Eugeniusz Zak, znany także jako Eugène Zak, urodził się w 1884 roku w Mogilnie, w guberni mińskiej (obecnie Białoruś), w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Matka Zaka po śmierci męża w 1892 roku przeniosła się z synem do Warszawy, gdzie ten ukończył gimnazjum i rozpoczął edukację artystyczną.

Edukacja - między Warszawą, Paryżem i Monachium

W 1902 roku wyjechał do Paryża, by studiować w École des Beaux-Arts w pracowni akademisty Jeana-Léona Gérôme’a (1824-1904). Następnie kształcił się w prywatnej Akademii Colarossiego pod kierunkiem impresjonisty Paula Alberta Besnarda (1849-1934). W 1903 roku odbył podróż do Włoch, odwiedzając między innymi Rzym i Florencję. Pod koniec tego samego roku rozpoczął studia w Monachium w prywatnej szkole Antona Ažbego (1862-1905) - wywodzącego się ze Słowenii, ale wykształconego w Wiedniu i Monachium portrecisty. Twórczość Ažbego utrzymana była w duchu akademickiej biegłości warsztatowej, łączonej jednak z pewną impresjonistyczną wrażliwością i niepozbawioną ekspresjonistycznych emocji, a w dojrzałym okresie także wpływów secesji.

Ažbe był jednak przede wszystkim cenionym pedagogiem. Wśród jego uczniów przeważali studenci z Europy Wschodniej, między innymi Wassily Kandinsky (1866-1944), Aleksiej Jawlensky (1864-1941) oraz Polak Zygmunt Rozwadowski (1870-1950). W swojej działalności pedagogicznej Ažbe łączył - jak wspominał Kandinsky - „niewolniczy” nacisk na techniczną biegłość i perfekcyjną znajomość anatomii z otwarciem na rozwijanie indywidualnej wizji artystycznej studentów. Wydaje się, że miało to silny wpływ na kształtowanie się stylu Eugeniusza Zaka.

Pierwsze sukcesy

Zak powrócił do Paryża w 1904 roku, gdzie zadebiutował na Salonie Jesiennym. Jego talent szybko został dostrzeżony - dwa lata później został członkiem jury sekcji rysunku tej prestiżowej wystawy. Wystawiał także na Salonie Niezależnych i w Tuileries.

W latach 1906-1908 kilkukrotnie wyjeżdżał do Bretanii, między innymi do Pont-l’Abbé, gdzie inspirował się lokalnym krajobrazem i życiem wiejskim.

W 1910 roku jedno z jego dzieł zakupił rząd francuski dla Muzeum Luksemburskiego, a w 1911 roku zorganizowano indywidualną wystawę obrazów Zaka w Galerie Druet. W 1913 roku artysta uczestniczył w słynnym „Armory Show” w Nowym Jorku, a w 1914 roku w Biennale w Wenecji. W 1912 roku został profesorem w Académie de La Palette.

Mieszkając w stolicy Francji Zak zaangażował się w życie polskiej kolonii artystycznej i współpracował z Towarzystwem Artystów Polskich.

Powrót do Polski

W 1913 roku poślubił malarkę Jadwigę Kon, która w przyszłości, po śmierci męża, otworzy sławną Galerie Zak w Paryżu. Podczas I wojny światowej (1914-1916) przebywał w południowej Francji (Nicea, Saint-Paul-de-Vence, Vence) oraz w Lozannie w Szwajcarii.

W 1916 roku artysta wraz z rodziną wrócił do Polski, osiedlając się w Częstochowie, rodzinnym mieście żony, często też odwiedzał Warszawę. W Polsce związał się z Formistami i współtworzył Stowarzyszenie Artystów Polskich „Rytm”, które propagowało idee neoklasycyzmu i sztuki inspirowanej ludowością. Podczas pobytu w ojczyźnie dużo wystawiał, w tym między innymi w Warszawie, gdzie w 1917 roku odbyła się jego wystawa indywidualna. Ostatecznie jednak w 1922 roku Zak ponownie wyjechał z Polski, tym razem na stałe. Początkowo do Niemiec.

