Muzeum Polskie w Ameryce (MPA) jest często nazywane „klejnotem koronnym polskiej społeczności w Ameryce” i stanowi ukryty skarb w sercu dawnego polskiego śródmieścia w Chicago.

W muzeum znajduje się niezwykle bogata i rozległa kolekcja sztuki polskiej, eksponatów wojskowych i sztuki ludowej, wystawa „Dawne polskie Chicago 1850-1941” oraz ekspozycje poświęcone wybitnym Polakom, którzy zapisali się w historii Ameryki.

Muzeum Polskie w Ameryce posiada trzy główne przestrzenie wystawiennicze: są nimi Sala Główna im. Sabiny F. Logisz, Galeria Sztuki im. Stephena i Elizabeth Ann Kuśmierczaków, mieszcząca głównie dzieła z Wystawy Światowej w Nowym Jorku z 1939 roku i znajdująca się w przestrzeni, która dawniej była balkonem Sali Głównej, oraz Pokój Paderewskiego - wystawa poświęcona światowej sławy pianiście, mężowi stanu i filantropowi, Ignacemu Janowi Paderewskiemu.

Historia Budynku

Muzeum Polskie w Ameryce znajduje się w budynku Zjednoczenia Polskiego Rzymsko-Katolickiego w Ameryce (ZPRKA) - organizacji bratniej pomocy założonej w 1873 roku w celu zjednoczenia Polaków wyznania katolickiego, zachowania języka i tradycji, niesienia pomocy potrzebującym oraz wspierania Polski w jej dążeniach do odzyskania niepodległości, gdyż od 1795 roku Polska pozostawała pod zaborami Rosji, Prus i Austrii aż do 1918 roku.

Budynek wzniesiono w 1913 roku według projektu miejscowego architekta polskiego pochodzenia Jana Flizikowskiego, w samym sercu dawnego polskiego śródmieścia w Chicago. Do dziś pełni on funkcję głównej siedziby ZPRKA. W 2013 roku budynek został wpisany do Narodowego Rejestru Miejsc Historycznych (National Register of Historic Places) i jest szeroko ceniony za swoje znaczenie w historii polskiego osadnictwa w Chicago.

15 października 1935 roku, w ramach misji zachowania polskiej kultury i służenia chicagowskiej Polonii, Zjednoczenie powołało do życia Muzeum i Archiwum ZPRKA. Pierwszym kustoszem został historyk Mieczysław Haiman (1888-1949), mianowany przez ówczesnego prezesa ZPRKA Józefa Kanię. 

Haiman rozpoczął szeroko zakrojoną akcję pozyskiwania darów - cennych pamiątek polonijnych. Po dwóch latach intensywnego gromadzenia, badań i organizacji zbiorów, muzeum zostało otwarte dla publiczności 12 stycznia 1937 roku. Początkowo zajmowało tylko jedno pomieszczenie na drugim piętrze - obecnie znane jako Pokój Paderewskiego.

Historia Muzeum

Z czasem zarząd ZPRKA podjął decyzję o powiększeniu przestrzeni muzealnej, aby pomieścić stale rosnące zbiory. Wtedy to do muzeum włączono audytorium Zjednoczenia, które później przekształcono w Salę Główną im. Sabiny F. Logisz - największą salę wystawową w Muzeum. Rozbudowa była konieczna, aby pomieścić ogromną kolekcję, jaka trafiła do Chicago z Pawilonu Polskiego na Wystawie Światowej w Nowym Jorku w 1939 roku. 

Pawilon otwarto 3 maja 1939 roku, w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Niestety już we wrześniu tego samego roku Polska została zaatakowana - najpierw przez Niemcy hitlerowskie, a 17 września przez Związek Sowiecki - a rząd RP zmuszony był udać się na emigrację do Londynu.

Rząd Rzeczpospolitej na uchodźstwie nie chciał, aby zbiory Pawilonu wróciły do Europy, obawiając się ich zniszczenia w czasie wojny. Dlatego sprzedano je organizacjom polonijnym w Stanach Zjednoczonych, a większość trafiła do Muzeum Polskiego w Ameryce w Chicago. Do dziś MPA posiada około 65% oryginalnych zbiorów Pawilonu z 1939 roku.

Pierwotna sala muzealna w 1941 roku została przekształcona w Pokój Paderewskiego, gdy siostra Ignacego Paderewskiego (1860-1941), Antonina Wilkońska (1857-1941), ofiarowała muzeum kolekcję pamiątek po artyście, po jego śmierci w Nowym Jorku w tym samym roku. W miarę jak kolekcje rosły, muzeum stopniowo się rozwijało, aż w 1959 roku stało się niezależną instytucją pod nazwą „Muzeum Polskie w Ameryce”. 

