Wraz z innymi willami wzniesionymi w regionie, Willa Snégaroff współtworzyła nowoczesny miasto-ogród, który dziś przyciąga turystów z całego świata do Sceaux. Kim był polski twórca tego wyjątkowego projektu i jak powstało jedno z najbardziej intrygujących założeń modernistycznych we Francji? Poznaj tę niezwykłą historię.

Geneza powstania

Aby sfinalizować odtworzenie posiadłości Château de Sceaux, rada departamentu Sekwany (Seine) wydzieliła na obszarze gmin Sceaux i Antony, przynależącej dawniej do majątku Treviso, ponad 900 działek o łącznej powierzchni ponad 72 hektarów, przeznaczonych pod nową zabudowę. Na każdej działce zezwolono na budowę jednego domu jednorodzinnego, pozostawiając inwestorom pełną swobodę w wyborze stylu architektonicznego. 

W wyniku wprowadzonych ograniczeń oraz pieczołowitej troski o zachowanie krajobrazowego charakteru założenia, na działkach zlokalizowanych wokół historycznego parku zaprojektowanego przez ogrodnika króla Ludwika XIV, André Le Nôtre'a, w okresie międzywojennym powstało wiele luksusowych willi. Do najbardziej znanych realizacji należą willa Charlesa Mauduita autorstwa Auguste'a Perreta, willa Colboc zaprojektowana przez Henriego i Geneviève Colboców, willa Trapenard autorstwa Roberta Mallet-Stevensa oraz willa Snégaroff projektu dziś nieco zapomnianego, a w epoce należącego do elitarnego grona najbardziej znanych architektów modernistycznych, pochodzącego z terenów Polski - Bruna Elkoukena. Projekty te stanowiły kontynuację awangardowego myślenia w Sceaux, którego przejawy można było podziwiać w postaci ogrodu André Le Nôtre'a, oranżerii Julesa Hardouin-Mansarta oraz budynków z przełomu XIX i XX w., zaprojektowanych przez Victora Baltarda, François Hennebique'a, Hectora Guimarda czy Eugène'a Beaudouina.

Bruno Elkouken śladami Le Corbusiera

Bruno Elkouken urodził się w 1893 roku w Sosnowcu, w Zagłębiu Dąbrowskim, które wówczas znajdowało się pod zaborem pruskim. Pochodził z rodziny zasymilowanych polskich Żydów. Ukończył prestiżowy Szwajcarski Federalny Instytut Technologii w Zurychu. W okresie międzywojennym jego projekty, inspirowane funkcjonalnym budownictwem Le Corbusiera, zyskały duże uznanie wśród środowisk progresywnych. Elkouken był członkiem awangardowej grupy Praesens, z którą współtworzył m.in. warszawskie osiedle Rakowiec. W 1929 roku zdecydował się na emigrację z Polski. Najpierw wyjechał do Niemiec, potem przez Włochy dotarł do Francji, gdzie spędził resztę życia - z wyjątkiem lat 1937-1940, kiedy mieszkał w Stanach Zjednoczonych. Od 1929 r. należał do Międzynarodowego Stowarzyszenia Architektów Nowoczesnych (CIAM), a po II wojnie światowej dołączył do elitarnego Stowarzyszenia Artystów Nowoczesnych (Union des Artistes Modernes, UAM), skupionego wokół Roberta Mallet-Stevensa, jednej z legend francuskiej architektury. W 1948 r. Elkouken otrzymał obywatelstwo francuskie. Zapisał się w historii swoimi projektami modernistycznej zabudowy na terenie Sceaux, Paryża i Dunkierki. Do jego najbardziej znanych realizacji należą budynek Studia Raspail, zbudowany dla Heleny Rubinstein, oraz malownicza, biała rezydencja w Sceaux.

Sylwetka zleceniodawcy Dimitriego Snégaroffa

W 1929 r. Elkouken otrzymał zlecenie na willę przy avenue du Président Franklin Roosevelt 13 od Dimitriego Snégaroffa, drukarza, wydawcy i współzałożyciela Związku Drukarzy (działającego początkowo pod nazwą Kooperativnaïa typografia soïouz). Snégaroff, pełniący funkcję dyrektora artystycznego stowarzyszenia, odpowiadał za dobór tematyki i wykonawców. Willa Elkoukena była miejscem spotkań stowarzyszenia i przechowywania kolekcji Snégaroffa, obejmującej dzieła École de Paris i surrealistów.

Architektura willi Snégaroff

Kubistyczna willa, stworzona dla rodziny Snégaroff w 1930 r., została zaprojektowana na planie o kształcie przypominającym literę T. Jej konstrukcja opiera się na dwóch prostopadłościanach przecinających się pod kątem prostym, które wyznaczają powierzchnię użytkową domu, oraz na dostawionej do krótszego z nich bryle złożonej z prostopadłościanu i półwalca, w której usytuowano klatkę schodową. Na parterze zaplanowano otwartą przestrzeń z wydzieloną kuchnią, na pierwszym piętrze zaś łazienkę i trójpokojowe piano nobile z widokiem na ulicę i ogród. Wysmakowanie i prostota układu, przywodzące na myśl realizacje Roberta Mallet-Stevensa, zostały docenione na łamach „L'Architecte and Architecture d'Aujourd'hui" w 1934 r.