Namiot turecki w Armémuseum w Sztokholmie

Namiot turecki w Armémuseum w Sztokholmie

Dwa zachowane w zbiorach szwedzkich namioty opowiadają historie kilku krajów, ich trudnych (w niektórych okresach) relacji i pokazują, że za obiektem tak - wydawałoby się - oczywistym stoi wiele fascynujących opowieści. 

Okres Wielkiej Wojny Północnej (1700-1721) pozostaje słabo zbadany pod względem organizacji rabunków czy opracowywania list konkretnych zrabowanych obiektów. Są one zresztą trudne do uchwycenia, co wynika głównie z faktu, że oficerowie i żołnierze pozyskiwali przedmioty nie tylko na rzecz Królestwa, lecz także - po otrzymaniu przyzwolenia ze strony króla Szwecji, Karola XII - na własne potrzeby. Ten prywatny charakter części rabunków oznacza także, że dotychczas nie natrafiono na spisy wywiezionych przedmiotów z tego okresu, z wyjątkiem rejestrów dział czy broni, które zostały przygotowane na potrzeby administracji krajowej. 

Należy również pamiętać, że w przypadku rabunków mamy do czynienia z różnymi rodzajami łupów. Łupy wojenne czy trofea stanowią najbardziej oczywisty podział. Należy jednak wyodrębnić swoistą podkategorię tych pierwszych. Mowa tu o zrabowanych przez szwedzkie wojska z terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów przedmiotów, które zostały pozyskane przez polskie wojska podczas wcześniejszych zmagań wojennych. Najbardziej znane tego typu obiekty to dwa szłony, spośród których jeden należał do Iwana IV Groźnego, a trafił do Warszawy zapewne po wkroczeniu polskich chorągwi na Kreml podczas wojny polsko-moskiewskiej; tymczasem wojska szwedzkie zrabowały go w czasie „potopu” z warszawskiego arsenału. W trakcie kwerend odnaleziono także szablę w typie tureckim z XV w., która stanowiła początkowo własność Mohammeda al Misri, następnie trafiła do Warszawskiego arsenału, by ostatecznie zostać stamtąd zabraną przez Szwedów, również w czasie II wojny pół-nocnej . Do tej samej kategorii należą również dwa namioty tureckie, przechowywane obecnie w sztokholmskim Armémuseum (AM.089624, AM.089625). 

Namioty zostały wykonane z dwóch warstw materiałów: czerwonej bawełny i lnu. Ich wnętrza są bogato zdobione wielowarstwowymi aplikacjami, umieszczonymi warstwowo, w których pojawiają się motywy kwiatowych wazonów i innych wzorów florystycznych (geometryczne i arabeskowe). Powtarzający się pasowy i horyzontalny układ dekoracji nawiązuje do sztuki tureckiej (osmańskiej). W górnej części, przy suficie, uwzględniono motyw wazonów z kwiatami, a po bokach, w formach przypominających kartusze, znajdują się inne ornamenty kwiatowe na zielonym lub żółtym jedwabiu. Zarówno kolorystyka, jak również sam materiał są zachowane w dobrym stanie. Zarówno górna część, jak i ściany są otoczone pętlami z lin na drewnianych kołkach. W środku zainstalowano również liny, ułatwiające przemieszczanie się w namiocie; zachowały się one tylko w jednym miejscu (w przypadku innego rozwiązania obciążałyby to punktowo namiot, co umożliwiłoby jego zniszczenie). Niewątpliwie należy on do grupy większych namiotów, który służył zapewne dygnitarzom armii tureckiej. 

Namioty trafiły w polskie posiadanie, prawdopodobnie po bitwie pod Wiedniem (12 września 1683), gdy wojska pod dowództwem króla Jana III Sobieskiego pokonały turecką armię wezyra Kara Mustafy. W takim przypadku stanowiłyby trofea wojenne. 19 lat później część spośród nich została przejęta przez szwedzkie wojska po zwycięskiej bitwie pod Kliszowem. Doszło do niej po zajęciu Warszawy przez wojska szwedzkie, gdy Karol XII wydał rozkaz ścigania za polskiego króla, Augusta II, który opuścił miasto i udał się do Krakowa. Po drodze, ok. 100 km na północny-wschód od Krakowa, doszło do wspomnianej bitwy, która rozegrała się 19 lipca 1702 r. Po jednej stronie stanęła armia szwedzka pod dowództwem króla Karola XII, zaś po drugiej sasko-polska, dowodzona przez króla Augusta II Wettina (wojska saskie) i hetmana wielkiego koronnego Hieronima Augustyna Lubomirskiego (wojska polskie). Zakończyła się ona zwycięstwem wojsk szwedzkich, mimo, że byli oni mniej liczni od armii hetmana Lubomirskiego. Namioty stanowią więc interesujący przykład ponownego przejęcia trofeów wojennych. 

Co interesujące, jeden z namiotów, przejętych pod Wiedniem, znajduje się w zbiorach Zamku Królewskiego na Wawelu, gdzie trafił w latach 30. XX wieku. Inne są przechowywane m.in. w Wiedniu.

Bibliografia i archiwalia:

  • Katarzyna Wagner, „Szwedzkie zdobycze z Rzeczpospolitej. Zarys problematyki”, [w:] „W hetmańskim trudzie. Księga pamiątkowa ku czci prof. Jana Wimmera”, red. Z. hundert, M. Wagner, Oświęcim 2017
  • Wagner Marek, Kliszów 1702, Warszawa 1994

Bibliografia uzupełniająca:

Publikacja:

07.12.2025

Ostatnia aktualizacja:

07.12.2025

Opracowanie:

Katarzyna Wagner
rozwiń

Projekty powiązane

1
  • Katalog poloników Zobacz