Berlin, Bonn, Paryż

W Niemczech, będąc już uznanym artystą, przebywał najpierw w Berlinie, a następnie w Bonn. Tam wykonał dekoracje wnętrz w willi architekta Fritza Augusta Breuhausa (1883-1960). Publikował także artykuły w prestiżowym czasopiśmie „Deutsche Kunst und Dekoration”, przybliżając czytelnikom sylwetki artystów, których cenił.

W 1923 roku ponownie osiedlił się w Paryżu. Był ważnym członkiem École de Paris i utrzymywał bliskie kontakty z artystami takimi jak Zygmunt Menkes (1896-1986), Roman Kramsztyk (1885-1942), Leopold Gottlieb (1879-1934), Mela Muter (1876-1967) czy Marc Chagall (1887-1985). Przyjaźnił się także z krytykami sztuki, w tym Adolfem Baslerem (1876-1951) i André Salmonem (1881-1969), którzy wspierali jego twórczość i promowali ją w kręgach artystycznych. 

Jego obrazy były chętnie wystawiane w prestiżowych galeriach Paryża, Berlina, Londynu czy Nowego Jorku, zdobywając uznanie zarówno krytyków, jak i kolekcjonerów. W 1925 roku w Galerie Devambez w Paryżu odbyła się ostatnia wystawa indywidualna artysty za jego życia.

Twórczość – linia, rytm i harmonia

Zak uważał, że sztuka powinna być ponadczasowa. W swoim notatniku zapisał: „Nie należy mieć pretensji do obalania czegoś czy budowania. W sztuce nie ma wynalazków. Sztuka nie jest ani z wczoraj, ani z dzisiaj, ani z jutra - jest ze wszystkich czasów”. To przekonanie wyraźnie odbija się w jego malarstwie, łączącym tradycje klasyczne z modernistycznym podejściem do koloru, formy i kompozycji.

Artysta miał skłonność do samodzielnych poszukiwań i eksperymentowania. Inspiracje czerpał z różnorodnych źródeł - od sztuki włoskiego i niemieckiego renesansu, ze szczególnym zamiłowaniem do twórczości Botticellego (1445-1510) i Leonarda da Vinci (1452-1519) oraz dzieł Hansa Holbeina Młodszego (1497/1498-1543) i Albrechta Dürera (1471-1528), przez francuskich symbolistów, takich jak Pierre Puvis de Chavannes (1824-1898), po wpływy Paula Cézanne’a (1839-1906), wczesnego Picassa (1881-1973) i nabistów. Zapewne pod wpływem tych ostatnich pojawiło się w jego malarstwie zamiłowanie do płaskiej plamy barwnej oraz subtelnie wyznaczonego konturu. Do tego dochodziły inspiracje tradycjami dalekowschodnimi - perskimi miniaturami, chińską porcelaną i japońskim drzeworytem - obecne w umowności jego pejzaży, delikatnych konturach oraz dekoracyjnych układach kompozycyjnych.

Dla Zaka najważniejszymi wartościami w sztuce były linia, rytm i harmonia. Linia porządkuje w jego pracach przestrzeń obrazu: obrysowuje i rozgranicza formy, zamiast modelować je światłocieniem w klasycznym sensie. Dzięki temu artysta budował zamknięte, harmonijne płaszczyzny barwne i rytmiczne układy kompozycyjne. W tym aspekcie można dostrzec inspiracje zarówno Wyspiańskim, jak i Van Goghiem, którzy również wykorzystywali linię jako sposób na porządkowanie form. Linearność stylu Zaka doskonale widać także w płynnych, giętkich konturach, niekiedy o wręcz secesyjnej finezji.

Ważną cechą jego malarstwa pozostaje także dekoracyjność - czasem wzmocniona manierystycznym wydłużeniem proporcji. Światłocień jest zazwyczaj subtelny i ujawnia się w delikatnie modelowanych światłem rysach postaci, co nadaje im miękkości i elegancji.

Zak rzadko malował z natury - kompozycje powstawały przede wszystkim w pracowni i rozgrywały się w idealizowanym, arkadyjskim świecie. Powracają w nich „wolni ludzie”: rybacy, pasterze, matki z dziećmi, komedianci i tancerze, często ukazywani w pozach o teatralnym charakterze. Sceny te - malowane jasną, rozświetloną paletą - łączą elegancję z melancholią. W przedwojennych obrazach idyllicznych Zaka można dostrzec nie tylko echo Puvisa de Chavannesa, lecz także odniesienia do klasycyzującej tradycji Nicolasa Poussina (1594-1665) oraz przetworzenie idei Cézanne’a, który traktował pejzaż jako konstrukcję barwnych płaszczyzn.

