Konkurs Dziedzictwo bez granic Zobacz
Stanisław Kaczor-Batowski, „Pułaski pod Savannah”, 1933, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone, Źródło: Polish Museum of America, Modyfikowane: tak
Fotografia przedstawiająca Obraz „Pułaski pod Savannah” Stanisława Kaczora-Batowskiego
Stanisław Kaczor-Batowski, „Pułaski pod Savannah”, 1933, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone, Źródło: Polish Museum of America
Fotografia przedstawiająca Obraz „Pułaski pod Savannah” Stanisława Kaczora-Batowskiego

Obraz „Pułaski pod Savannah” Stanisława Kaczora-Batowskiego

Muzeum Polskie w Ameryce

Obraz „Pułaski pod Savannah” Stanisława Kaczora-Batowskiego

Kompozycja przedstawia rozległą scenę bitewną, której centrum stanowi grupa konna z Kazimierzem Pułaskim. Pułaski ukazany jest na czarnym koniu wspiętym na tylne nogi. Postać dowódcy przechyla się do tyłu lub osuwa z siodła, z głową odchyloną i ciałem tracącym stabilność. Jego twarz jest zwrócona ku górze, a ciało zostało wyeksponowane w dramatycznym geście śmiertelnego zranienia.

Obok Pułaskiego, po prawej stronie, znajduje się jeździec na kasztanowatym koniu, w stroju wojskowym z charakterystycznym nakryciem głowy, unoszący szablę i próbujący podtrzymać rannego generała. Wokół grupy centralnej rozgrywa się dynamiczna scena walki. W tle widoczne są liczne postacie konne i piesze, żołnierze w ruchu, przewracające się konie, porzucone elementy uzbrojenia oraz rozproszone sylwetki walczących. Po lewej stronie leży ranny lub poległy żołnierz, częściowo zatopiony w pyle bitewnym. Po prawej stronie widoczny jest jeździec pędzący ku centrum kompozycji. 

Kolorystyka opiera się na zestawieniu jasnych, pylistych tonów żółci, beżów i różów z ciemnymi sylwetkami koni oraz intensywniejszymi akcentami czerwieni, granatu i błękitu w strojach. Światło jest rozproszone i dramatyczne, wydobywa centralną grupę konną z bitewnego chaosu. Kompozycję organizują diagonale: wspięty koń Pułaskiego, szable, ruch jeźdźców i linie terenu.

Obraz przedstawia Kazimierza Pułaskiego jako bohatera dwóch tradycji politycznych: polskiej i amerykańskiej. Pułaski zostaje ukazany w momencie śmiertelnego zranienia, w centrum bitewnego zamętu. Dzięki temu obraz buduje mit bohatera, który oddaje życie za wolność innego narodu. Pułaski został przedstawiony w sposób heroizujący. Jego ciało zachowuje dramatyczną teatralność. Scena działa jak moment zatrzymany w punkcie kulminacyjnym, między walką a śmiercią. To typowy mechanizm malarstwa batalistycznego: historia zostaje skoncentrowana w jednym geście.

Obraz należy do tradycji monumentalnego malarstwa batalistycznego i historycznego. Kaczor-Batowski operuje szeroką, panoramiczną kompozycją, w której rozległość pola bitwy kontrastuje z dramatyczną koncentracją sceny centralnej. Grupa z Pułaskim jest wyraźnie wydzielona przez ruch koni, kontrast światła i ciemności oraz centralne położenie.

Malarz stosuje realistyczny repertuar form: rozpoznawalne konie, mundury, broń, gesty i układ pola walki. Jednocześnie całość jest silnie teatralna. Śmierć Pułaskiego nie została pokazana jako przypadkowy epizod, lecz jako scena historycznego patosu. Obraz nie dokumentuje bitwy w sposób neutralny. Organizuje ją według logiki heroicznego widowiska.

