Kościół w Lubomlu jest najstarszym na Ukrainie zabytkiem katolickiej architektury sakralnej. Ufundowany w 1412 r. przez Władysława Jagiełłę, stanął na miejscu wcześniejszej, drewnianej świątyni. Z tego też czasu pochodzi przypuszczalnie część prezbiterium. Kościół przebudowany został w XVII w. z nadaniem cech barokowych; w podobnym czasie wzniesiono także wolnostojącą wieżę - dzwonnicę. W 1945 r. w zdewastowanym kościele urządzono magazyn soli. Na początku lat 70. Podjęto prace remontowe, które przyczyniły się do kolejnych zniszczeń. W kolejnych latach w budynku działał tartak. Świątynia została zwrócona wiernym w 1992 r.

Prace zrealizowane w 2022 r.

Projekt Fundacji Partnerstwa Europy Środkowo-Wschodniej, zrealizowany w Lubomlu, miał charakter ratunkowy. Głównym efektem zadania był remont dachu Kościoła Trójcy Przenajświętszej w Lubomlu.

W ramach pierwszego etapu sporządzona została dokumentacja. Na prace przygotowawcze i projektowe przeznaczono 100 000 zł. i poprzedzono je konsultacjami z polskimi ekspertami, którzy wyznaczyli kierunki i zakres prac remontowo-konserwatorskich. Dodatkowo wykonano zabezpieczenie przeciekających fragmentów dachu. Jeszcze przed rozpoczęciem zadania dach pozostawał w stanie krytycznym. Na dalszym etapie prac remontowo-konserwatorskich wymagała elewacja, tynki wewnętrzne oraz stojącą obok XVII-wieczną dzwonnica.

Prace zrealizowane w 2023 r.

Zadanie stanowi kontynuację prowadzonych od 2022 r. prac mających na celu przygotowanie kompleksowego programu renowacji i rewaloryzacji Kościoła św. Trójcy i dzwonnicy w Lubomlu oraz uzyskania pozwoleń ukraińskiej administracji na prace remontowo-konserwatorskie.

W 2023 r. wykonana zostaną ekspertyzy dotyczące kościoła i dzwonnicy: budowlano-konstrukcyjna, zawilgocenia i zasolenia murów, badania mikrobiologiczne i mikologiczne więźby dachowej dzwonnicy, opinia geotechniczna warunków gruntowo-wodnych posadowienia kościoła i dzwonnicy. Sporządzony zostanie projekt architektoniczny restauracji budynku wraz z projektami branżowymi. Dokumentacja zostanie wykonana zgodnie z ukraińskimi wymogami i przedłożona w Ministerstwie Kultury Ukrainy celem uzyskania pozwolenia na prowadzenie prac.

Prace zrealizowane w 2024 i 2025 r.

W związku z pracami przy dachu świątyni realizowanymi w ramach Programu OCHRONA MKiDN w 2024 r., Instytut POLONIKA podjął się sfinansowania rekonstrukcji kształtu historycznej sygnaturki. W roku 2025 prace zostały zakończone.

Prace nad rekonstrukcją sygnaturki Kościoła Świętej Trójcy w Lubomlu prowadzone były zgodnie z wytycznymi konserwatorskimi oraz dostępną dokumentacją historyczną. Analizowano zachowane fotografie zabytku, które wskazywały na dwa warianty kształtu sygnaturki: niższy, masywniejszy wariant z lat dwudziestych XX w. oraz bardziej strzelisty z lat trzydziestych.

Ostatecznie zdecydowano się na wariant strzelisty, który lepiej koresponduje z bryłą i charakterem architektonicznym obiektu. Decyzję podjęto w porozumieniu z ekspertami zajmującymi się konserwacją zabytków, aby uzyskać zgodność z historycznym wyglądem budowli i zachować jego autentyczność.

Konstrukcja sygnaturki została wykonana z kątowników i rur stalowych, poddanych spawaniu i malowaniu proszkowemu w celu zabezpieczenia antykorozyjnego. Następnie konstrukcję obudowano drewnem, które zostało zaimpregnowane preparatami przeciwgrzybicznymi i owadobójczymi. Zapewniają one długowieczność materiałowi.

W celu zapewnienia maksymalnej trwałości zastosowano wysokiej jakości drewno konstrukcyjne. Wyselekcjonowano je pod względem wytrzymałości i odporności na działanie warunków atmosferycznych.

Całość została pokryta blachą miedzianą o grubości 0,5 mm, łączoną na rąbek, co gwarantuje szczelność i odporność na warunki atmosferyczne. Miedź, jako materiał o wysokiej odporności na korozję, zapewni długowieczność konstrukcji i jej estetyczny wygląd na wiele dekad.

Prace konserwatorskie realizowane w ramach programu strategicznego Instytutu Polonika „Ochrona polskiego dziedzictwa kulturowego za granicą”.

• Fundacja Partnerstwa Europy Środkowo-Wschodniej, realizacja w latach 2022-2025