Katalog prac

Pomniki

Pomnik Mirona Costina w Jassach
Odsłonięty 30 września 1888 roku
Brąz (rzeźba i płaskorzeźby), piaskowiec (cokół zaprojektowany przez architektów Kanena i Nicolae Gabrielescu)

Pomnik poświęcony jest Mironowi Costinowi (1633-1691), mołdawskiemu kronikarzowi i pisarzowi humanistycznemu. Inspiracją dla rzeźby był przypuszczalnie portret znajdujący się w Monastyrze Teodoreni we wsi Burdujeni, obecnie dzielnicy Suczawy. Posąg przedstawia Mirona Costina w pełnej postaci jako uczonego i kronikarza.

Pomnik wzniesiono na miejscu dawnego domu Costina. Wcześniej przez kilka dni eksponowano go w nowo wybudowanym Ateneum Rumuńskim w Bukareszcie. Jeszcze przed odsłonięciem pomnika, 12 czerwca 1888 roku, uroczyście złożono pod jego cokołem szczątki Mirona Costina i jego brata Velicico, ekshumowane z rodzinnego grobowca w Brănișteni. Ostatecznie monument przeniesiono na obecne miejsce - przed gmach Filharmonii w Jassach.

Inicjatywa budowy pomnika wyszła od Towarzystwa „Miron Costin”, skupiającego wybitne postaci rumuńskiego życia kulturalnego. Znaczące wsparcie finansowe zapewnił także król Rumunii Karol I.

Na cokole znajdują się dwie płaskorzeźby. Pierwsza, „Miron Costin czytający na dworze króla Jana III Sobieskiego”, ukazuje kronikarza prezentującego swoje dzieło „Historia w polskich wierszach o Mołdawii i Wołoszczyźnie” królowi Janowi III Sobieskiemu, któremu zadedykował je w 1684 roku. Druga, „Aresztowanie Mirona Costina”, przedstawia dramatyczny moment pojmania kronikarza w grudniu 1691 roku. Aresztowanie zakończyło się jego ścięciem na rozkaz hospodara Mołdawii Konstantyna Kantemira (1612-1693).

Pomnik opatrzono inskrypcją dokumentującą inicjatywę budowy, skład komitetu organizacyjnego oraz listę głównych darczyńców, w tym metropolitów, miast, instytucji i osób prywatnych.

Inskrypcja dedykacyjna: 

LUI MIRON COSTIN / 1633 - 1691 / NATIUNEA ROMANA RECUNOSCETOARE //.
(Tłumaczenie: Mironowi Costinowi 1633 - 1691 wdzięczny naród rumuński).

Pomnik Constantina A. Rosettiego w Bukareszcie
Odsłonięty 20 kwietnia 1903 roku
Brąz

Pomnik Constantina A. Rosettiego (1816-1885), polityka, dziennikarza i pisarza, znajduje się na placu jego imienia w centrum Bukaresztu. Rzeźbę odlano z brązu w 1902 roku w Szkole Sztuk i Rzemiosł w Bukareszcie, a ustawiono rok później, dzięki środkom zebranym w ramach publicznej zbiórki.

Uroczystość odsłonięcia odbyła się w obecności wielu znanych postaci życia publicznego, między innymi premiera Dimitriego A. Sturdzy (1833-1914), przewodniczącego Izby Deputowanych Mihaila Pherekydego (1842-1926), burmistrza Bukaresztu Constantina F. Robescu (1839-1920) oraz przedstawicieli prasy.

Pomnik przedstawia Rosettiego siedzącego w fotelu, w pozie medytacyjnej, z gazetą „Românul” - pismem, którego był założycielem - w jednej dłoni i piórem w drugiej.

Na kamiennym cokole znajdują się także dwie płaskorzeźby z brązu, upamiętniające dwa kluczowe wydarzenia z historii Rumunii, w których Rosetti odegrał ważną rolę: zjednoczenie Księstw Rumuńskich 24 stycznia 1859 roku oraz proklamowanie niepodległości państwa rumuńskiego 9 maja 1877 roku.

