Najbardziej znany jej obraz namalował Lucas Cranach starszy i znajduje się on w Berlinie. Obraz ukazuje księżnę w półpostaci, w eleganckim kostiumie obszytym futrem oraz w białej czapce. Na lewym ramieniu widnieje charakterystyczny emblemat warsztatu Cranacha - wąż ze złożonymi skrzydłami, będący znakiem firmowym artysty. 

Powstanie obrazu i jego losy

Dzieło powstało pośmiertnie, najprawdopodobniej jako część większego cyklu portretów dynastycznych. Obraz namalowano na desce bukowej w przeszłości znajdował się w kolekcji Suermondta w Akwizgranie, a w 1874 r. został zakupiony przez berlińską Galerię Malarstwa, gdzie znajduje się do dziś. 

Dzieło to należy do serii czterech znanych portretów Barbary Jagiellonki, pochodzących z warsztatu Cranacha i jego kręgu. Pozostałe wersje przechowywane są m.in. w Państwowym Muzeum Sztuki w Kopenhadze oraz znane są z rynku antykwarycznego - jeden z portretów sprzedano w domu aukcyjnym Christie's w 2007 r., a jeszcze inny znajdował się niegdyś w posiadaniu cesarza niemieckiego. 

Portret Barbary Jagiellonki stanowi nie tylko wybitny przykład renesansowego malarstwa portretowego, ale także świadectwo związków dynastii Jagiellonów z dworem saskim, wpisując się w tradycję reprezentacyjnego wizerunku kobiet z rodów książęcych i królewskich.

Katalog przedstawień Barbary Jagiellonki

1. Lucas Cranach Starszy (lub warsztat)
   Portret berliński
   1537 r.
   Olej na lipowej desce
   36,8 x 23,8 cm
   Galeria Malarstwa w Berlinie
   Nr inw. 1312 

   Portret półpostaciowy Barbary Jagiellonki w stroju z obszyciem futrzanym i białej czapce. Nad prawym ramieniem widoczny znak warsztatu Cranacha - wąż skierowany w lewo ze złożonymi skrzydłami. Obraz pochodzi ze zbiorów Suermondta w Akwizgranie. W 1874 r. trafił do Galerii Malarstwa w Berlinie. Przed II wojną światową był czasowo wypożyczony do Wrocławia.

2. Warsztat Lucasa Cranacha Starszego
   Portret z Rijksmuseum Twenthe w Enschede
   1537 r. (?)
   Olej na desce
   35 x 23 cm

   Obraz jest identyczny pod względem formatu i kompozycji z wersją berlińską. Przed II wojną światową własność marszanda Jacques’a Goudstikkera z Amsterdamu. Skonfiskowany przez nazistów. Po wojnie przekazany jako depozyt do Rijksmuseum Twenthe w Enschede. W 2006 r. restytuowany spadkobiercom Goudstikkera.

3. Lucas Cranach Starszy (warsztat?)
   Portret kopenhaski
   1537 r. (?)
   Olej na desce
   36,8 x 23,8 cm
   Państwowe Muzeum Sztuki w Kopenhadze
   Nr inw. KMSsp721

   Obraz znajduje się w zbiorach kopenhaskiej Kunstkammer od 1690 r. 

4. Lucas Cranach Starszy
   Portret kopenhaski
   Olej na desce
   40 x 29,5 cm

   Półpostać w ciemnej sukni i kapeluszu. Identyfikacja na podstawie podobieństwa fizjonomicznego oraz inicjałów powtarzających się kilkakrotnie w ogniwach naszyjników. W czasach Cesarstwa Niemieckiego znajdował się w posiadaniu cesarza w Berlinie. Ostatnio odnotowany na szwajcarskim rynku sztuki w 1994 r. 