U schyłku I wojny światowej w jego twórczości pojawia się więcej tonów pesymistycznych, a formy ulegają dalszej stylizacji, miejscami także geometryzacji. Częściej występują postaci teatralne i muzykujące - pierroty, arlekiny, tancerze - oraz wyrafinowana kolorystyka, w której dominują róże, fiolety, zielenie i czerwienie. Równolegle, w latach 1923-1924, te nostalgiczno-melancholijne wątki spotykają się z bardziej intymnym wymiarem jego twórczości - sięganiem po motyw macierzyństwa i rodziny oraz zainteresowaniem pogodniejszym wymiarem życia. 

Na przestrzeni lat styl Zaka ewoluował, przechodząc od wczesnych eksperymentów z płaszczyznami barwnymi i rytmem linii, przez inspirowane renesansem kompozycje figuralne, aż po bardziej abstrakcyjne i rytmiczne obrazy z lat 20. XX wieku. W dziełach takich jak „Judith" (1909) czy „Wiosna" (1912) widoczna jest próba przetworzenia form klasycznych na współczesny język malarski. Natomiast w późniejszych pracach, takich jak „Arlekin” (1922), „Kobieta z pajacem” (1923), „Chłopak z gitarą” (1924) czy „Grajek” (1925) - artysta wprowadza bardziej skomplikowane podziały płaszczyzn oraz intensywną, kontrastową kolorystykę.

Eugeniusz Zak stworzył własny, rozpoznawalny, choć niejednolity styl, niewątpliwie wyróżniający go w kręgu twórczyń i twórców École de Paris, w którym się obracał. Nie poddawał się awangardowym eksperymentom, ale również nie zamykał się na zmiany i nowe prądy. Był twórcą, który odnajdywał spełnienie i piękno w przetwarzaniu tradycji. Jego obrazy, pełne harmonii i refleksji nad ludzką naturą, wciąż zachwycają subtelnością, wyczuciem formy oraz głębokim liryzmem.

Śmierć i dziedzictwo

Eugeniusz Zak zmarł na zawał serca 15 stycznia 1926 roku, mając zaledwie 41 lat. Jego śmierć przerwała dynamicznie rozwijającą się karierę - tuż przed śmiercią miał objąć stanowisko profesora malarstwa w Akademii Sztuk Pięknych w Kolonii.

Pośmiertne retrospektywne wystawy twórczości artysty odbyły się w paryskich galeriach Bing (1926), Marcel Bernheim (1927), Zak (1936, 1938), a także w Warszawie i Düsseldorfie (obie w 1926), Nowym Jorku (1927) i Londynie (1929). Galerie Zak, prowadzona przez jego żonę, stała się jednym z najważniejszych miejsc promujących sztukę w Paryżu, goszcząc, obok prac swego zmarłego męża, dzieła takich artystów jak Amedeo Modigliani (1884-1920) czy Marc Chagall (1887-1985).

Pomnik nagrobny

Nagrobek Eugeniusza Zaka znajduje się na paryskim Cmentarzu Montparnasse. Wyróżnia się surową, modernistyczną formą, charakterystyczną dla międzywojnia. Powstał zapewne niedługo po śmierci artysty w 1926 roku. Wykonano go z szarego, oszlifowanego kamienia.

Kompozycja składa się z płyty nagrobnej oraz ustawionego u jej szczytu elementu pionowego - bryły o prostokątnym przekroju. W górnej partii znajduje się wnęka, dzieląca formę na dwie strefy: niższą - pełną, i wyższą - bardziej otwartą wizualnie. Wnękę ujęto po prawej stronie filarem rozszerzającym się ku dołowi dwoma uskokami. Poniżej umieszczono prostopadłościenny blok kamienny, na którego licu wyryto inskrypcję:

EUGENE ZAK / ARTISTE PEINTRE / 15 DECEMBRE 1884 / 15 JANVIER 1926 //.

We wnęce znajdował się prawdopodobnie niezachowany element dekoracyjny.

