Zarys biograficzny

Lelewel urodził się w Toruniu w roku 1786. Jego egzotycznie brzmiące dla polskiego ucha nazwisko pochodziło najprawdopodobniej od germańskich przodków Lölhöffel von Löwensprung. Studiował na Uniwersytecie Wileńskim. W późniejszych latach wykładał na tej uczelni, zdobywając wielką popularność wśród swoich studentów. Na prowadzone przez niego zajęcia uczęszczał m.in. Adam Mickiewicz.

Joachim Lelewel był pionierem nowoczesnego nurtu historycznego, dążącego do zobiektywizowania różnych punktów widzenia oraz rzetelnego odwoływania się do konkretnych źródeł. Jego działalność wykraczała jednak daleko poza akademickie mury. Aktywnie zaangażował się w politykę po wybuchu powstania listopadowego (1830-1831). Został członkiem Rządu Narodowego jako minister oświaty, a następnie prezesem Towarzystwa Patriotycznego. Był zwolennikiem sprawiedliwych reform społecznych i niepodległości Polski.

Po upadku powstania udał się na emigrację. Początkowo przebywał w Paryżu. Na obczyźnie pozostał aktywny politycznie. Współtworzył takie organizacje jak: Komitet Narodowy Polski i Zjednoczenie Emigracji Polskiej. Kontynuował także pracę naukową, pisząc liczne dzieła historyczne, geograficzne i numizmatyczne, z których wiele opublikowano w języku francuskim.

Po wydaleniu z Francji w 1833 r. Joachim Lelewel osiadł w Brukseli, gdzie spędził niemal trzydzieści lat, aż do śmierci w 1861 r. W ostatnich rozdziałach życia skupił się przede wszystkim na pracy naukowej oraz działalności politycznej na emigracji.

Bruksela

Lelewel początkowo mieszkał przy Rue de Chêne 26, nad gospodą „Estaminet de Varsovie”. Ostatecznie osiadł jednak w kamienicy położonej przy Rue des Éperonniers 58 niedaleko centrum miasta. To właśnie tu przeżył niemal trzy dekady.

Brukselskie lata nie były dla Lelewela czasem dostatku. Źródła wyraźnie mówią o niezbyt korzystnej sytuacji materialnej, w jakiej znajdował się w ostatnich latach życia. Nie ustawał jednak w swoich wolnościowych działaniach. Demokratyczne idee, które wyznawał oraz zaangażowanie w sprawy narodowe miały ogromny wpływ na kolejne pokolenia Polaków. Był uosobieniem intelektualisty, dla którego nauka i służba ojczyźnie stanowiły nierozerwalną całość.

Dom, w którym mieszkał przez większość swojego pobytu w Brukseli, to typowa dla XIX-wiecznej brukselskiej estetyki kamienica mieszczańska. Budynek, choć zachowany, obecnie znajduje się w złym stanie technicznym i został zabezpieczony siatką ochronną. Jego charakter można odczytać bardziej z archiwalnych zdjęć. Wskazują one na styl neoklasycystyczny lub eklektyczny.

Na fasadzie budynku znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona wielkiemu Polakowi. Lelewel zmarł w Paryżu. Udał się tam na leczenie. Został pochowany na cmentarzu Montmartre. Gdy Polska odzyskała niepodległość, jego szczątki przeniesiono do Wilna (w roku 1929), gdzie do dziś (cmentarz na Rossie) istnieje jego grób.