Obecna działalność

Obecnie, MPA jest najważniejszym w Chicago, aktywnym centrum polskiej kultury. Organizuje wystawy sztuki, koncerty, przedstawienia artystyczne, pokazy filmów, lekcje biblioteczne i muzealne, warsztaty edukacyjne dla dzieci, młodzieży i dorosłych, wykłady z zakresu historii, literatury i sztuki, spotkania z autorami i promocje książek oraz wiele wydarzeń towarzyszących otwartych dla publiczności.

Współpracuje z wieloma polskimi instytucjami szczebla centralnego, m.in.: Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MPA zostało odznaczone złotym medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis w 2016 r.), Instytutem Polonika, Biblioteką Narodową, Naczelną Dyrekcją Archiwów Państwowych (dzięki współpracy z NDAP Akta Wydziału Narodowego Polskiego z kolekcji MPA wpisane zostały na Listę Krajową Programu UNESCO „Pamięć Świata” w 2018 r.).

Ponadto z Senatem RP, Muzeami Narodowymi, Biblioteką Jagiellońską, Muzeum Historii Polski, Muzeum Piśmiennictwa i Drukarstwa, Fundacją Józefa Piłsudskiego, Instytutem Pamięci Narodowej (IPN przyznał MPA nagrodę „Kustosz Pamięci Narodowej 2021”) i polskimi placówkami z całego świata zrzeszonymi w MAB, Stałej Konferencji Muzeów, Archiwów i Bibliotek poza Granicami Kraju. 

We wrześniu 2024 r. Muzeum Polskie w Ameryce było gospodarzem XLVI Stałej Konferencji Muzeów, Archiwów i Bibliotek poza Granicami Kraju.

Na terenie USA oraz w Chicago MPA współpracuje m.in. z muzeami etnicznymi (spotkania w ramach Chicago Cultural Alliance adresowane do rodzin z dziećmi w ramach porównywania na tle Chicago podobieństw rozmaitych grup narodowych, np. Polacy i Haitańczycy; Polacy, Meksykanie i Niemcy); polonijnymi organizacjami: Stowarzyszeniem Bibliotekarzy Polsko-Amerykańskich i bibliotekami publicznymi w Chicago (programy czytelnicze, promocja polskiej literatury, przygotowywanie materiałów pomocniczych dla wszystkich grup wiekowych), Fundacją Kultury Tatrzańskiej i Związkiem Podhalan w Północnej Ameryce (organizacja dorocznych obchodów Dnia Góralskiego w Illinois, wykłady i warsztaty na temat kultury podhalańskiej i edukacji regionalnej dla całych rodzin, koncerty, wspólny śpiew i taniec).

Muzeum ponadto współpracuje z Zrzeszeniem Nauczycieli Polskich w Ameryce (lekcje biblioteczne i muzealne w MPA dla dzieci i młodzieży z ponad 40 polskich szkół sobotnich w rejonie całego powiatu Chicago, konkursy i olimpiady tematyczne, spotkania i szkolenia dla nauczycieli); Polish Genealogical Society of America (serwis genealogiczny, w tym poszukiwanie korzeni wśród Polonii i w Polsce), Chicago History Museum (współorganizowanie wystaw, wydarzeń towarzyszących i wykładów, MPA jest głównym źródłem materiałów archiwalnych dotyczących Polonii dla CHM; w 2023 r. CHM otworzyło wystawę „Back Home: Polish Chicago”).

Działalność muzeum obejmuje również współpracę z uniwersytetami (wycieczki studentów, współpraca ze stażystami i wolontariuszami z wyższych uczelni, m.in.: University of Chicago, Loyola University, University of Illinois, DePaul University, i in., promocja wydawnictw uniwersyteckich) i środowiskami zawodowymi: Związek Lekarzy Polskich (wykłady z zakresu medycyny, konferencje z popularnymi pogadankami na temat zdrowia, poradnictwo dla osób z dziećmi i seniorów).

A także ze Stowarzyszeniem Dziennikarzy Polskich w Ameryce (współpraca przy organizowaniu spotkań i rocznic, konferencje prasowe z gośćmi MPA, m.in. Parą Prezydencką, ministrami resortowymi, marszałkami Senatu i Sejmu i znanymi osobami), Kongresem Teatru Polskiego w Chicago (spotkania teatralne przeznaczone dla wszystkich grup wiekowych) oraz wieloma innymi instytucjami i podmiotami. 

Lista obiektów 

Powyższa lista obejmuje karty katalogowe obiektów dostępnych w Bazie Polonika