Nagrobek nosi ślady upływu czasu. Widoczne są przebarwienia kamienia wynikające z działania warunków atmosferycznych oraz drobne uszkodzenia powierzchni - zarysowania i niewielkie ubytki. Inskrypcja pozostaje czytelna, choć jest wyblakła.
 

Katalog obrazów

Prace Eugeniusza Zaka znajdują się w zbiorach instytucji publicznych oraz w wielu kolekcjach prywatnych, w tym w znanej amerykańskiej kolekcji sztuki polskiej Toma Podla.

Poniższa lista obejmuje wybrane obrazy z kolekcji muzealnych znajdujących się poza Polską.

1. „Mniszka”
   1924 rok
   Olej na płótnie
   99.7 × 79.5 cm
   National Gallery of Art, Waszyngton
   Nr inw. 1964.19.10
   
   Charakterystyczną cechą twórczości artysty było wykonywanie kilku wersji tego samego motywu, różniących się drobnymi szczegółami. Tak jest w przypadku „Mniszki”, której niemal identyczna wersja zachowała się na obrazie datowanym na 1921 rok, przechowywanym w Muzeum Okręgowym w Toruniu. Oba obrazy cechuje uproszczona, rytmizowana kompozycja oraz harmonijnie zestawiona kolorystyka, zbliżająca je do założeń grupy „Rytm”, której Zak był współtwórcą.
   
   Sygnowany: Eug. Zak
   Informacja na stronie National Gallery of Art
   
   Eksponowany:
   A Group of Twentieth Century Paintings from the Chester Dale Collection, Department of Fine Arts, Carnegie Institute, Pittsburgh, 1931, no. 14.
   
   Publikowany:
   Artur Tanikowski, Eugeniusz Zak, Sejny 2003, il. 153.
   „Pittsburgh Post-Gazette” 7 May 1931, no. 7.
   European Paintings. An Illustrated Catalogue, National Gallery of Art, Washington 1985, s. 441.
    

2. „Modląca się dziewczyna”
   Około 1906 roku
   Akwarela, ołówek, czarna kredka, tektura
   66,7 × 55,7 cm
   National Gallery of Art, Waszyngton
   Nr inw. 1964.19.11
   Sygnowany: Eug. Zak
   Informacja na stronie National Gallery of Art
   
   Publikowany:
   Artur Tanikowski, Eugeniusz Zak, Sejny 2003, il. 61.
   
   Uwaga o proweniencji obrazów „Mniszka” i „Modląca się dziewczyna”.
   Oba obrazy pochodzą z kolekcji amerykańskiego bankiera i kolekcjonera sztuki Chestera Dale'a (1883-1962). Jego zbiory koncentrowały się przede wszystkim na sztuce francuskiej. Większość prac z jego kolekcji, między innymi Paula Cézanne’a, Henriego Matisse’a czy Pabla Picassa, znalazła się w National Gallery of Art w Waszyngtonie, gdzie zostały przekazane w 1964 roku, już po śmierci kolekcjonera. Do grupy tej należą również dwie prace Eugeniusza Zaka zakupione przez Dale'a w 1929 roku w Paryżu.
    

3. „Le guignol”
   Około 1925 roku
   Malarstwo na płótnie 
   54,5 × 65 cm 
   Museo Nacional de Bellas Artes, Buenos Aires (Argentyna) 
   Nr inw. 2699 
   
   Dzieło, powstałe prawdopodobnie w latach 1923-1925, jest charakterystycznym przykładem późniejszej twórczości Zaka, w której artysta koncentrował się na kameralnych scenach rodzajowych, inspirowanych codziennym życiem. Przedstawia troje bohaterów - kobietę, dziecko i starszego mężczyznę - zanurzonych w spokojnej atmosferze domowego wnętrza. Kobieta, siedząca tyłem do widza, wraz z dzieckiem bawi się kukiełką, podczas gdy starszy mężczyzna, w kapeluszu i płaszczu, zdaje się pracować nad kolejną lalką.
   
   Kolorystyka obrazu opiera się na intensywnej czerwieni tła, kontrastującej z chłodnymi odcieniami zieleni i błękitu w partiach ubioru postaci. Zestawienie to porządkuje kompozycję i wzmacnia ciepły, intymny nastrój sceny. Uproszczone, geometryzowane formy - typowe dla późnego stylu artysty - nadają przedstawieniu klarowności i elegancji, nie odbierając mu przy tym subtelności. Układ jest dobrze wyważony: postacie tworzą trójkąt kompozycyjny, prowadzący wzrok widza ku centrum obrazu, a otwarte drzwi w tle wprowadzają przestrzenną dynamikę.
   
