„Casa Polonesa”, Nova Prata (Brazylia), fot. Dziczka, 2007
Licencja: CC BY 3.0, Źródło: Wikimedia Commons, Modyfikowane: tak, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Styl zakopiański w Brazylii
„Casa Polonesa”, Nova Prata (Brazylia), fot. Dziczka, 2007
Licencja: CC BY 3.0, Źródło: Wikimedia Commons, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Styl zakopiański w Brazylii
Identyfikator: POL-002891-P/194908

Styl zakopiański w Brazylii

Styl zakopiański, ukształtowany na przełomie XIX i XX w. przez Stanisława Witkiewicza, był pierwotnie nurtem architektury drewnianej Podhala, a następnie przenikał do budownictwa murowanego i sztuki użytkowej. Jego cechą są konstrukcje i detale ciesielskie inspirowane podhalańskim rzemiosłem, rozbudowane okapy, balkonowe galerie i ornamentalne snycerki. 

W Brazylii ślady tej stylistyki pojawiły się przede wszystkim w regionach silnej kolonizacji polskiej na południu kraju. W dyskursie polskim odnotowano nawet ideę „zabudowania w stylu zakopiańskim” stanu Paraná, gdzie w okresie gorączki złota osiedliła się liczna diaspora. 

Rzeczony Witkiewicz miał nawet otrzymywać listy od brazylijskiej Polonii z prośbą o przesłanie projektów nie tylko domów, ale i mebli czy rzeczy codziennego użytku, które miały przypominać rodakom w Brazylii dawną ojczyznę. A już szczególnie krajobraz Podhala. Zakopiańszczyzna funkcjonowała więc jako rozpoznawalny symbol „polskości”, możliwy do odtworzenia poza Europą. 

Ratusz „no estilo Zakopane”

Najlepiej udokumentowanym przykładem zastosowania wzorców zakopiańskich w obiekcie publicznym jest ratusz w Itaiópolis (Santa Catarina), wzniesiony w 1988 r. „no estilo Zakopane”, co potwierdza miejski portal turystyczny oraz hasło encyklopedyczne o mieście. Budynek zastąpił wcześniejszą siedzibę władz i znajduje się przy Avenida Getúlio Vargas; lokalne materiały źródłowe podkreślają związek jego formy z tradycją góralską.

„Casa Polonesa” i ochrona architektonicznego dziedzictwa

Równolegle motywy zakopiańskie są wykorzystywane w rekonstrukcjach i ekspozycjach muzealnych związanych z dziedzictwem imigrantów. 

W Nova Prata (Rio Grande do Sul) funkcjonuje „Casa Polonesa” opisywana jako „replika zgodnie z normami budowlanymi regionu zakopiańskiego”, wzniesiona z drzewa z charakterystycznym gankiem i werandą; obiekt figuruje jako atrakcja turystyczna. 

W lokalnych mediach pojawiają się informacje o działaniach na rzecz zachowania domów tym stylu w innych miejscowościach południowej Brazylii, choćby w Bento Gonçalves

Kontekst osadniczy, zwłaszcza w stanach Paraná, Santa Catarina i Rio Grande do Sul, sprzyjał utrwaleniu form wywiedzionych z budownictwa polskiego oraz ich adaptacjom do lokalnych uwarunkowań klimatycznych i materiałowych. 

W praktyce skutkuje to obiektami łączącymi regionalne rozwiązania konstrukcyjne z rozpoznawalnymi elementami stylistycznymi, takimi jak profilowane okapy czy strzeliste dachy. Choć „styl zakopiański Brazylii” nie jest formalnie odrębną szkołą, stanowi użyteczną etykietę dla opisania wybranych realizacji i rekonstrukcji na południu kraju, w których imigranckie wzorce z Podhala zostały przetworzone i włączone do lokalnego dziedzictwa.

Osoby powiązane:

Publikacja:

10.11.2025

Ostatnia aktualizacja:

21.02.2026

Opracowanie:

Tomasz Sowa
rozwiń
Fotografia przedstawiająca Styl zakopiański w Brazylii Fotografia przedstawiająca Styl zakopiański w Brazylii Galeria obiektu +1
„Casa Polonesa”, Nova Prata (Brazylia), fot. Dziczka, 2007
Fotografia przedstawiająca Styl zakopiański w Brazylii Fotografia przedstawiająca Styl zakopiański w Brazylii Galeria obiektu +1
„Casa Polonesa”, Nova Prata (Brazylia), fot. Dziczka, 2007

Projekty powiązane

1
  • Itaiopolis, widok na ratusz
    Katalog poloników Zobacz