C.A.ROSETTI / 1816 - 1885 / LUMINEAZĂ-TE ȘI VEI FI / VOIEȘTE ȘI VEI AVEA //. 
(Tłumaczenie: C. A. Rosetti. 1816-1885. Oświeć się, a będziesz. Pragnij, a osiągniesz).
 

Pomnik Vasile Alecsandriego w Jassach 
Odsłonięty 15 października 1906 roku
Brąz

Vasile Alecsandri (1821-1890) był jedną z kluczowych postaci XIX-wiecznej Rumunii - twórcą kultury narodowej, członkiem Towarzystwa „Junimea”, dyrektorem teatru w Jassach, poetą, dramatopisarzem i zbieraczem folkloru, a zarazem aktywnym uczestnikiem życia politycznego: ministrem, dyplomatą i współtwórcą nowoczesnego państwa rumuńskiego.

Pomnik przedstawia Alecsandriego we fraku, stojącego w zamyślonej pozie, z dłonią przy policzku i złożonymi papierami w drugiej ręce. Rzeźbę ustawiono przed budynkiem teatru na wysokim cokole z inskrypcją „VASILE ALECSANDRI”.

Decyzję o wzniesieniu pomnika podjęto niedługo po śmierci pisarza, w 1890 roku. Monument powstał z inicjatywy władz miejskich i ze składek społecznych. Na tylnej ścianie cokołu umieszczono brązową tablicę z napisem „Poporul român, poetului său iubit” (Naród rumuński swemu umiłowanemu poecie). Odsłonięcie pomnika stało się wielką uroczystością narodową, która czyniła z tej figury nie tylko upamiętnienie jednostki, lecz także element kształtowania wspólnotowej pamięci. W uroczystości uczestniczyły żona i córka Alecsandriego. Wydarzenie upamiętniono także wybiciem oficjalnego medalu autorstwa Nicolae Sternberga oraz serii innych medali.

Forma rzeźby jest zakorzeniona w akademickim języku pomnika przełomu XIX i XX wieku. Alecsandri został ukazany we fraku i kamizelce, z płaszczem nonszalancko przerzuconym przez lewe ramię. W lewej ręce trzyma rulon papierów. Sylwetka jest stateczna, a ciężar ciała równomiernie rozłożony, co buduje wrażenie spokoju i intelektualnej koncentracji, nie zaś rewolucyjnego zrywu.

Klasyczna forma cokołu porządkuje percepcję monumentu, a zarazem dystansuje postać od widza. Na jego frontowej ścianie widnieje prosta inskrypcja z imieniem i nazwiskiem oraz datami życia. Na pozostałych stronach umieszczono dwie płaskorzeźby przedstawiające bohaterów poezji Alecsandriego - Peneșa Curcanula i Junę Rodicę. W ten sposób monument łączy wymiar portretowy z symbolicznym światem jego literackich figur, które weszły do rumuńskiego imaginarium narodowego.

Ważnym elementem oddziaływania pomnika jest jego relacja z architekturą. Za postacią wznosi się neoklasycystyczna fasada teatru zaprojektowanego przez Fellnera i Helmera, z kolumnowym portykiem i bogato rzeźbionym tympanonem. Statua, ustawiona centralnie na osi wejścia, staje się rodzajem „przedsionka” całej instytucji. Zanim widz wejdzie do wnętrza teatru, spotyka patrona i dawnego dyrektora sceny. 

Rzeźbę cechuje formalna powściągliwość. Proporcje są poprawne, modelunek realistyczny, ale pozbawiony przesadnego psychologizmu i formalnych eksperymentów. Jest to rozwiązanie typowe dla rzeźby pomnikowej w przestrzeni publicznej Europy Środkowo-Wschodniej, w której funkcja upamiętniająca i reprezentacyjna przeważa nad czysto estetyczną.

Pomnik powstał w czasie kształtowania się rumuńskiego kanonu narodowego. Alecsandri - poeta, dramaturg i dyplomata - został ustawiony w samym sercu nowoczesnego miasta, przed imponującym gmachem teatru, który sam w sobie był symbolem modernizacji i europeizacji Jass.