   Symbolika kukiełki i teatralnej zabawy wprowadza dodatkowy wymiar interpretacyjny, odwołując się do tematu teatralności życia, obecnego w innych pracach artysty. Obraz, jak wiele innych dzieł Zaka, jest hołdem dla intymnych relacji międzyludzkich oraz codziennych chwil, które artysta ukazywał z czułością i melancholią. Fascynacja linią, charakterystyczna dla całej twórczości artysty, znajduje tu wyraz w płynnych, giętkich konturach, które spajają postacie z otoczeniem i nadają kompozycji rytmiczną harmonię.
   
   Informacja na stronie El Museo Nacional de Bellas Artes
   
   Publikowany:
   Artur Tanikowski, Eugeniusz Zak, Sejny 2003, s. 50.
   Paul Fierens incluye a Zak en un grupo de artistas denominado Les Stylisateurs, [w:] Histoire de l’art contemporain: la peinture, René Huyghe (ed.), Paris 1935, s. 293-298.
    

4. „Pasterz”
   1910-1911
   Olej na płótnie
   116,8 × 81,8 cm
   The Art Institute of Chicago, Chicago
   Nr inw. 1931.519
   
   W obrazie „Pasterz” Zak przedstawia poetycką, idealizowaną wizję życia pasterskiego. Praca datowana na lata 1910-1911 odzwierciedla zainteresowanie artysty idyllicznymi, niemal mitycznymi krajobrazami, w których postać ludzka harmonijnie współgra z naturą. Pasterz w jaskrawym żółtym stroju klęczy nad wijącym się strumykiem, z którego pije wodę. Scena emanuje spokojem i zadumą.
   
   Kompozycja charakteryzuje się prostotą i klarownością, które są cechami rozpoznawczymi dojrzałego stylu Zaka. Sylwetka pasterza definiowana jest przez płynne, miękkie linie, które współgrają z delikatnymi krzywiznami pejzażu. Linia nie pełni tu wyłącznie funkcji konstrukcyjnej - jest elementem lirycznym - buduje rytm obrazu i prowadzi wzrok widza przez przedstawienie. Drobne szczegóły, takie jak kwiaty na łące czy owce pasące się w oddali, wzmacniają pastoralny charakter sceny.
   
   Paleta barw w „Pasterzu” cechuje się harmonią. Intensywna żółć stroju pasterza kontrastuje z zielenią krajobrazu, podczas gdy ciepłe tony nieba nadają kompozycji głębi. Obraz budzi poczucie równowagi i spokoju - wyraz fascynacji Zaka tworzeniem dzieł, które wykraczają poza chaotyczną nowoczesność epoki, nawiązując do klasycznych ideałów piękna i harmonii. Przywołując motywy renesansowe i neoklasyczne, interpretuje je we współczesnym duchu: poprzez uproszczone formy i nacisk na emocjonalne oddziaływanie. „Pasterz” dowodzi umiejętności Zaka do splatania narracji, symbolizmu i estetycznego wyrafinowania w spójną wizję artystyczną. Ukazuje nie tylko chwilę cichej refleksji, ale i ponadczasowe połączenie człowieka z naturą.
   
   Sygnowany: Eug. Zak
   Informacja na stronie Art Institute Chicago
   
   Eksponowany:
   New York, „International Exhibition of Modern Art (The Armory Show)”, Feb. 17-Mar. 15, 1913, cat. 233, as Le Berger; Chicago, The Art Institute of Chicago, 1913.
   Chicago, The Art Institute of Chicago, „Exhibition of Paintings from the Collection of the Late Arthur Jerome Eddy”, 1922.
   Chicago, The Art Institute of Chicago, „Exhibition of the Arthur Jerome Eddy Collection of Modern Paintings and Sculpture”, 1931-1932.
   Hartford, Wadsworth Atheneum, „An Exhibition of Literature and Poetry in Painting since 1850”, 1933.
   Chicago, The Art Institute of Chicago, „A Century of Progress: Exhibition of Paintings and Sculpture”, 1933.
   Chicago, The Art Institute of Chicago, „A Century of Progress: Exhibition of Paintings and Sculpture”, 1934.
   Utica, NY, „Munson-Williams-Proctor Institute, 1913 Armory Show - 50th Anniversary Exhibition” 1963.
   Warszawa, Muzeum Narodowe, „Eugeniusz Zak (1884-1926)”, 2003-2004.
   New York, New-York Historical Society, „The Armory Show at 100”, 2013-2014.
   
