Groby polskich zesłańców na miejscowym cmentarzu, fot. Rada OPWiM
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone
Fotografia przedstawiająca Groby polskich zesłańców na miejscowym cmentarzu
Groby polskich zesłańców na miejscowym cmentarzu, fot. Rada OPWiM
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone
Fotografia przedstawiająca Groby polskich zesłańców na miejscowym cmentarzu
Groby polskich zesłańców na miejscowym cmentarzu, fot. Rada OPWiM
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone
Fotografia przedstawiająca Groby polskich zesłańców na miejscowym cmentarzu

Groby polskich zesłańców na miejscowym cmentarzu

Groby polskich zesłańców na miejscowym cmentarzu

Wśród ok. 38 tys. uczestników powstania styczniowego, zesłanych na katorgę lub przymusowe osiedlenie w Rosji, znalazło się 622 księży i zakonników.

Przyczyną zsyłki księży był nie tylko czynny udział w powstaniu (pełnienie funkcji kapelana oddziału powstańczego), ale też niesienie powstańcom posługi duchowej, odbieranie przysięgi, opieka nad rannymi, a także udział w pogrzebach poległych i świadczenie pomocy materialnej „buntownikom”. Władze rosyjskie traktowały też jako przestępstwa polityczne głoszenie kazań patriotycznych lub odczytywanie podczas nabożeństw aktu Rządu Narodowego o uwłaszczeniu chłopów.

Represjonowanych księży zsyłano początkowo do różnych części północno-wschodniej Rosji. Władze rosyjskie uznawały księży i zakonników za szczególnie niebezpieczną kategorię polskich więźniów politycznych, o czym świadczył fakt nieobjęcia ich amnestią carską z kwietnia 1866 r. Księży obejmował formalny zakaz wypełniania obowiązków kapłańskich i niesienia współwięźniom posługi duchowej. Z takiego nastawienia władz wypłynął pomysł izolowania księży od innych skazańców i skupienia ich w jednym miejscu. Pomysł ten wysunął w listopadzie 1865 r. generał gubernator Wschodniej Syberii - Michaił Korsakow.

Na miejsce osiedlenia księży wybrano Tunkę - wioskę buriacką, położoną w kotlinie Gór Sajańskich, leżącą z dala od szlaków komunikacyjnych; panował tu nieprzyjazny i niezdrowy klimat.

Pierwszych 6 księży przywieziono tu 13.01.1866 r., później stopniowo zwożono następnych, w 1870 r. było ich 143.

Ogółem przez Tunkę przeszło 164 duchownych. Do pilnowania księży wyznaczono oddział 200 Kozaków.

Duchownym zakazano przede wszystkim oddalania się z miejsca pobytu. Stosunek ludności miejscowej do zesłańców był początkowo nieprzyjazny, z czasem zmienił się na poprawny. Poważnym problemem zesłańców był brak opieki zdrowotnej.

W 1869 r. władze rosyjskie pozwoliły pojedynczym duchownym na przesiedlenie się do europejskiej części Rosji. Pierwsza większa grupa duchownych wyjechała z Tunki w sierpniu 1873 r., później zwalniano kolejnych duchownych.

W 1880 r. w Tunce przebywało 9 księży, a w 1888 - 1 ksiądz, który w tym samym roku przeniósł się do Irkucka.

Księży zmarłych na zesłaniu w Tunce grzebano obok cmentarza prawosławnego, znajdującego się ok. 5 km od Tunki, na górzystym, lewym brzegu rzeki Irkut. Polski cmentarzyk otoczono żelaznym parkanem, wzniesionym ze składek zesłańców; zbudowano też bramę. Na tym cmentarzu pochowano 16 zmarłych księży.

Po opuszczeniu Tunki przez polskich zesłańców w latach 90-tych XIX wieku, cmentarzem polskich księży nie miał się kto opiekować, w związku z czym zaczął on stopniowo niszczeć. Mimo to zachował się on do czasów obecnych. Mogiły skupione są w jednym miejscu, w okręgu o średnicy 12-15 m, pośrodku stoi drewniany krzyż postawiony na początku XXI wieku przez działaczy polonijnych.

Publikacja:

27.06.2023

Ostatnia aktualizacja:

26.02.2026

Opracowanie:

Teresa Zachara (MKiDN)
rozwiń
Grobowce polskich zesłańców na zalesionym cmentarzu, otoczone drzewami i metalowym ogrodzeniem. W centrum stoi drewniany krzyż. Fotografia przedstawiająca Groby polskich zesłańców na miejscowym cmentarzu Galeria obiektu +2
Groby polskich zesłańców na miejscowym cmentarzu, fot. Rada OPWiM
Grobowce polskich zesłańców na zalesionym cmentarzu z metalowymi ogrodzeniami i drewnianym krzyżem. Ziemia pokryta mchem, otoczona drzewami. Fotografia przedstawiająca Groby polskich zesłańców na miejscowym cmentarzu Galeria obiektu +2
Groby polskich zesłańców na miejscowym cmentarzu, fot. Rada OPWiM
Pokryte mchem groby polskich zesłańców w zalesionej okolicy, z małymi drewnianymi krzyżami na wierzchu. Groby otoczone drzewami i rozrzuconymi liśćmi. Fotografia przedstawiająca Groby polskich zesłańców na miejscowym cmentarzu Galeria obiektu +2
Groby polskich zesłańców na miejscowym cmentarzu, fot. Rada OPWiM

Projekty powiązane

1
  • Grobowce polskich zesłańców na zalesionym cmentarzu, otoczone drzewami i metalowym ogrodzeniem. W centrum stoi drewniany krzyż.
    Katalog cmentarzy wojennych MKiDN Zobacz