W perspektywie historii sztuki pomnik Alecsandriego można czytać jako modelowy przykład akademickiej rzeźby publicznej przełomu XIX i XX wieku: poprawnej formalnie, dobrze wpisanej w urbanistykę placu, a zarazem budującej - za pomocą gestu, rekwizytów i programu ikonograficznego cokołu - narrację o literaturze, teatrze i narodzie. To typ monumentu, który nie epatuje nowatorstwem, ale przez ponad sto lat skutecznie organizuje sposób, w jaki przechodnie „widzą” Alecsandriego - jako ucieleśnienie kultury wysokiej.

Pomnik Vasile Alecsandriego w Bacău 
1897 rok
Brąz (rzeźba), piaskowiec (cokół)

Pierwotnie pomnik był ustawiony na rzeźbionym kamiennym cokole z inskrypcjami umieszczonymi ze wszystkich stron. Cokół ten nie zachował się do naszych czasów. Obecnie rzeźba znajduje się przed gmachem Narodowego Kolegium im. Vasile Alecsandriego.

Historia pomnika sięga 1893 roku, kiedy z inicjatywy mieszkańców miasta powołano komitet jego budowy pod przewodnictwem Gh. Răileanu. Środki zebrano drogą subskrypcji publicznej i dzięki wsparciu lokalnej społeczności. W późniejszych dekadach popiersie Alecsandriego było wielokrotnie przenoszone, między innymi na dziedziniec liceum, a jego cokół uległ zniszczeniu. Obecnie trwają dyskusje nad rekonstrukcją cokołu zgodną z pierwotnym projektem

Pomnik Dinicu Golescu w Bukareszcie
1908 rok
Brąz (rzeźba), piaskowiec (cokół)

Pomnik Dinicu Golescu (1777-1830) - bojara, pisarza, członka Towarzystwa Literackiego i autora pierwszego rumuńskiego dziennika podróży - należy do najbardziej imponujących realizacji rzeźbiarskich początku XX wieku w Rumunii. Odsłonięty w 1908 roku, jest dziełem Wladimira C. Hegla, zrealizowanym we współpracy z Carolem Storckiem (1854-1926) i Dimitriem D. Mireą (1864-1942).

Pomnik umieszczono przy reprezentacyjnym bulwarze noszącym imię Golescu, nieopodal miejsca, w którym znajdowała się niegdyś jedna z jego rezydencji. Centralną postacią zespołu rzeźbiarskiego jest Dinicu Golescu, przedstawiony w pozycji stojącej. U stóp cokołu rozmieszczono cztery brązowe popiersia jego synów:

• Ștefana Golescu (1809-1874) - rewolucjonisty z 1848 roku i premiera Rumunii (1867-1868),
• Nicolae Golescu (1810-1877) - premiera Rumunii w latach 1868 i 1870,
• Alexandru C. Golescu (1819-1881), zwanego Arapilă - premiera Rumunii w 1870 roku,
• Radu Golescu (1814-1882) - oficera armii rumuńskiej.

Dinicu Golescu, oprócz działalności politycznej i publicznej, był prekursorem nowoczesnego rumuńskiego dziennikarstwa i oświaty. W 1826 roku założył w swojej posiadłości w Golești pierwszą bezpłatną szkołę wiejską, otwartą dla wszystkich warstw społecznych. Pomnik uchodzi za jedno z ostatnich wielkich dzieł Hegla.

Status prawny: zabytek klasy B; kod LMI: B-III-mB-19989.

Pomnik Mihaila Kogălniceanu w Piatrze Neamț
Odsłonięty 19 maja 1913 roku
Brąz (rzeźba), piaskowiec (cokół)

Pomnik Mihaila Kogălniceanu (1817-1891), wybitnego polityka, prawnika i zaufanego doradcy księcia Aleksandra Jana Cuzy (1820-1873), został odsłonięty 19 maja 1913 roku, w dniu inauguracji Narodowego Kongresu Ligi Kultury. Powstał z inicjatywy lokalnej inteligencji.

Rzeźba przedstawia Kogălniceanu podczas słynnego wystąpienia na kongresie berlińskim w 1878 roku. Na froncie cokołu znajduje się brązowa tablica z płaskorzeźbą przedstawiającą grupę chłopów, którym ogłaszana jest ustawa o uwłaszczeniu z 1864 roku. Scena ta symbolicznie przywołuje reformy społeczne wprowadzone przez rząd Cuzy, w których Kogălniceanu odegrał kluczową rolę.