5. Warsztat związany z dworem saskim
   Barbara z Polski w Rejestrze Rodzin Saskich
   ok. lat 1520-1530

   Miniatura portretowa w księdze rodowej (Stammbuch)
   Saska Biblioteka Państwowa i Uniwersytecka w Dreźnie
   Portret ten przedstawia Barbarę z Polski w tradycyjnej dla ówczesnych ksiąg genealogicznych manierze - frontalnie lub lekko zwróconą w bok, z godnością i spokojem charakterystycznym dla wizerunków reprezentacyjnych kobiet z dynastii Wettinów. 

   Wizerunek ten wyróżnia się trafnością w oddaniu cech fizjonomicznych: zakrzywiony, mocny nos, kontrast pomiędzy wąską górną a pełniejszą dolną wargą oraz wyraziste oczy - duże, ciemne i głęboko osadzone. Podkreśla się zgodność tych rysów z innymi wiarygodnymi portretami księżnej, co czyni ten wizerunek jednym z najpewniejszych jej przedstawień.

6. Lucas Cranach Starszy (przypisywany)
   Tryptyk w kaplicy grobowej Jerzego Brodatego
   1534 r.
   Katedra w Miśni

   Wizerunek księżnej Barbary z Polski został umieszczony jako portret donatorski na prawym skrzydle tryptyku w kaplicy grobowej jej męża, księcia Jerzego Brodatego, w katedrze w Miśni. Dzieło powstało po śmierci Barbary Jagiellonki, w 1534 r., i zostało zamówione przez jej męża. W centralnej części ołtarza przedstawiono Marię i św. Jana, nad nimi unosi się orszak aniołów niosących Arma Christi. Po bokach, w pozycji klęczącej, ukazano postacie fundatorów: po lewej Jerzego, po prawej Barbarę, za którymi stoi po dwóch apostołów.

   Barbara została sportretowana w dostojnej, modlitewnej pozie - z rękami złożonymi w symbolicznym geście oddania. Ubrana jest w czarne, bogato zdobione brokatowe szaty, z widoczną biżuterią i charakterystycznym kobiecym czepcem, typowym dla kobiet zamężnych jej stanu. Jej postura jest pełna powagi, twarz wydłużona, z wyraźnie zaznaczonym nosem i skupionym spojrzeniem - cechy te czynią portret jednym z najbardziej wiarygodnych przedstawień księżnej. Kompozycja odznacza się wysokim poziomem artystycznym i ma charakter memorialny - zarówno jako wyraz osobistej żałoby Jerzego Brodatego, jak i publicznej afirmacji pobożności i statusu Barbary jako członkini dynastii Jagiellonów i księżnej Saksonii.

7. Odlewnia Martina Hilligera z Freiberga
   Płyta nagrobna księżnej Barbary
   1534 r.
   Brąz
   Katedra w Miśni

   Płyta wtopiona w posadzkę kaplicy. Barbara przedstawiona jest frontalnie, z rękami skrzyżowanymi na piersiach, w pozycji stojącej. Ubrana w brokatową suknię z futrzanym obszyciem i fałdowaną suknię pod spodem, z charakterystyczną dla mężatek fryzurą i czepcem. W dłoni trzyma różaniec. Otacza ją pas roślinno-ornamentalny z motywami renesansowymi oraz herby Polski i Saksonii. Na dolnej części znajduje się wielowierszowy epitafium w języku niemieckim. Styl manierystyczny, z wydłużonymi proporcjami. Jest to realizacja artystyczna wysokiej klasy.

8. Christoph Walther I
   Płaskorzeźby pary książęcej
   1538 r.
   Płaskorzeźba kamienna
   Ratusz w Oschatz

   Na fasadzie ratusza w Oschatz umieszczono płaskorzeźbione wizerunki księcia Jerzego i księżnej Barbary. Barbara opisana jest błędnie jako „geborene Königin von Polen” (urodzona królowa Polski), co pokazuje, jak silnie pamięć o niej przetrwała w tradycji lokalnej, lecz również jak łatwo uległa mitologizacji. Dzieło ma charakter reprezentacyjny i przypomina o dynastycznych związkach saksońsko-polskich.

