Konkurs Dziedzictwo bez granic Zobacz
Melek Celal, portret Romana Bilińskiego, szkic ołówkiem, Muzeum Sakıp Sabancı w Stambule, fot. Radosław Budzyński, 2024
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Modyfikowane: tak, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Biliński w Stambule
Melek Celal, portret Romana Bilińskiego, szkic ołówkiem, Muzeum Sakıp Sabancı w Stambule, fot. Radosław Budzyński, 2024
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Biliński w Stambule
Melek Celal, popiersie Romana Bilińskiego, brąz, Muzeum Sakıp Sabancı w Stambule, fot. Radosław Budzyński, 2024
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Biliński w Stambule
Pocztówka od Romana Bilińskiego do Melek Celal, Muzeum Sakıp Sabancı w Stambule, fot. Radosław Budzyński, 2024
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Biliński w Stambule

Biliński w Stambule

Biliński w Stambule

Roman Biliński urodził się we Lwowie w 15 lipca 1897 r. w zamożnej rodzinie szlacheckiej. Od dzieciństwa interesował się sztuką, edukację artystyczną odebrał we Lwowie i Krakowie. Studiował w Kijowskim Instytucie Sztuki, wówczas jednej z najbardziej awangardowych instytucji edukacyjnych w Europie, pracował tam m.in. Kazimierz Malewicz.

Po wybuchu rewolucji październikowej przez Kaukaz dotarł do Turcji. Zamieszkał w Stambule, gdzie pracował jako nauczyciel malarstwa i rzeźby. W tym mieście nad Bosforem Roman Biliński (1897-1981) spędził przypuszczalnie około piętnastu lat.

Artysta w międzywojennym Stambule

Od 1920 r. został członkiem Związku Malarzy Rosyjskich w Konstantynopolu, choć przeważnie zajmował się rzeźbą. Warto wspomnieć, że członkiem tego związku był także Bolesław Cybis (1895-1957). W 1922 r. na pierwszej większej wystawie tego Związku zaprezentował rzeźbę-biust artysty pochodzącego z Podola - Dymitra Ismajlowicza. 

Biliński brał aktywny udział w życiu „polskiego” Stambułu. Jemu przypisuje się autorstwo pomnika Adama Mickiewicza w Adampolu (obecnie Polonezköy, dzielnica Stambułu). W czerwcu 1934 r. zaprezentował własną wystawę - wśród jego prac znajdowało się popiersie Mustafy Kemala Ataturka (1881-1938). 

W tym samym roku przekazał osiem swoich rzeźb na wystawę w Galatasaray, warto nadmienić, że właśnie na tej wystawie swoje prace eksponowała również znana turecka artystka Melek Celal (1896-1976). Była ona autorką popiersia Bilińskiego. Zresztą oboje artystów było ze sobą w znakomitych relacjach. Polak odwiedzał artystkę w jej dużym domu w prestiżowej dzielnicy Moda.

Kolekcjoner i badacz sztuki tureckiej

Najprawdopodobniej Roman Biliński nauczał w Robert College (obecnie Boğaziçi University) w Stambule, jednak ta kwestia domaga się przeprowadzenia szczegółowych badań. Podobnie jak sprawa jego udziału w pracach konserwatorskich w Hagii Sophii, do których miał być zaproszony przez Kemala Ataturka. 

Wyjaśnienia domaga się także zaangażowanie Bilińskiego w zorganizowanie Muzeum Sztuki Tureckiej i Islamskiej oraz związane z tym kolekcjonowanie przedmiotów z terenów całego państwa tureckiego. Biliński zgromadził znaczącą kolekcję rozmaitych obiektów: od ceramiki po dywany. Wiele z nich znajdowało się w jego stambulskim apartamencie, w którym mieszkał ze swoją partnerką Claire Duriez. 

W zbiorach rodzinnych zachowały się fotografie przedstawiające wnętrza mieszkania Bilińskiego. Przez pewien czas twórca mieszkał w pobliżu słynnej ulicy Istiklal - pod adresem Küçük Parmak Kapı 4.