Początkowo pomnik ustawiono w parku w historycznym centrum Piatry Neamț, w pobliżu ratusza. W 1958 roku, podczas przeobrażeń urbanistycznych okresu komunistycznego, monument zabrano z zamiarem przetopienia w hucie. Przed zniszczeniem uratował go ksiądz Constantin Matasă, jeden z działaczy kultury regionu. Po uporządkowaniu przestrzeni miejskiej pomnik tymczasowo przeniesiono do Parku Centralnego, a następnie w 1974 roku ustawiono przed Muzeum Historii i Archeologii, gdzie znajduje się do dziś.

Historia tej rzeźby wiąże się z wcześniejszym popiersiem Kogălniceanu wykonanym przez Wladimira Hegla dla Akademii Rumuńskiej. Pomnik w Piatrze Neamț, stworzony dwie dekady później, uznawany jest za jedną z najbardziej udanych realizacji artystycznych przedstawiających tę postać.
 

Pomnik obrońców z 1848 roku w Bukareszcie
Odsłonięty 29 września 1901 roku
Brąz (rzeźba), kamień (cokół)

Pomnik upamiętnia uczestników rewolucji 1848 roku. Jego budowę zainicjowano 11 czerwca 1898 roku, w 50. rocznicę podpisania przez księcia Gheorghe Bibescu „Proklamacji z Islaz” - jednego z kluczowych dokumentów rewolucji wołoskiej.

Monument odnosi się do bitwy pod wzgórzem Spirii z 13 września 1848 roku, kiedy oddziały bukareszteńskich rewolucjonistów oraz żołnierze 2. pułku wołoskiej piechoty podjęli próbę obrony miasta przed interwencją wojsk osmańskich. Rzeźba przedstawia uskrzydloną postać kobiecą, interpretowaną jako alegoria Rumunii lub anioł, dmącą w trąbkę i podtrzymującą rannego rewolucjonistę.

Pomnik pierwotnie stał przed dawnym arsenałem. W 1984 roku, w związku z budową Domu Ludowego, został zdemontowany. Po kilku latach - 13 września 1990 roku - ponownie odsłonięto go w nowej lokalizacji, przy skrzyżowaniu Calea 13 Septembrie i Strada Izvor, gdzie stoi do dziś.

Inskrypcje:

• „Luptătorilor de la 13 septembrie 1848, poporul român recunoscător, MDCCCL (1900)” (tłumaczenie: Bojownikom z 13 września 1848 roku, wdzięczny naród rumuński, 1900).
• „In aducerea aminte a luptei sustinuta in acest loc de pompierii Bucurestilor, comandati de catre capitanul Zaganescu, si de Batalionul II din Reg. 2 linie sub comanda col. Radu Golescu contra unei divizii de armata turceasca comandata de Kerim Pasa” (tłumaczenie: Na pamiątkę bitwy stoczonej w tym miejscu przez bukareszteńskich strażaków pod dowództwem kapitana Zăgănescu oraz przez II batalion 2. pułku liniowego pod dowództwem płk Radu Golescu z dywizją armii tureckiej dowodzoną przez Kerima Paszę).

Rzeźby w ogrodach przy Ateneum w Bukareszcie

• Mihail Kogălniceanu
• P. S. Aurelian
• Ienăchiţă Văcărescu, 1899
• Constantin Esarcu, 1900
• Vasile Alexandrescu Urechia
• Grigore Tocilescu  
• C. I. Stăncescu
   

Obiekty muzealne

Popiersie królowej Elżbiety Rumuńskiej
1891 rok
Marmur
Muzeum Narodowe Peleș, Sinaia
Nr inw. 1010/S102

Idealizowany portret w stylu neoklasycznym. Królowa Elżbieta Rumuńska (Elisabeta a României) została ukazana z głową delikatnie zwróconą w prawo, z włosami upiętymi w kok i ozdobionymi diademem. Oblicze królowej wyraża dumę i spokój, a jej rysy mają charakter idealizowany. Dzieło należy do serii portretów wybitnych osobistości życia politycznego i kulturalnego.

Sygnowany: W. Hegel 1891

Informacja w katalogu muzeum.

