Kompozycja przedstawia mężczyznę siedzącego przy stole we wnętrzu. Postać zajmuje centralną część obrazu, lekko przesuniętą ku lewej. Mężczyzna pochyla głowę i kieruje wzrok ku kubkowi trzymanemu w lewej dłoni. W prawej dłoni trzyma ciemny, brunatno-fioletowy dzbanek, z którego nalewa płyn. Gest jest spokojny, zamknięty i intymny. Mężczyzna ma ciemne, kręcone włosy, zarost oraz jasną, luźną koszulę. Twarz opracowana jest miękko. 

Na stole, w lewej partii obrazu, znajduje się ciemny kapelusz z szerokim rondem.  W prawym górnym narożniku zawieszone są dwa kosze, a poniżej ceramiczne naczynie w formie czerpaka. 

Tło jest płaskie, zielonkawo-niebieskie, malowane szerokimi, niejednorodnymi plamami. Przestrzeń nie została przedstawiona iluzjonistycznie. Stół tworzy poziomą podstawę kompozycji, a postać mężczyzny dominuje nad układem przedmiotów. Kolorystyka jest zgaszona, oparta na zieleni, błękitach, brunatnych tonach, żółtawych ochrach i ciemnych fioletach dzbanka.

Obraz przedstawia codzienną, nieefektowną czynność: nalewanie napoju do kubka. Jednak muzealny tytuł „Dziad” wskazuje, że scena ma sens społeczny. Postać można odczytywać jako człowieka ubogiego, być może wędrownego żebraka lub wiejskiego włóczęgę, ukazanego nie w sytuacji proszenia, lecz w prywatnym momencie odpoczynku.

Obraz ma charakter postimpresjonistyczny i kolorystyczny, z elementami ekspresyjnego uproszczenia formy. Lam nie konstruuje sceny przez precyzyjny rysunek ani drobiazgowy detal. Buduje ją przez ciężkie, matowe plamy barwne, miękki modelunek i rozchwianą fakturę.

Najważniejsza jest relacja między postacią a tłem. Mężczyzna wyłania się z zielonkawo-niebieskiej, prawie abstrakcyjnej płaszczyzny wnętrza. Tło nie opisuje przestrzeni w sposób architektoniczny, lecz tworzy nastrój zawieszenia i izolacji. Przedmioty codziennego użytku są uproszczone, częściowo wtopione w malarską materię.

Kolorystyka jest zgaszona, przytłumiona i ziemista. Jasna koszula postaci nie rozświetla sceny triumfalnie, lecz wydobywa ciało z ciemnej, ubogiej przestrzeni. Ciemny dzbanek i kapelusz pełnią funkcję ciężkich akcentów kompozycyjnych. Obraz nie opiera się na ostrym konturze, lecz na masie i tonie.

W sensie formalnym scena łączy rodzajowość z psychologiczną koncentracją. Nie jest ilustracją anegdoty, lecz studium obecności człowieka w skromnym wnętrzu. Uproszczenie formy i ograniczona gama barwna nadają przedstawieniu ciężar egzystencjalny.

Władysław Lam był malarzem, grafikiem, krytykiem sztuki i pedagogiem. Urodził się w Konjicu w Hercegowinie, a od 1912 r. studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, m.in. u Teodora Axentowicza i Józefa Mehoffera. W okresie międzywojennym był związany ze Lwowem i działalnością pedagogiczną, po II wojnie światowej z Gdańskiem i Politechniką Gdańską.

Temat „Dziada” można rozumieć w szerszym kontekście zainteresowania Lama figurami ludzi z pogranicza, ubogich, podróżnych i prowincjonalnych. W jego twórczości i pisarstwie powracało doświadczenie wielokulturowej Europy Środkowo-Wschodniej oraz Bałkanów. Obraz nie musi przedstawiać konkretnego miejsca, lecz wpisuje się w wizualną wrażliwość na postacie społeczne spoza centrum.