Konkurs Dziedzictwo bez granic Zobacz
Pomnik marynarzy ORP Grom, 1979, skwer Groms Plass, Narwik (Norwegia), fot. Bartłomiej H. Toszek, 2026
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Modyfikowane: tak, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Pomnik marynarzy ORP Grom w Narwiku
Pomnik marynarzy ORP Grom, 1979, skwer Groms Plass, Narwik (Norwegia), fot. Bartłomiej H. Toszek, 2026
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Pomnik marynarzy ORP Grom w Narwiku
Pomnik marynarzy ORP Grom, 1979, skwer Groms Plass, Narwik (Norwegia), fot. Tomasz Strachanowski, 2026
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Pomnik marynarzy ORP Grom w Narwiku
Pomnik marynarzy ORP Grom, 1979, skwer Groms Plass, Narwik (Norwegia), fot. Bartłomiej H. Toszek, 2026
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Pomnik marynarzy ORP Grom w Narwiku
Pomnik marynarzy ORP Grom, 1979, skwer Groms Plass, Narwik (Norwegia), fot. Bartłomiej H. Toszek, 2026
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Pomnik marynarzy ORP Grom w Narwiku

Pomnik marynarzy ORP Grom w Narwiku

Pomnik marynarzy ORP Grom w Narwiku

Pomnik polskich marynarzy poległych w bitwie o Narwik przypomina o dramatycznych zmaganiach podczas drugiej wojny światowej. Jest charakterystycznym symbolem, wokół którego integruje się lokalna społeczność.

Warianty nazwy:

Pomnik Żołnierza Polskiego i Polskiego Marynarza

Monument został wzniesiony w Narwiku w 1979 roku staraniem ówczesnych władz Polski. Jego autorem był profesor Jan Bohdan Chmielewski (1927-2014), profesor rzeźby w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie i członek Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.

Spiżowy odlew przedstawia muskularną sylwetkę marynarza (podobno rzeźbiarzowi pozował słynny krakowski baletmistrz), który spogląda na fiord i okoliczne wzgórze, trzymając pocisk artyleryjski. Postać jest dynamiczna, skoncentrowana na walce, wyraża nieugiętość i hart ducha. W wodach pobliskiego fiordu, 9 maja 1940 roku zatonął podczas walki polski niszczyciel ORP Grom. W pobliżu miejsca zagłady okrętu wzniesiono pomnik, nazywając okoliczny skwer Groms Plass czyli „Miejsce Gromu”.

Krótka historia ORP Grom

ORP Grom, niszczyciel zwodowany w Wielkiej Brytanii w 1936 roku, brał udział w kampanii norweskiej 1940 roku w ramach połączonych sił brytyjsko-francusko-polskich. Nowoczesny polski okręt był zmorą niemieckich sił w Narwiku. Przez całą polarną dobę pływał wzdłuż brzegów i niszczył ogniem swych dział oddziały i umocnienia wroga. Według relacji żołnierzy niemieckich, potrafił „polować” nawet na pojedynczych żołnierzy, którzy godzinami musieli się kryć, czekając, aż odpłynie. Przezywali go „Verfluchte Polaken” - „przeklęty Polak”.

W swój ostatni rejs ORP Grom wypłynął 4 maja 1940 roku, aby strącić niemiecką flagę z okolicznego wzgórza. Niespodziewanie zza pasma gór wyłonił się niemiecki bombowiec Heinkel He-111 i zrzucił serię pięćdziesięciokilogramowych bomb. Jedna z nich trafiła w wyrzutnię torpedową okrętu. Potężna eksplozja przełamała kadłub na pół. W krótkim czasie zginęło 59 marynarzy.

Polski pomnik nad fiordem

Pomnik z polskim marynarzem, który ładuje pocisk, aby zaatakować Niemców na wzgórzu, stał się jednym z miejsc obchodów rocznic bitwy o Narwik, która uważana jest za pierwsze zwycięstwo wojsk sprzymierzonych nad Wehrmachtem w drugiej wojnie światowej. Połączone siły brytyjsko-francusko-polskie, z Samodzielną Brygadą Strzelców Podhalańskich w składzie, ostatecznie zdołały wypchnąć wojska hitlerowskie z Narwiku pod koniec maja 1940 roku.

Według świadka wzniesienia monumentu, najstarszej przedstawicielki Polonii narwickiej, Elżbiety Borgso, pomnik przypłynął z Polski na pokładzie drobnicowca, którego głównym celem był import rudy żelaza. Wraz z monumentem przybyła 10-osobowa delegacja z Polski z Januszem Wieczorkiem (1910‒1981), szefem Urzędu Rady Ministrów na czele. 

Na miejscu okazało się, że strona norweska nie miała świadomości, jak potężny pomnik przybył do miasteczka. Liczący ponad 2 metry wysokości i ważący 3 tony posąg wymagał odpowiedniego postumentu oraz dźwigu, na co gmina nie była przygotowana. Koszty wynajęcia samej maszyny szacowano na 500 koron, co w 1979 roku było sumą znaczną. Mieszkańcy jednak chętnie zrealizowali zbiórkę pieniędzy zarówno na fundament, jak i na dźwig, ponieważ pamięć o udziale Polaków w kampanii wojennej wciąż była żywa.