Popiersie Mihaila Kogălniceanu w Akademii Rumuńskiej
1893 rok
Brąz
Akademia Rumuńska, Bukareszt\

Brązowe popiersie Mihaila Kogălniceanu (1817-1891), polityka, prawnika i jednego z głównych współpracowników księcia Aleksandra Jana Cuzy, powstało w 1893 roku. Dzieło znajduje się w zbiorach Akademii Rumuńskiej w Bukareszcie. Wladimir Hegel powrócił do wizerunku Kogălniceanu dwadzieścia lat później, tworząc jego pomnik w Piatrze Neamț, odsłonięty w 1913 roku.

Kolumna Karola I (model)
1903 rok
Brąz (odlew: F. Barbedienne, Fondeur, Paryż)
Muzeum Peleș, Sinaia 

Model kolumny nawiązujący typologicznie do kolumny Trajana w Rzymie upamiętnia zwycięstwo Rumunii w wojnie o niepodległość w latach 1877-1878. Trzon kolumny pokrywają płaskorzeźby przedstawiające sceny z kampanii wojennej.

Sygnatura: W. Hegel sculpt / F. Barbedienne, Fondeur, Paris //.
Tłumaczenie inskrypcji: 1877-78 / KRÓLOWI KAROLOWI I / KORPUS INŻYNIERII WOJSKOWEJ RUMUNII / 1903 //.

Informacja w katalogu muzeum.

Miron Costin - studium rzeźbiarskie do pomnika
Przed 1888 rokiem
Brąz
Wysokość 40 cm
Muzeul Național de Artă al României, Bukareszt
Nr inw. 89530/163

Niewielka rzeźba z brązu przedstawiająca Mirona Costina stanowi studium portretowe wykonane podczas prac przygotowawczych do pomnika odsłoniętego w Jassach w 1888 roku. Model ukazuje brodatego mężczyznę z długimi włosami i koroną na głowie. Wizerunek utrzymano w konwencji historyzującej, podkreślającej dostojeństwo postaci.

Sygnatura: „V. HEGEL”
Monogram na froncie, u podstawy rzeźby: „M.C.”

Status prawny: obiekt wpisany do rejestru zabytków ruchomych w 2007 roku.
Informacja w katalogu muzeum.

Popiersie Mihaila Kogălniceanu
1893 rok
Brąz
60 x 54 x 36 cm
Muzeul Național de Artă al României, Bukareszt
Nr inw. 81096
Informacja w katalogu muzeum.

Rzeźba Karola I
Brąz
Muzeul Municipiului Bucureşti, Bukareszt

Popiersie Ienăchiță Văcărescu
1897 rok
Brąz
Muzeul Național de Artă al României, Bukareszt
Nr inw. 63948/101D
Informacja w katalogu muzeum.

Głowa muszkietera
1889 rok
Brąz
Średnica 37 cm
Muzeul Național de Artă al României, Bukareszt
Nr inw. 101202/156
Informacja w katalogu muzeum.

Popiersie Eugeniu Carada
Koniec XIX wieku
Brąz
73 x 52 x 25 cm
Muzeul Teatrului Național „I.L. Caragiale”, Bukareszt
Nr inw. B. 85
Informacja w katalogu muzeum.

Popiersie królowej Elżbiety Rumuńskiej                                       
1891 rok (prawdopodobnie)
Brąz
38,5 x 23,5 x 16 cm
Muzeul Teatrului Național „I.L. Caragiale”, Bukareszt
Nr inw. 65343
Informacja w katalogu muzeum.

Popiersie Karola I
1891 rok (prawdopodobnie)
Brąz
36,5 x 23,5 x 16 cm
Muzeul Național de Artă al României, Bukareszt
Nr inw. 63861
Informacja w katalogu muzeum.

Inne realizacje

Pałac Sprawiedliwości w Bukareszcie, rzeźba alegoryczna
Około 1890 roku

Jedna z rzeźb na fasadzie Pałacu Sprawiedliwości. Znajdowała się nad zegarem. Została zniszczona podczas trzęsienia ziemi w 1940 roku. Przedstawiała kobiecą postać z uniesioną prawą ręką trzymającą krzyż.