(Źródło: „Ziemia. Tygodnik Krajoznawczy Ilustrowany”, Warszawa 1910, nr 34, s. 9, za: Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa).

Uwspółcześniony odczyt tekstu

Muzeum na Wołyniu

W powiatowym mieście Równem na Wołyniu, przy Tow. Rolniczem, zostało założone muzeum, które powstało z dobrowolnych ofiar miejscowych obywateli i włościan; głównym zaś inicjatorem i najgorliwszym zbieraczem tego muzeum jest dyrektor Towarzystwa, p. Edward Okęcki. Jakkolwiek muzeum to egzystuje zaledwie dwa lata, zbiory są ciekawe i obfite. Na pierwszym planie znajduje się wspaniała kolekcja 92 odmian pszenicy i 23 gatunków owsa, uprawianych na Wołyniu, hr. Jana Dunin-Karwickiego.

Rzadkie wykopaliska rogów mamuta, złożone starannie, mieszczą się obok kości innych zwierząt przedpotopowych i kilku urn, jednocześnie znalezionych- dar to p. Edmunda Lipki. Po drugiej stronie zbiór monet i medali, sięgających bardzo dawnych czasów, jak np. srebrna moneta żydowska z wyobrażeniem rozgałęzionego drzewa; monety z czasów Władysława Jagiełły, Jana Olbrachta, Zygmunta I, Zygmunta Augusta, Sobieskiego, Jana Kazimierza itd. Do najstarszych należy moneta królowej Ryksy, matki Kazimierza I, z XI wieku- dar p. Samuela Koprowskiego.

Bardzo rzadkie i ciekawe, chociaż nie tak stare, są monety, czyli rodzaj monet dóbr prywatnych:

1) monety z herbem „Colonna”, z napisem „Dzierbice”,

2) z napisem „Folwark Równo” i monogramem,

3) z herbem Kołłątaj itd.

Ogółem monet około 500 sztuk.

Z medali do ciekawych należą:

1) medal brązowy posrebrzany, bity za Aleks. I na przywrócenie Królestwa Polskiego na Kongresie Wiedeńskim w 1815 r.,

2) medal na cześć Mikołaja Kopernika w czterechsetną rocznicę urodzin w 1873 r., z napisem: „Wstrzymał słońce, wzruszył ziemię- polskie wydało go plemię”, dar hr. Janiny Walewskiej.

W muzeum znajdują się wzory marmurów wołyńskich, ciekawy kawałek granitu z Gniewania z wykutym rysunkiem stylizowanego kwiatu gwoździka. Są i tuki chińskie, i baty tatarskie, marmury włoskie, skamieniałe muszle, kryształy-  dar hr. Colonny Piotra Czosnowskiego.

Z epoki kamiennej muzeum posiada również kilka ładnych wykopalisk, np. piłkę kamienną, młotki i siekierkę, znalezioną przez włościanina Wasyla Sepczoka z Żytynia, pow. rówieńskiego i osobiście przez niego ofiarowaną.

Zwiedziwszy ciekawe zbiory muzeum rówieńskiego, pozwolę sobie zwrócić uwagę, że może byłoby lepiej, gdyby Tow. Rolnicze stworzyło muzeum wołyńskie, gromadząc tylko rzeczy mające związek z przeszłością Wołynia lub ilustrujące jego teraźniejszość, co dla naszego kraju byłoby cennym nabytkiem.

Chcąc dopomóc gorliwemu zbieraczowi w urzeczywistnieniu tej myśli, zwracam się do łaskawych czytelników z prośbą o nadsyłanie do muzeum rówieńskiego choćby najskromniejszych zbiorów, a także fotografii zamków, pałaców, dworów, kościołów, starych lamusów i spichrzów- jeśli to możliwe, z dokładnym opisem historii budowli.