Powojenne losy i pamięć o artyście

Wybuch II wojny światowej zaskoczył artystę, gdy ten pracował w Jugosławii. Nie jest jasne w jakich okolicznościach znalazł się później na Półwyspie Apenińskim. Niektóre źródła podają, że dołączył do Armii Andersa w stopniu kapitana. W 1946 r. zamieszkał we Włoszech, najpierw w Camogli, zaś od 1949 r. przebywał w miejscowości Bordighera. Trzecią żoną artysty była Włoszka - Marcella Conte. Roman Biliński zmarł 26 marca 1981 r. na zawał serca.

Do najbardziej znanych dzieł artysty, pochodzących z okresu stambulskiego zaliczają się m.in.: rzeźby portretowe - Janiny Wegnerowicz, żony polskiego Konsula Generalnego Romana Wegnerowicza (1883-1950) oraz pani ambasadorowej Stefanii Olszowskiej (1875-1943). W kolekcji prywatnej rodziny Bilińskiego we Włoszech znajdują się także interesujące obrazy przedstawiające sceny rodzajowe z Adampola, portrety ówczesnych mieszkańców wioski.

Na monograficznej wystawie tureckiej artystki Melek Celal w 2024 r. w Muzeum Sakıp Sabancı w Stambule zaprezentowano jedną rzeźbę jej autorstwa - było to brązowe popiersie Romana Bilińskiego. Rzeźba na co dzień znajduje się w kolekcji Muzeum Malarstwa i Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych im. Mimara Sinana (sygn. 12/887). Oprócz tego pokazano także portret Bilińskiego wykonany przez Celal ołówkiem na papierze oraz kilka pocztówek, które przesłał jej polski artysta.

Twórcy:

Roman Biliński (malarz, rzeźbiarz; Stambuł, Włochy), Melek Celal (malarka, rzeźbiarka; Turcja, Niemcy)

Słowa kluczowe:

Publikacja:

29.11.2024

Ostatnia aktualizacja:

09.05.2026

Opracowanie:

Radosław Budzyński
rozwiń
Rysunek ołówkiem przedstawiający twarz mężczyzny z intensywnym wyrazem, krótkimi włosami i brodą. Tło zawiera abstrakcyjne cieniowanie. Fotografia przedstawiająca Biliński w Stambule Galeria obiektu +3
Melek Celal, portret Romana Bilińskiego, szkic ołówkiem, Muzeum Sakıp Sabancı w Stambule, fot. Radosław Budzyński, 2024
Portret ołówkiem Romana Bilińskiego autorstwa Melek Celal, oprawiony w złotą ramę. Rysunek przedstawia mężczyznę z brodą i intensywnym wyrazem twarzy. Podpis w prawym dolnym rogu. Fotografia przedstawiająca Biliński w Stambule Galeria obiektu +3
Melek Celal, portret Romana Bilińskiego, szkic ołówkiem, Muzeum Sakıp Sabancı w Stambule, fot. Radosław Budzyński, 2024
Brązowe popiersie Romana Bilińskiego autorstwa Melek Celal Sofu na czerwonej aksamitnej podstawie w szklanej gablocie. Poniżej znajduje się etykieta z informacjami o artyście i dziele. Fotografia przedstawiająca Biliński w Stambule Galeria obiektu +3
Melek Celal, popiersie Romana Bilińskiego, brąz, Muzeum Sakıp Sabancı w Stambule, fot. Radosław Budzyński, 2024
Pocztówka zaadresowana do Melek Celal w Modzie, Stambuł, Turcja, z ręcznie napisanym tekstem po francusku i jugosłowiańskim znaczkiem. W tle dodatkowy tekst rękopiśmienny. Fotografia przedstawiająca Biliński w Stambule Galeria obiektu +3
Pocztówka od Romana Bilińskiego do Melek Celal, Muzeum Sakıp Sabancı w Stambule, fot. Radosław Budzyński, 2024

Projekty powiązane

1
  • Rysunek ołówkiem przedstawiający twarz mężczyzny z intensywnym wyrazem, krótkimi włosami i brodą. Tło zawiera abstrakcyjne cieniowanie.
    Katalog poloników Zobacz