Gmach Ambasady RP, arch. Karol Iwanicki, 1929, Ankara (Turcja), fot. E. Horoszewicz
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone, Modyfikowane: tak, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Gmach Ambasady RP w Ankarze
Gmach Ambasady RP, arch. Karol Iwanicki, 1929, Ankara (Turcja), fot. E. Horoszewicz
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Gmach Ambasady RP w Ankarze
Gmach Ambasady RP, arch. Karol Iwanicki, 1929, Ankara (Turcja), fot. E. Horoszewicz
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Gmach Ambasady RP w Ankarze
Gmach Ambasady RP, arch. Karol Iwanicki, 1929, Ankara (Turcja), fot. E. Horoszewicz
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Gmach Ambasady RP w Ankarze

Gmach Ambasady RP w Ankarze

Gmach Ambasady RP w Ankarze

Budynek Ambasady RP w Ankarze był pierwszym w odrodzonej Polsce wzniesionym dla placówki dyplomatycznej. Na działce w reprezentacyjnej dzielnicy Çankaya powstał obiekt o cechach nietypowych dla tureckiej stolicy. Nadano mu formę „polskiego dworu na wzór Belwederu”, dzięki czemu architektura stała się elementem promocji polskiej sztuki i państwowości za granicą.

Poselstwo RP w Ankarze zostało ustanowione w czerwcu 1924 r. Umiejscowienie jego siedziby w nowej stolicy Turcji dało możliwość bezpośredniego dostępu do władz państwowych i było wyrazem poparcia dla tureckiego nurtu narodowego i polityki Kemala Atatürka (1881-1938). 

Podczas gdy większość przedstawicieli państw europejskich wciąż rezydowała w Stambule i nie myślała o budowie stałych ambasad, polscy dyplomaci rozpoczęli tworzenie trwałych i silnych stosunków międzynarodowych. Pod względem organizacyjnym nie było to jednak łatwe.

Pierwszy Poseł RP w Turcji, Roman Knoll (1888-1946), rozpoczął urzędowanie w prowizorycznym, przeciekającym podczas deszczu budynku, oddalonym od miasta o kilkanaście kilometrów. Ówczesny charge d’affaires placówki, Władysław Günther (1885-1974), sytuację tę porównał do kolonialnego pionierstwa. Dość szybko podjęto więc decyzję o budowie własnego gmachu.

Ambasada miała powstać w Çankaya, dyplomatycznej stolicy Ankary, gdzie mieściła się również siedziba prezydenta Turcji. Na gruncie podarowanym przez rząd turecki odbyła się 3 maja 1927 r. uroczystość poświęcenia kamienia węgielnego pod budynek poselstwa. 

Sugestia nadania mu stylistyki nawiązującej do warszawskiego Belwederu wyszła od Władysława Günthera, a na architekta zdolnego zrealizować to zadanie wybrano Karola Iwanickiego (1870-1941).

Warszawski Belweder w Turcji

Zgodnie z zamówieniem, budynek zaprojektowany przez Iwanickiego ubrany był w neoklasycystyczny kostium nawiązujący do stylu dworkowego - wówczas uważanego za kwintesencję polskości. Gmach ‒ na rzucie prostokąta z trzema wysuniętymi do tyłu poprzecznymi skrzydłami i odpowiadającymi im płytkimi ryzalitami w fasadzie ‒ komponował się w układ przypominający literę „E”. 

W kondygnacji parteru projekt zakładał umiejscowienie pomieszczeń administracyjno-technicznych, natomiast piętro miało mieć charakter reprezentacyjny. Tylne skrzydła budynku przeznaczono na mieszkania dla pracowników.

Fasadę gmachu dominuje okazały czterokolumnowy portyk z kolumnami jońskimi w wielkim porządku. Dźwigają one naczółek, w którym umiejscowione jest płaskorzeźbione godło Rzeczypospolitej. Całość sprawia stosowne do funkcji obiektu monumentalne wrażenie.

Wyposażenie i dekoracja wnętrz składają się w jednolity zespół podkreślający reprezentacyjną rolę gmachu. Duże wrażenie robi wnętrze jadalni z kompletem polskich mebli w stylu art déco, Salon Malinowy z wyposażeniem utrzymanym w manierze Ludwika XVI, jak również Salon Muzyczny dodatkowo ozdobiony płaskorzeźbionymi widokami miast: Warszawy, Krakowa, Wilna i Poznania. 

W budynku zachowały się wykonane przez warszawską wytwórnię Braci Łopieńskich lampy i kinkiety oraz inne elementy metalowe, jak klamki i uchwyty, wszystkie ozdobione przedstawieniem orła w koronie.