9. Warsztat saski
   Skrzydło ołtarzowe
   Początek XVI w. (przed 1534 r.)
   Olej na lipowej desce
   85 x 30,6 cm
   Museu Nacional d’Art de Catalunya w Barcelonie
   Nr inw. 212829-000

   Przedstawienie św. Anny z Barbarą Saską jako klęczącą donatorką. Postać świętej Anny z aureolą z napisem SANCT ANNA, siedząca z ramionami skrzyżowanymi na piersiach, dominuje kompozycję, lecz kluczowe znaczenie ma tu portret modlącej się księżnej. Barbara klęczy w stroju dworskim, z rękami złożonymi do modlitwy, z profilu, u stóp świętej. Kompozycja ta była częścią większego zespołu ołtarzowego - inne skrzydła przedstawiają m.in. Jerzego Brodatego i ich syna Christopha. Całość miała charakter rodzinnej fundacji dewocyjnej. Styl malarski oraz proporcje wskazują na warsztat saski działający w otoczeniu Cranacha.

10. Warsztat Lucasa Cranacha Starszego (asystent)
    Portret hipotetyczny
    Ok. 1529 r.
    Olej na desce
    59,8 x 41,6 cm
    Instytut Sztuki w Chicago (sala 207)
    Nr inw. 1938.310

    Portret uznawany jest najczęściej za wizerunek Magdaleny Saskiej, córki Barbary. Atrybucja ta opierała się na domniemanym powiązaniu z portretem Joachima II, jednak późniejsze badania wykazały, że mężczyzna na rzekomo pasującym portrecie to Wilhelm z Brandenburgii-Ansbach, a nie mąż Magdaleny. Obecnie część specjalistów skłania się ku uznaniu, że portret z Chicago przedstawia Barbarę Jagiellonkę. Charakterystyczne cechy twarzy - nos, oczy, usta - odpowiadają jej potwierdzonym wizerunkom. Ubrana w ciemny, dostojny strój z modną wówczas siateczką na włosach i ozdobnym czepcem, Barbara przedstawiona jest jako dojrzała, dostojna dama o spokojnym, skupionym spojrzeniu.

11. Warsztat Lucasa Cranacha Starszego (asystenci)
    „Dawid i Batszeba” - przypuszczalne przedstawienie Barbary z Polski wśród postaci na dworze
    1526 r.

    W obrazie „Dawid i Batszeba”, będącym jednocześnie sceną biblijną i portretem grupowym w kontekście dworskim, pojawia się kobieta hipotetycznie identyfikowana  jako Barbara Jagiellonka - siedząca dama w centrum dolnej części kompozycji. Otaczają ją jej dzieci: Johann (z harfą), Friedrich, Christina i Magdalena, a także synowa Elżbieta Heska. Przypuszcza się, że obraz miał charakter alegoryczny i przedstawiał nie tylko scenę biblijną, ale również pochwałę rodu książęcego. 

    Uwagę zwraca fakt, że jakość przedstawień poszczególnych postaci jest nierówna - tylko twarze Johanna i Elżbiety ukazano z większą wiernością, co wskazuje na udział uczniów Cranacha. Hipoteza identyfikacyjna nie jest powszechnie akceptowana, ale zgodność ikonograficzna oraz obecność całej rodziny czynią ją prawdopodobną.

12. Fundacje religijne Barbary
    lata 1513-1516 (fundacje liturgiczne), lata 1521-1524 (kaplica), 1534 r. (epitafium)
    Katedra w Miśni

    Barbara z mężem Jerzym ufundowali cykl nabożeństw od Wielkiego Czwartku do Poniedziałku Wielkanocnego. W 1516 r. Barbara ufundowała też specjalne „Jahrgedächtnis” (roczne wspomnienie) dla tych, którzy polegli w służbie rodu Wettinów. W 1542 r. nadal znajdował się w skarbcu domowym złoty krzyż podarowany przez księżnę. Fundacje te świadczą o głębokiej pobożności księżnej i jej przywiązaniu do Kościoła katolickiego w dobie wczesnej Reformacji.