   Publikowany: patrz lista publikacji.
    

5. „Autoportret”
   1919 rok
   Olej na płótnie
   100 × 79 cm
   The Israel Museum, Jerozolima
   Nr inw. B53.09.5555
   
   Autoportret Eugeniusza Zaka z 1919 roku, powstały w okresie jego pobytu w Polsce, stanowi jeden z najbardziej introspektywnych i wyrazistych przykładów twórczości artysty.
   
   Zak ukazuje siebie siedzącego z delikatnym skrętem ciała i zamyśloną twarzą. Jego postać wyróżnia się szlachetnym uproszczeniem formy, subtelnymi detalami - jak układ dłoni z wachlarzem - oraz harmonią kolorów. Kostium w odcieniach zieleni i oliwkowego brązu kontrastuje z intensywną czerwienią krzesła oraz monochromatycznym tłem, wprowadzając spokój naznaczony melancholią - typową dla portretów Zaka.
   
   Cechą szczególną tego autoportretu jest linearność formy i dbałość o rytm linii. Kontury twarzy, rąk i ciała są płynne i zredukowane, co tworzy niemal rzeźbiarską jakość sylwetki. Zak, podobnie jak w innych swoich dziełach, wykorzystuje miękkie światło i delikatny modelunek, aby subtelnie zarysować objętość i fakturę postaci. Tym samym linie nie tylko definiują postać, ale także wprowadzają harmonię i równowagę w całej kompozycji.
   
   Introspektywny charakter dzieła wzmacnia zasmucony, refleksyjny wyraz twarzy oraz naturalna poza, podkreślająca autentyczność i intymność. Wachlarz w dłoni można odczytać jako symbol artystycznych narzędzi lub osobistej ekspresji. „Autoportret” to nie tylko zapis fizycznej obecności Zaka, lecz przede wszystkim odbicie jego wrażliwego, poszukującego wnętrza.
   
   Informacja na stronie The Israel Museum
   
   Eksponowany:
   „Skin-Deep - Surface and Appearance in Contemporary Art”, Israel Museum, Jerozolima, 1999.
   
   Publikowany:
   Kamien-Kazhdan, Adina (ed.), Modernism in Dialogue: 20th-Century Painting and Sculpture in the Israel Museum, The Israel Museum, Jerusalem 2010.
    

6. „Le jeune buveur” („Pijący młodzieniec”)
   Lata 1910-1915
   Olej na płótnie 
   66,04 × 60,96 cm 
   Buffalo AKG Art Museum, Buffalo 
   Nr inw. 1929:1
   
   Obraz powstał prawdopodobnie w latach 1910-1915, w szczytowym okresie twórczości Zaka, gdy łączył neoklasycyzm z elementami symbolizmu. Doskonale wpisuje się w stylistykę École de Paris.
   
   Przedstawia młodego mężczyznę siedzącego na prostym drewnianym stołku, unoszącego w dłoniach dzban przypominający antyczną amforę. Pełen napięcia emocjonalnego gest i skupiony wyraz twarzy nadają scenie symboliczny charakter - naczynie można odczytać jako metaforę duchowego pragnienia, dążenia do wiedzy lub refleksji nad własnym losem. W odróżnieniu od idyllicznych pejzaży jak „Pasterz”, ten obraz jest bardziej introspektywny.
   
   Kompozycja jest wyważona, z wyczuciem rytmu i harmonii. Proste tło buduje tajemniczość dzięki kontrastowi ciemnych pionowych pasów i subtelnej faktury. Centralna postać z wyrazistymi konturami i intensywną kolorystyką zyskuje rzeźbiarską jakość.
   
   Kolorystyka jest wyrazista, lecz zharmonizowana: głębokie błękity, ciepłe czerwienie i ochrowe żółcie kontrastują z neutralnym tłem. Subtelne światło i cień podkreślają miękkość form oraz delikatne modelowanie sylwetki.
   
