Buława w Armémuseum w Sztokholmie

Buława w Armémuseum w Sztokholmie

Badanie obiektów nie zawsze umożliwia pełne prześledzenie ich proweniencji. W niektórych przypadkach, a dzieje się tak np. przy analizie broni, zapewne na długo pozostaną wątpliwości. Niezwykle delikatnie należy podchodzić również do obiektów, co do których wiadomo, że powstały w Rzeczpospolitej, lecz nie mamy możliwości określenia ich losów w późniejszych epokach. Jednym z takich przedmiotów jest buława, przechowywana w sztokholmskim Muzeum Armii.

Okres Wielkiej Wojny Północnej (1700-1721) pozostaje słabo zbadany pod wieloma względami, także w zakresie organizacji rabunków czy opracowywania list konkretnych zrabowanych obiektów. Wiązało się to z kilkoma powodami, wynikającymi także z charakteru wojny. Celem rabunków podczas „potopu” szwedzkiego było m.in. zniszczenie ośrodków ideologicznych na ziemiach polskich i dlatego też pozyskiwanie łupów wojennych było zorganizowane centralne; Szwedzi rabowali w sposób zaplanowany a pozyskane w ten sposób cenne przedmioty (np. dzieła sztuki, broń, przedmioty codziennego użytku) traktowano przede wszystkim jako wzbogacenie Szwecji, ale też jako wynagrodzenie dla oficerów i żołnierzy. W przypadku Wielkiej Wojny Północnej prowadzenie badań w tym zakresie jest dużo trudniejsze, gdyż oficerowie i żołnierze pozyskiwali przedmioty nie tylko na rzecz Królestwa, lecz także - po otrzymaniu przyzwolenia ze strony króla Szwecji, Karola XII - na własne potrzeby. W tym drugim przypadku skala zjawiska wydaje się być dużo szersza, o czym świadczy choćby korespondencja szwedzkich oficerów. Przykładowo szef szwedzkiego Generalnego Komisariatu Wojennego, Magnus Stenbock, korespondował ze swoją żoną, Evą Oxenstierną i relacjonował jej m.in. postępy w prowadzonych działaniach wojennych, a także wydawał dyspozycje dotyczące wysyłanych do niej zdobyczy wojennych. Ten prywatny charakter części rabunków oznacza także, że dotychczas nie natrafiono na spisy wywiezionych przedmiotów z tego okresu, z wyjątkiem rejestrów dział czy broni, które zostały przygotowane na potrzeby administracji krajowej. 

Jeden z obiektów, którego proweniencja jest niepewna, stanowi buława, wchodząca w skład kolekcji sztokholmskiego Armémuseum (AM.091133). Powstała ona na terytorium Rzeczpospolitej Obojga Narodów na przełomie XVII i XVIII w. Prawdopodobnie została zrabowana w czasie Wielkiej Wojny Północnej. W dokumentacji obiektu znajduje się informacja, że została zakupiona przez osobę prywatną w 1946 r., zaś przekazana do muzeum w 1990 r. Buławy miały funkcje bojowe, ale podkreślały również dostojeństwo jej właściciela, np. hetmana w Rzeczpospolitej i stąd ich alternatywna nazwa, tj. maczuga ceremonialna. W polskich zbiorach znane są ich różne przykłady, lecz jednym z cenniejszych jest buława księcia Władysława Zygmunta Wazy, późniejszego króla Władysława IV, która jest przechowywana w Zbiorze Militariów Zamku Królewskiego na Wawelu. Znane były jednak również poza Polską, głównie w celu podkreślenia prestiżowego znaczenia ich właścicieli. 

Przechowywana w sztokholmskiej Zbrojowni Królewskiej buława, została wykonana z drewna i mosiądzu. Liczy ona 63 cm długości i ma 7,25 cm średnicy, waży zaś 594 g. Jej głowica ma kształt cebuli i zdobi ją dekoracja. W najszerszej części głowicy znajdują się trzy elementy dekoracyjne z motywem liści i kwiatów. Pomiędzy nimi umieszczono trzy pionowo ustawione pióra. Części górna i dolna trzonu zostały pokryte mosiężnymi płytkami z podłużnymi wzorami, tworząc efekt pasków. W części między trzonem a głowicą oraz na gałce końcowej umieszczono pionowy pas ozdobiony rombami i okręgami. Rękojeść pokryta jest czerwonym aksamitem o krótkim włosiu, którego stan zachowania jest ogólnie dobry, lecz nieco się skurczył i pod spodem widoczna jest grubsza tkanina.

 

Czas powstania:

XVII/XVIII w.

Bibliografia i archiwalia:

  • Gutowski Jacek, Buławy i buzdygany w Polsce od XVI do XVIII w., Warszawa 2015

Bibliografia uzupełniająca:

Publikacja:

06.12.2025

Ostatnia aktualizacja:

07.12.2025

Opracowanie:

Katarzyna Wagner
rozwiń

Projekty powiązane

1
  • Katalog poloników Zobacz