Ważna jest dynamika diagonalna. Wspięty koń, postać osuwającego się Pułaskiego, szabla jeźdźca po prawej i ruchy kawalerii budują serię skośnych linii, które ożywiają szeroką panoramę. Pył i dym w tle rozpuszczają szczegóły dalszych planów, przez co uwaga skupia się na dramatycznej grupie centralnej.

Kolorystyka łączy jasną, pylistą paletę pola bitwy z ciemnymi akcentami koni oraz silniejszymi barwami mundurów. Światło ma funkcję dramaturgiczną. Nie tylko opisuje przestrzeń, ale wydobywa bohatera z chaosu walki. Formalnie obraz pozostaje w kręgu późnego realizmu historycznego, z silnym elementem narracyjności i ilustracyjności.

Kazimierz Pułaski został śmiertelnie ranny podczas oblężenia Savannah w Georgii w 1779 r. W amerykańskiej tradycji pamięci jest uznawany za jednego z bohaterów wojny o niepodległość i często określany jako „ojciec amerykańskiej kawalerii”. W polskiej tradycji funkcjonuje jako konfederat barski, emigrant polityczny i uczestnik walk o wolność poza granicami kraju.

Stanisław Kaczor-Batowski był polskim malarzem batalistą i historycznym, związanym ze Lwowem. Kształcił się w Krakowie, Wiedniu, Monachium, a także przebywał w Paryżu i we Włoszech. Tworzył sceny historyczne, batalistyczne, rodzajowe i religijne. Był także ilustratorem, m.in. związanym z recepcją literatury Henryka Sienkiewicza.

„Pułaski pod Savannah” powstał jako dzieło monumentalne, przeznaczone do publicznej prezentacji. Był pokazywany na wystawie Century of Progress w Chicago w 1933 r., a następnie w Art Institute of Chicago. Jego zakup i przekazanie do The Polish Museum of America przez Polish Women’s Alliance of America w 1939 r. miały znaczenie instytucjonalne i symboliczne: obraz stał się jednym z najważniejszych znaków polskiej obecności historycznej w Stanach Zjednoczonych.

Czas powstania:

1933 r.

Wymiary:

345.44 x 449.58 cm

Materiały:

olej, płótno

Twórcy:

Stanisław Kaczor-Batowski (malarz; Polska)(podgląd)

Informacje dodatkowe:

numer katalogowy: PMA 2015.01.0001
proweniencja: obraz wystawiony na Wystawie Światowej w Chicago (1933), następnie w Art Institute of Chicago, zakupiony przez Polish Women’s Alliance i przekazany do Muzeum Polskiego w Ameryce w 1940 r.

Stan zachowania:

bardzo dobry

Publikacja:

05.12.2025

Ostatnia aktualizacja:

19.06.2026

Karta założona przez:

Daniela Wojas

Aktualizacja tekstu:

  • Bartłomiej Gutowski, opis katalogowy
rozwiń
Obraz 'Pułaski pod Savannah' Stanisława Kaczora-Batowskiego przedstawia szarżę kawalerii z żołnierzami w historycznych mundurach na koniach, wśród chaotycznej sceny bitwy. Fotografia przedstawiająca Obraz „Pułaski pod Savannah” Stanisława Kaczora-Batowskiego Galeria obiektu +1
Stanisław Kaczor-Batowski, „Pułaski pod Savannah”, 1933, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce
Obraz przedstawiający szarżę kawalerii prowadzoną przez mężczyznę w ciemnym mundurze na czarnym koniu, otoczonego żołnierzami na koniach w chaotycznej scenie bitwy. Fotografia przedstawiająca Obraz „Pułaski pod Savannah” Stanisława Kaczora-Batowskiego Galeria obiektu +1
Stanisław Kaczor-Batowski, „Pułaski pod Savannah”, 1933, olej na płótnie, Muzeum Polskie w Ameryce

Projekty powiązane

1
  • Obraz 'Pułaski pod Savannah' Stanisława Kaczora-Batowskiego przedstawia szarżę kawalerii z żołnierzami w historycznych mundurach na koniach, wśród chaotycznej sceny bitwy.
    Polish Museum of America - katalog kolekcji Zobacz