   Sygnowany: Eug Zak 
   Informacja na stronie Buffalo AKG Museum
    

7. „Niewidomy żebrak”
   1925 rok 
   Olej na płótnie
   Mishkan Museum of Art, Ein Harod Meuhad (Izrael) 
   
   Kompozycja „Niewidomego żebraka” skupia się na postaci w czerwonym stroju, emanującej cierpieniem i osamotnieniem. Zgarbiona sylwetka z wyciągniętą ręką przyciąga wzrok, budząc współczucie. Proste, lecz intensywnie kolorowe budynki w tle – żółte i czerwone – kontrastują z ciemnymi partiami, podkreślając izolację postaci. Subtelne światłocienie nadają jej rzeźbiarskiej jakości, a wyraziste linie i kształty łączą styl Zaka z mistycznym symbolizmem.
   
   Historia „Niewidomego żebraka” wpisuje się w tragiczne i kontrowersyjne losy dzieł sztuki zagrabionych przez nazistów podczas II wojny światowej. Obraz został skradziony w okresie II wojny światowej w Paryżu przez nazistowską organizację Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg, zajmującą się konfiskatą mienia żydowskiego. Po wojnie trafił do Izraela w ramach programu przekazywania osieroconych dzieł sztuki społecznościom żydowskim. Znalazł się w kolekcji Mishkan Museum of Art, gdzie przez dekady jego proweniencja pozostawała nieznana.
   
   Odkrycie nazistowskiej pieczęci na odwrociu przez polską studentkę badającą zrabowaną sztukę pozwoliło na identyfikację jego pochodzenia. Rzuciło to nowe światło na skomplikowaną historię dzieł sztuki zagrabionych w czasie Holokaustu, podkreślając znaczenie badań nad ich restytucją. 
   
   Więcej: „Israeli museum hopes to solve mystery of looted painting”, „The Guardian” 2016, https://www.theguardian.com/world/2015/dec/16/israeli-museum-hopes-to-solve-mystery-of-looted-painting
   
   Eksponowany:
   „Treasures of the Mishkan Museum of Art”, Mishkan Museum of Art, 2022
   
   Publikowany:
   Artur Tanikowski, Eugeniusz Zak, Sejny 2003, il. 141 (tylko fotografia pracy ze zbiorów IS PAN, brak informacji o zachowaniu obrazu).
    

8. Bez tytułu (głowa mężczyzny)
   Gwasz
   30.6 x 25.8 cm
   Harvard Art Museum, Cambridge
   Nr inw. 1929.92
   Sygnowany: Eug. Zak
   Informacje Harvard Art Museum
   
   Eksponowany:
   Chicago, The Art Institute of Chicago, „11th International Exhibition of Watercolors”, 1931. Cambridge, Unidentified Exhibition, Cambridge Fine Arts Guild, 1936.
   
   Publikowany:
   Agnes Mongan and Paul J. Sachs, Drawings in the Fogg Museum of Art, Cambridge 1940, no. 775, fig. 404.
    

9. Bez tytułu (postać kobieca)
   rysunek na papierze
   28,2 x 22,2 cm
   The Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
   Informacja na stronie: The Metropolitan Museum of Art
    

10. „Młody Włoch”
    1902 rok
    papier, ołówek
    21,5 × 17,0 cm
    kolekcja Belgazprombank OJSC
    Informacja na stronie Belgazprombank OJSC
     

11. „Kobieta w długiej sukni”
    1902 rok
    papier, ołówek
    21,5 × 17,0 cm
    kolekcja Belgazprombank OJSC
    Informacja na stronie Belgazprombank OJSC
     

12. „Siedząca”
    1902 rok
    Papier, ołówek
    20,8 × 16,5 cm
    Kolekcja Belgazprombank OJSC
    Informacja na stronie Belgazprombank OJSC
     

13. „Mężczyzna w kaszkiecie”
    1906 rok
    Akwarela, papier
    Polish Institute of Arts and Sciences of America, Nowy Jork
    Sygnowany: Eug. Zak/06

Informacje o publikacjach i ekspozycjach oraz dane o obrazach podano na podstawie katalogów muzealnych, uzupełnionych przez autora. 

W opracowaniu kolejne prace znajdujące się w publicznych zbiorach poza Polską.