„Najładniejszy budynek w Ankarze”

Z powodu trudności finansowych i organizacyjnych budynek został oddany do użytku dopiero w 1929 r. W trakcie budowy konieczne było wprowadzenie paru zmian w projekcie. Zmodyfikowano m.in. skrzydło zachodnie, a przewidziane w nim pomieszczenia mieszkalno-gospodarcze Iwanicki przeniósł do wolnostojącego budynku, stylowo korespondującego z gmachem głównym.

Wzniesieniem obiektu zajęła się Warszawska Spółka Budowlana pod kierownictwem arch. Stanisława Władysława Woyciechowskiego (ur. 1890). W momencie ukończenia budynek uchodził za jeden z najpiękniejszych w Ankarze. Jak wspomina radca poselstwa Jan Gawroński (1892-1983):

Siedziba nasza świeciła swą staromodną elegancją między brzydkim, choć nowoczesnym gmachem ambasady radzieckiej, a szeregiem nie mniej brzydkich koszmarowych blików zbudowanych naprędce przez Niemców.

W lipcu 1930 r. rangę placówki podniesiono do statusu ambasady. Budynek otoczony jest przez rozległe tereny zielone. W przylegającym do niego ogrodzie znajduje się m.in. popiersie Adama Mickiewicza (1798-1855) wykonane w 1909 r. przez rzeźbiarza Stanisława Kazimierza Ostrowskiego (1879-1947)

Pod koniec lat 50. część tego obszaru przekazano na potrzeby poszerzenia głównej ulicy Ankary. W następnych latach ambasada odstąpiła miastu inny fragment placu, w którym dziś znajduje się Park Łabędzi (Park Kuğulu). Od 2000 r. ulica przylegająca od północy do ogrodu Ambasady RP nosi nazwę „Polska”.

Architekt Karol Iwanicki

Karol Iwanicki, urodzony w Tahańczy, w ówczesnej guberni kijowskiej, był absolwentem Wydziału Architektury Politechniki Lwowskiej. Znany jest jako autor projektów licznych gmachów użyteczności publicznej (m.in. gmachu Korpusu Kadetów w Sumach i oddziału banku w Równem), a także rezydencji i dworów na Ukrainie. Dużą popularność przyniosły mu publikacje z dziedziny poradników budownictwa, w tym przede wszystkim wydane w 1917 r. „Budownictwo wiejskie”.

Projekt Ambasady RP w Ankarze nie był jedyną współpracą Karola Iwanickiego z Ministerstwem Spraw Zagranicznych. W kolejnych latach architekt zrealizował również przebudowę Konsulatu Generalnego RP w Berlinie oraz wykonał projekty dla konsulatów w Królewcu i Dyneburgu. 

Współpracował również przy wyborze obiektów nabywanych dla ambasad w Bukareszcie, Wiedniu i Hadze oraz przy wyborze gmachu dla konsulatu w Lille. Iwanicki był także aktywny w warszawskim środowisku architektonicznym: w latach 1926‒1929, jako Naczelnik Oddziału Architektonicznego przy Województwie Warszawskim, przeprowadził aż 62 realizacje.

Czas powstania:

1929 r.

Twórcy:

Karol Iwanicki (architekt; Polska)(podgląd)

Publikacja:

18.02.2023

Ostatnia aktualizacja:

08.05.2026
rozwiń
Gmach Ambasady RP, arch. Karol Iwanicki, 1929, Ankara (Turcja) Fotografia przedstawiająca Gmach Ambasady RP w Ankarze Galeria obiektu +3
Gmach Ambasady RP, arch. Karol Iwanicki, 1929, Ankara (Turcja), fot. E. Horoszewicz
Gmach Ambasady RP, arch. Karol Iwanicki, 1929, Ankara (Turcja) Fotografia przedstawiająca Gmach Ambasady RP w Ankarze Galeria obiektu +3
Gmach Ambasady RP, arch. Karol Iwanicki, 1929, Ankara (Turcja), fot. E. Horoszewicz
Gmach Ambasady RP, arch. Karol Iwanicki, 1929, Ankara (Turcja) Fotografia przedstawiająca Gmach Ambasady RP w Ankarze Galeria obiektu +3
Gmach Ambasady RP, arch. Karol Iwanicki, 1929, Ankara (Turcja), fot. E. Horoszewicz
Gmach Ambasady RP, arch. Karol Iwanicki, 1929, Ankara (Turcja) Fotografia przedstawiająca Gmach Ambasady RP w Ankarze Galeria obiektu +3
Gmach Ambasady RP, arch. Karol Iwanicki, 1929, Ankara (Turcja), fot. E. Horoszewicz

Projekty powiązane

1
  • Gmach Ambasady RP w Ankarze
    Archiwum Polonik tygodnia Zobacz