z uszakami. Naroża budynku podkreślono boniowaniem o zróżnicowanej długości strzępiach oraz belkowaniem, nad którym, ponad ryzalitem, znajdował się trójkątny szczyt z profilowanymi krawędziami i okrągłym oknem pośrodku. Do wnętrza prowadziły dwa wysokie portale umieszczone na krótszych bokach budynku: od strony ulicy - w ryzalicie, a od strony podwórza - przez dwuramienne schody z podestem, pod którym znajdowało się wejście do piwnicy. Wschodni portal był szczególnie ozdobny, ponieważ w płycinie nad nadprożem znajdowało się reliefoał czterospadowy dach, do którego przylegało dwuspadowewe przedstawienie - niestety dziś już niezachowane. Budynek przykryw zadaszenie nad ryzalitem. 

W największym pomieszczeniu domu, przylegającym od południa do prostokątnego występu, przy wschodniej ścianie zachował się rokokowy kominek, ozdobiony stiukowym kartuszem z herbem Pogoni Litewskiej - rodowym symbolem Czartoryskich oraz Orderem Orła Białego, najwyższym odznaczeniem Rzeczypospolitej Obojga Narodów, przyznawanym za wybitne zasługi cywilne i wojskowe. Order ten otrzymali zarówno August Aleksander (1731), jak i Adam Kazimierz Czartoryski (1764). 

Dekoracja kominka nawiązuje stylistycznie do sztukaterii zdobiących ściany i sklepienia wnętrz kamienieckich kościołów dominikanów i trynitarzy, powstałych w zbliżonym czasie (między 1737 a 1765). Powściągliwa forma architektoniczna elewacji pałacu odzwierciedla natomiast charakterystyczną dla XVIII-wiecznej architektury Kamieńca stylistykę klasycyzującego baroku - widoczną m.in. w domu komendantury (1770) czy rzymskokatolickim seminarium (1780-1782), które były przebudowywane lub wznoszone według projektów komendanta twierdzy i architekta Jana de Witte. Z tym budowniczym badacze wiążą wiele obiektów powstałych w Kamieńcu, Lwowie oraz na Wołyniu i Podolu - zarówno wojskowych, sakralnych, jak i rezydencjonalnych. Część z nich została potwierdzona dokumentami, inne przypisano mu na podstawie formalnych podobieństw. Wiadomo, że de Witte zaprojektował w 1763 r. pałac Stanisława Lubomirskiego we Lwowie, usytuowany na narożnej działce w pierzei rynkowej. Zastosowane tam kamienne opaski z uszakami wokół okien pierwszego piętra są niemal identyczne z tymi, które zdobią elewacje pałacu Czartoryskich w Kamieńcu. A zważywszy, że Lubomirski należał do tego samego stronnictwa politycznego oraz był zięciem i szwagrem Czartoryskich (ożenił się z Elżbietą, córką Augusta Aleksandra i siostrą Adama Kazimierza) - skłania to do rozważenia Jana de Witte jako możliwego projektanta nie tylko lwowskiej, lecz również kamienieckiej rezydencji. 

Rekonstrukcja wyglądu XVIII-wiecznego pałacu była możliwa dzięki archiwalnym fotografiom z początku XX w., opublikowanym przez Aleksandra Prusiewicza, oraz projektowi przebudowy fasady budynku z 1879 r., przechowywanemu w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie. Na projekcje zmiany względem pierwotnego układu zostały wyróżnione kolorem czerwonym. W wyniku tej przebudowy, nadzorowanej przez inżyniera gubernialnego Kazimierza Antonowicza, na zlecenie żydowskiego kupca II gildii, Abrama Szmulowicza Wajndojma, po obu stronach ryzalitu wzniesiono dodatkowe ściany, które wraz z istniejącymi utworzyły prostokątne pomieszczenia przeznaczone na dwa sklepiki. Na podstawie fotografii z początku XX w. można przypuszczać, że również ryzalit dawnego pałacu został zaadaptowany na cele handlowe. W miejsce wysokiego, sięgającego belkowania prostokątnego otworu wejściowego z uszakową opaską, powstały węższe drzwi z prostokątnym nadświetlem oraz dwoma mniejszymi otworami okiennymi po bokach. W ten sposób przednia część dawnego pałacu, od lat 80. XIX w., zmieniła swoją funkcję z reprezentacyjnej na handlowo-usługową. Od strony ulicy mieściły się sklep spożywczy i zakład zegarmistrzowski, natomiast od strony podwórza - mieszkania prywatne. 

Budynek został uszkodzony w czasie II wojny światowej. Podczas odbudowy usunięto XIX-wieczne przybudówki. Zrekonstruowano pierwotne otwory okienne fasady, przywracając im kamienne obramienia. Jednak w elewacji południowej, zamiast trzech dużych, pojedynczych okien, wykonano sześć mniejszych, rozmieszczonych osiowo w dwóch poziomych rzędach. Zamurowano dwa frontowe okna ryzalitu, lecz oryginalnego portalu nie odtworzono. W ostatnich latach wszystkie kamienne detale architektoniczne zostały pokryte warstwą białą farbą. Obecnie budynek należy do Ukraińskiej Greckokatolickiej Cerkwi i pełni funkcję kancelarii parafialnej.

Metryczka obiektu

po 1764 a przed 1781 - czyli po otrzymaniu Orderu Orła Białego przez Adama Kazimierza Czartoryskiego, a przed wizytą króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w Kamieńcu Podolskim w dniach 8–14 listopada 1781 r., kiedy to w pałacu generałów ziem podolskich - zgodnie z przekazami źródłowymi, część królewskich gości została wówczas zakwaterowana. Wskazówką pozwalającą ustalić, za którego z Czartoryskich dokonano przebudowy rezydencji, jest informacja przekazana przez Józefa Antoniego Rollego: „w niektórych oknach od dziedzińca dziś jeszcze można widzieć misterne kraty żelazne, wyobrażające monogram ostatniego dygnitarza” - a ostatnim dygnitarzem był właśnie Adam Kazimierz Czartoryski (Rolle 1878, s. 40).