Wojownik Grom na Placu Gromu w Narwiku

Ofiarna mobilizacja narwickiej społeczności przysłużyła się pomnikowi jeszcze raz. Około 2000 roku stalowe mocowanie jednej z nóg pomnika uległo korozji, monument stracił stabilność i zaczął się przechylać. Pewnego dnia bawiące się dzieci wdrapały się na rzeźbę marynarza, która przewróciła się i doznała poważnych uszkodzeń - między innymi urwało się prawe ramię. Monument trafił do piwnicy lokalnej politechniki, a Plac Gromu opustoszał.

Koszty remontu pomnika okazały się bardzo duże. Wówczas kilku lokalnych mieszkańców, na co dzień grających amatorsko na różnych instrumentach - wśród nich rektor szkoły, nauczyciel, ratownik medyczny - powołało do życia zespół Groms Plass i zorganizowało koncert charytatywny w celu ratowania polskiego pomnika. Specjalnie na tę okazję napisali piosenkę „Krigeren Grom” - „Wojownik Grom”, której słowa, śpiewane po norwesku z polskim fragmentem, opisują przykrą sytuację:

W piwnicy legł - pokryty kurzem

Waleczny olbrzym - broczący krwią.

Samotny, pozostał z innej epoki,

Przywołując wojny smak.

Mały chłopiec chciał mu dorównać,

Grom nie wytrzymał i runął.

Jest taki plac - nagi i pusty,

Gdzie zawsze stał wojownik Grom.

Przechodniu stań - rozejrzyj się,

Teraz go brak - czyż nie znaczył nic?

Popularność koncertu przeszła wszelkie oczekiwania. Zebrano wymaganą kwotę, pomnik został pospawany i ponownie umieszczony na postumencie.

Współcześnie o Plac Gromu oraz pomnik dba gmina Narwik. Co roku odbywają się tutaj oficjalne uroczystości, często w obecności polskiego ambasadora oraz władz norweskich. Zespół muzyczny Groms Plass zyskał sławę wykraczającą poza Narwik i Norwegię. Wydał kilka płyt i koncertuje, także w Polsce.

Obecnie władze dysponują ekspertyzą, według której pomnik wymaga profesjonalnej konserwacji m.in. polegającej na zabezpieczeniu spawów wykonanych w 2000 roku oraz odczyszczeniu zaśniedziałej powierzchni. Trwają ustalenia w sprawie podziału kosztów między stroną polską a norweską. Wojownik Grom nadal stoi na straży fiordu.

Osoby powiązane:

Czas powstania:

1979 r.

Słowa kluczowe:

Publikacja:

15.02.2023

Ostatnia aktualizacja:

21.07.2026

Opracowanie:

Wojciech Kwilecki
rozwiń
Fotografia pomnika marynarzy ORP Grom w Narwiku przedstawia metalową postać marynarza trzymającego pocisk na kamiennym cokole z tablicami wśród drzew i kwiatów. Fotografia przedstawiająca Pomnik marynarzy ORP Grom w Narwiku Galeria obiektu +4
Pomnik marynarzy ORP Grom, 1979, skwer Groms Plass, Narwik (Norwegia), fot. Bartłomiej H. Toszek, 2026
Fotografia pomnika marynarzy ORP Grom w Narwiku. Brązowa postać marynarza stoi na kamiennym cokole i trzyma pocisk artyleryjski. Za pomnikiem rosną drzewa. Fotografia przedstawiająca Pomnik marynarzy ORP Grom w Narwiku Galeria obiektu +4
Pomnik marynarzy ORP Grom, 1979, skwer Groms Plass, Narwik (Norwegia), fot. Bartłomiej H. Toszek, 2026
Fotografia pomnika marynarzy ORP Grom w Narwiku przedstawia brązową postać marynarza z pociskiem na kamiennym cokole z tablicami kwiatami i zniczami wśród drzew. Fotografia przedstawiająca Pomnik marynarzy ORP Grom w Narwiku Galeria obiektu +4
Pomnik marynarzy ORP Grom, 1979, skwer Groms Plass, Narwik (Norwegia), fot. Tomasz Strachanowski, 2026
Brązowy pomnik marynarza w Narwiku trzyma pocisk artyleryjski i odwraca tułów w bok. Postać stoi na kamiennym cokole z tablicą. W tle rosną drzewa i widać niebo. Fotografia przedstawiająca Pomnik marynarzy ORP Grom w Narwiku Galeria obiektu +4
Pomnik marynarzy ORP Grom, 1979, skwer Groms Plass, Narwik (Norwegia), fot. Bartłomiej H. Toszek, 2026
Brązowa tablica osadzona w skale przy pomniku ORP Grom w Narwiku z orłem oraz napisem po polsku i norwesku upamiętniającym 59 polskich marynarzy poległych 4 maja 1940 roku. Fotografia przedstawiająca Pomnik marynarzy ORP Grom w Narwiku Galeria obiektu +4
Pomnik marynarzy ORP Grom, 1979, skwer Groms Plass, Narwik (Norwegia), fot. Bartłomiej H. Toszek, 2026

Projekty powiązane

2
  • Jan Bohdan Chmielewski, Pomnik marynarzy ORP Grom, 1979, Narwik, Norwegia
    Archiwum serii Polonik Tygodnia Zobacz
  • Jan Bohdan Chmielewski, Pomnik marynarzy ORP Grom, 1979, Narwik, Norwegia
    Katalog poloników Zobacz