Plakat „Wolność”, 1919?, druk na papierze, Muzeum Polskie w Ameryce
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Modyfikowane: tak, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Plakat „Wolność”
Plakat „Wolność”, 1919?, druk na papierze, Muzeum Polskie w Ameryce
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Plakat „Wolność”

Plakat „Wolność”

Przedstawienie jest ujęte w szeroką, ciemnobrązową, drewnianą ramę. Kompozycja ma układ symetryczny i alegoryczny. Główne postacie rozmieszczono po dwóch stronach osi środkowej, którą wyznaczają Statua Wolności, zachodzące lub wschodzące słońce oraz napis „WOLNOŚĆ”.

Po lewej stronie ukazana jest kobieca postać personifikująca Polskę. Ubrana jest w jasną suknię, błękitny płaszcz i złote elementy stroju. Na głowie ma złotą opaskę lub diadem. W lewej ręce trzyma drzewce czerwonego sztandaru z białym orłem. Postać zwrócona jest ku prawej stronie, w stronę drugiej personifikacji i Statuy Wolności.  

Po prawej stronie znajduje się kobieca postać personifikująca Amerykę. Ubrana jest w strój wykorzystujący barwy i motywy flagi Stanów Zjednoczonych: niebieski gorset lub górną część sukni z białymi gwiazdami oraz biało-czerwone pasy w dolnej partii. Na głowie nosi kapelusz lub czapkę z jasnym rondem. W dłoni trzyma flagę amerykańską. Postać jest zwrócona ku lewej stronie, w kierunku personifikacji Polski.

W centrum, w głębi kompozycji, na wodzie lub wyspie, ustawiona jest Statua Wolności. Za nią znajduje się nisko położone słońce, z którego promienie rozchodzą się ku górze. Woda i horyzont oddzielają pierwszy plan od przestrzeni symbolicznej. Po lewej stronie w tle widoczna jest skalista wyspa, zamek, latarnia albo umowna budowla obronna. U dołu po lewej stronie ukazano zabudowania,.

Kolorystyka jest jasna i dekoracyjna. Dominują błękity, czerwienie, biele, złotawe żółcienie i zielenie. Kompozycja jest oparta na czytelnych kontrastach narodowych barw: czerwieni i bieli po stronie polskiej oraz czerwieni, bieli i błękitu po stronie amerykańskiej. Światło promienistego słońca wzmacnia sakralizujący i podniosły charakter przedstawienia.

Obiekt przedstawia wolność jako ideę wspólną dla polskiej i amerykańskiej wspólnoty politycznej. Po lewej stronie pojawia się symbolika polska, po prawej amerykańska, a w centrum Statua Wolności. Układ kompozycji tworzy wizualny most między Polską i Stanami Zjednoczonymi. Nie jest to przedstawienie jednego państwa, lecz alegoria sojuszu wartości.

Personifikacja Polski trzyma czerwony sztandar z Orłem Białym. Taki znak nie jest neutralną flagą, lecz emblematem narodowym i wspólnotowym. W kontekście emigracyjnym może oznaczać pamięć o kraju pochodzenia, ciągłość tożsamości i przywiązanie do polskiej symboliki mimo życia poza granicami Polski.

Personifikacja Ameryki trzyma flagę Stanów Zjednoczonych i jest ubrana w strój oparty na jej barwach. W zestawieniu ze Statuą Wolności buduje obraz Ameryki jako przestrzeni wolności, schronienia i obietnicy politycznej. Dla polskich emigrantów w Stanach Zjednoczonych takie przedstawienie mogło działać jako obraz identyfikacyjny: Polska i Ameryka nie są tu przeciwstawione, lecz wpisane w jedną narrację wolności.

Warto zauważyć, że przedstawienie ma charakter silnie alegoryczny i dydaktyczny. Odbiorca nie musi rozpoznawać złożonych odniesień historycznych. Obraz ma działać natychmiastowo, przez znaki łatwe do identyfikacji. To typowy mechanizm popularnej grafiki patriotycznej, przeznaczonej dla szerokiego kręgu odbiorców. Kompozycja jest czytelna, symetryczna i podporządkowana idei. Nie chodzi o realistyczne przedstawienie przestrzeni, lecz o uporządkowanie symboli. Postacie zostały ujęte teatralnie, w pozach prezentacyjnych, jak uczestniczki sceny alegorycznej.

Styl przedstawienia można określić jako akademizująco-dekoracyjny, z elementami popularnej ikonografii polonijnej. Modelunek postaci jest miękki, idealizowany i pozbawiony indywidualizacji portretowej. Twarze są konwencjonalne, a gesty czytelne. Ornament, promienie, flagi i barwy narodowe pełnią funkcję ważniejszą niż psychologia postaci.

Kolorystyka jest podporządkowana czytelności narodowej symboliki. Czerwień i biel sztandaru polskiego odpowiadają czerwieni, bieli i błękitowi flagi amerykańskiej. Złote światło słońca wprowadza ton nadziei i odrodzenia. Błękit wody i nieba otwiera przestrzeń, ale nie tworzy realistycznej głębi. Jest raczej tłem dla symbolicznego spotkania dwóch personifikacji.

Inskrypcja:

WOLNOŚĆ //.

Czas powstania:

1919 r. (?)

Wymiary:

60 x 47 cm

Materiały:

papier

Dodatkowe informacje dotyczące materiału:

druk na papierze

Informacje dodatkowe:

numer katalogowy: PMA 2022.047.001
proweniencja: dar potomków Bronisława Krzyżewskiego - żołnierza Armii Hallera, obiekt wisiał w domu rodzinnym w Connecticut
 

Publikacja:

05.12.2025

Ostatnia aktualizacja:

19.06.2026

Karta założona przez:

Daniela Wojas

Aktualizacja tekstu:

  • Bartłomiej Gutowski, opis katalogowy
rozwiń
Plakat z 1919 roku zatytułowany 'Wolność', przedstawiający dwie kobiety trzymające flagi, jedna z orłem polskim, druga z flagą amerykańską, z posągiem Wolności w tle. Fotografia przedstawiająca Plakat „Wolność” Galeria obiektu +1
Plakat „Wolność”, 1919?, druk na papierze, Muzeum Polskie w Ameryce
Plakat zatytułowany 'Wolność' przedstawiający dwie kobiety stojące naprzeciw siebie. Jedna trzyma polską flagę, druga amerykańską. W tle Statua Wolności i wschodzące słońce. Fotografia przedstawiająca Plakat „Wolność” Galeria obiektu +1
Plakat „Wolność”, 1919?, druk na papierze, Muzeum Polskie w Ameryce

Projekty powiązane

1
  • Plakat z 1919 roku zatytułowany 'Wolność', przedstawiający dwie kobiety trzymające flagi, jedna z orłem polskim, druga z flagą amerykańską, z posągiem Wolności w tle.
    Polish Museum of America - katalog kolekcji Zobacz