Album z akwarelami Evelyn Górkiewicz de Habdank, Muzeum Meşher w Stambule, fot. Radosław Budzyński, 2024
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Modyfikowane: tak, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Akwarele Evelyn Górkiewicz de Habdank
Album z akwarelami Evelyn Górkiewicz de Habdank, Muzeum Meşher w Stambule, fot. Radosław Budzyński, 2024
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Modyfikowane: tak, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Akwarele Evelyn Górkiewicz de Habdank
Album z akwarelami Evelyn Górkiewicz de Habdank, Muzeum Meşher w Stambule, fot. Radosław Budzyński, 2024
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Akwarele Evelyn Górkiewicz de Habdank

Akwarele Evelyn Górkiewicz de Habdank

Artystka Evelyn Górkiewicz (także znana jako hrabina Eveline Alice Wanda Gorkiewicz) pochodziła z polskiej rodziny szlacheckiej, pieczętującej się herbem Habdank, która znalazła schronienie w Imperium Ottomańskim w XIX w. 

Urodziła się w 1878 r. Była córką Marcelego T. Górkiewicza (1835-1910), polskiego powstańca, który spiskował przeciwko Rosjanom. W czasie wojny krymskiej walczył pod dowództwem Michała Czajkowskiego (1804-1886). Do Turcji ojciec malarki trafił po powstaniu styczniowym. Ożenił się z pochodzącą z holenderskiej rodziny, od dawna mieszkającej w tamtych stronach, Heleną van Lennep (1848-1927). 

Działalność i losy w czasie I wojny światowej

Poprzez koligacje familijne Górkiewiczowie poznali odkrywcę Troi - Henryka Schliemanna (1822-1890). Podobno Marceli Górkiewicz również brał udział w wykopaliskach. Małżeństwo doczekało się ośmiorga potomstwa.

Co ciekawe, jedna z ich córek - Evelyn - mieszkała w Konstantynopolu i została adoptowana przez dalszą krewną Alice Whitaker i jej męża Edgara. W czasie I wojny światowej Evelyn poświęciła się opiece nad brytyjskimi jeńcami wojennymi, pomagając w ucieczce kilku żołnierzom. Zachowało się też zapisane świadectwo jej odwagi. W artykule po jej śmierci uratowany przez nią jeniec stwierdził, że:

Narażając się na poważne ryzyko odwiedziła pewnego wrześniowego popołudnia piszącego te słowa, kiedy jako zbieg ukrywał się w obskurnym domu w podłej dzielnicy Konstantynopola. Przynosiła nam to, czego najbardziej potrzebowaliśmy: pieniądze, ważne, życiowe informacje i bardzo rozsądne rady oraz - co było typowe dla jej grzeczności - zorganizowała nam czyste ubrania. 

Jej poświęcenie było przez niektórych miejscowych poczytywane za szaleństwo, więc - jak dalej pisał sprawozdawca: 

Przeciwko wszelkiego rodzaju trudnościom jakich doświadczała oraz stałemu zniechęcaniu ze strony przyjaciół ona (Evelyn - przyp. RB) śmiało broniła sprawy więźniów w ciemnych dniach 1916 i 1917 r. Była dobrym aniołem Brytyjczyków w Konstantynopou.

Dla jednego z nich opieka Evelyn była szczególnie ważna, gdyż zdecydował się powrócić do Konstantynopola, żeby prosić ją o rękę. Autorka albumu z akwarelami została żoną sir Roberta Paula. Para przez jakiś czas przebywała w Bejrucie, gdzie w tym czasie mieszkał młodszy brat Evelyn - Marcel de Górkiewicz (1887-1956). 

Z niewiadomych przyczyn relacje rodzinne nie zostały podtrzymane i w późniejszym życiu Marcel twierdził, że nie miał siostry o imieniu Evelyn. Następnie artystka zamieszkała w Irlandii w Ballyglan w pobliżu Waterford. Jej zaangażowanie w pomoc brytyjskim żołnierzom zostało opisane w jednej z książek Francisa Yeatsa-Browna (1886-1944). Evelyn zmarła w Irlandii w maju 1963 r.

Twórczość i zachowane akwarele

Niewiele wiadomo o jej twórczości, niestety jej prace są rozproszone i tylko niewiele znajduje się w kolekcjach publicznych. Do wyjątków należą dwie akwarele w londyńskim Muzeum Wiktorii i Alberta („Niedziela Wielkanocna 5 kwietnia 1896 z H.M.S. »Dryad« oraz „Widok z czytelni Klubu Konstantynopolitańskiego”). 

Obydwie powstały w tym samym roku, przedstawiają widoki Konstantynopola. Do zbiorów tej instytucji trafiły najprawdopodobniej w latach 60. XX w. Orientalizujące dzieła są niewielkich rozmiarów 34,6 cm x 15,6 cm. Są one bardzo podobne stylowo do akwarel prezentowanych niedawno, na przełomie 2023 i 2024 r., w Muzeum Meşher w dzielnicy Beyoğlu (dawniej Pera) w Stambule. 

Na tej wystawie eksponowano rzadkie dzieła z prywatnej kolekcji jednego z najbogatszych Turków Ömera Koça. Jego własnością jest także album akwarel autorstwa Evelyn Górkiewicz. Można było zobaczyć album otwarty na akwareli przedstawiającej widok z Hamamu Aga w ostatnim dniu 1895 r. Album powstawał w okresie od maja 1895 do stycznia 1896 r. Obecnie zawiera on 26 akwarel i rysunków piórem.

Czas powstania:

lata 1895-1896

Twórcy:

Evelyn Górkiewicz de Habdank (malarka; Turcja, Irlandia)

Słowa kluczowe:

Publikacja:

29.11.2024

Ostatnia aktualizacja:

08.05.2026

Opracowanie:

Radosław Budzyński
rozwiń
 Fotografia przedstawiająca Akwarele Evelyn Górkiewicz de Habdank Galeria obiektu +2
Album z akwarelami Evelyn Górkiewicz de Habdank, Muzeum Meşher w Stambule, fot. Radosław Budzyński, 2024
Akwarela Evelyn Górkiewicz przedstawiająca zaśnieżony widok Stambułu z Hamamu Aga w ostatni dzień 1895 roku. Scena obejmuje ośnieżone dachy, meczet i statki na wodzie. Fotografia przedstawiająca Akwarele Evelyn Górkiewicz de Habdank Galeria obiektu +2
Album z akwarelami Evelyn Górkiewicz de Habdank, Muzeum Meşher w Stambule, fot. Radosław Budzyński, 2024
Akwarela Evelyn Górkiewicz przedstawiająca zaśnieżony widok Stambułu z drzewem na pierwszym planie i panoramą miasta w tle. Obraz jest częścią otwartego albumu. Fotografia przedstawiająca Akwarele Evelyn Górkiewicz de Habdank Galeria obiektu +2
Album z akwarelami Evelyn Górkiewicz de Habdank, Muzeum Meşher w Stambule, fot. Radosław Budzyński, 2024

Projekty powiązane

1
  • Katalog poloników Zobacz