Chorągwie Konstancji Habsbużanki, 1631-1632, zbiory Livrustkammaren
Licencja: CC0, Źródło: samlingar.shm.se, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Chorągwie pogrzebowe
Chorągwie Konstancji Habsbużanki, 1631-1632, zbiory Livrustkammaren
Licencja: CC0, Źródło: samlingar.shm.se, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Chorągwie pogrzebowe
Chorągwie Konstancji Habsbużanki, 1631-1632, zbiory Livrustkammaren
Licencja: CC0, Źródło: samlingar.shm.se, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Chorągwie pogrzebowe
 Prześlij dodatkowe informacje
Identyfikator: POL-002939-P/195331

Chorągwie pogrzebowe

Identyfikator: POL-002939-P/195331

Chorągwie pogrzebowe

Koronacje i śluby, ale też pogrzeby władców i członków ich rodzin budziły zainteresowanie zarówno w kraju, jak i lokalnie na dworze. Wystawne uroczystości - nawet obserwowane z pewnej odległości - umożliwiały, przynajmniej symbolicznie, uczestnictwo w tych ważnych wydarzeniach.

Chęć godnego pożegnania zmarłych towarzyszy ludziom od setek lat. W przypadku rodzin królewskich, istotna była także oprawa ceremonii, tj. rekwizyty, które podkreślały splendor rodziny czy samego zmarłego. Ważne były wreszcie tkaniny, szczególnie chorągwie, które powstawały na tę okoliczność i ozdabiane były herbami czy złotymi i srebrnymi nićmi. Przykłady chorągwi pogrzebowych dwóch polskich królowych; są one przechowywane w szwedzkich zbiorach, tj. trzy chorągwie Konstancji Habsbużanki (zm. 10 lipca 1631), żony Zygmunta III Wazy, i jedna Cecylii Renaty Habsburg (zm. 24 marca 1644), żony Władysława IV.

Konstancja Habsbużanka była drugą żoną Zygmunta III Wazy i młodszą siostrą Anny, jego pierwszej małżonki. Zmarła 10 lipca 1631 r. w warszawskim Zamku Ujazdowskim, w wieku prawie 43 lat. Zgon w prywatnej rezydencji pod miastem oznaczał konieczność przewiezienia królowej na Zamek, lecz w tym przypadku nie nadano konduktowi uroczystego charakteru, gdyż szerzyło się morowe powietrze, a więc zaraza; zwłoki zostały przetransportowane nocą, w karecie w asyście kilku innych powozów. Wkrótce król zachorował i 30 kwietnia 1632 r. zmarł; zorganizowano więc wspólne dla pary królewskiej uroczystości pogrzebowe. 

W zbiorach Zbrojowni Królewskiej (Livrustkammaren) w Sztokholmie zachowały się trzy chorągwie pogrzebowe Konstancji Habsbużanki (31077_LRK, 21237_LRK i 21238_LRK), które zostały przygotowane na jej pogrzeb. Łączy je to, że na czarnym prostokątnym tle umieszczono kartusz z białego jedwabiu a w nim kartusz sercowy z detalami haftowanymi złotą nicią i jedwabiem. Stan zachowania obiektu o numerze inwentarzowym 31077_LRK jest najsłabszy, lecz nadal jest widoczny herb zwieńczony koroną królewską. Wszystkie pola herbu czerwone (31077_LRK i 21237_LRK) - pierwsze i czwarte przedstawia orła (Korona), a drugie i trzecie jeźdźca z uniesionym mieczem (Litwa). Stan zachowania obiektu nr 21238_LRK jest najlepszy. W tym przypadku również na czarnym tle umieszczono kartusz herbowy z koroną; w polach pierwszym i czwartym przedstawiono korony, zaś w drugim i trzecim lwa w koronie z otwartą paszczą - tarcza herbowa odzwierciedla herb Austrii. 

W drugim przypadku, Albrycht Stanisław Radziwiłł odnotował w swoich pamiętnikach, że od 19 marca 1644 r. przebywająca w Wilnie, Cecylia Renata, zaczęła opadać z sił; królowa była w ciąży i zbliżał się termin rozwiązania. Cztery dni później królowa wydała na świat martwe dziecko, a sama zmarła następnego dnia (24 marca). Ciało zostało przewiezione do Warszawy i zostało wystawione w Izbie Poselskiej Zamku Królewskiego. „Szło naprzód [do Warszawy] 1200 piechoty, flinty ku ziemi spuściwszy, potem duchowieństwo, biskup wendeński przed marami, potem muzyka, potem trzech senatorów, niosących jeden po drugim insygnia królestwa: ja [A.S. Radziwiłł] niosłem jabłko kanclerz kor[onny] berło, w[oje]w[o]da bełski koronę. Potem w[ojewo]da sieradzki major domus laskę marszałkowską niósł do ziemi obróconą. Sześć koni czarnem suknem przykrytych wóz ciągnęły; wóz zaś aksamitem czarnym z kolumną złotogłowową był przykryty. Król na krześle był niesiony, którego senatorowie okrążali. Dworskich 24ch pochodnie jarzące nieśli około trumny; na końcu szły damy senatorskie i franncymer. Na koniec przyszli do zamku, trumna jest złożona w izbie poselskiej, która cała obita była czarnem suknem. Tam odprawiwszy litanie i inne modlitwy król z zapłakanemi oczyma wrócił do pałacu” . Wnętrze Izby Poselskiej zostało dostosowane poprzez zasłonięcie okien i ustawienie lichtarzy oraz obicie ścian specjalnymi ciemnymi tkaninami. Koło królowej wystawiono insygnia oraz krucyfiks .

Pogrzeb odbył się dopiero 20 czerwca, po przetransportowaniu królowej do Krakowa, na wzgórzu wawelskim. „Wóz na którym trumna z ciałem królowej prowadzona była aksamitem czarnym był przykryty”, jak ponownie odnotowuje Radziwiłł. Wydaje się, że chorągiew Cecylii Renaty Habsbużanki również została wykorzystana w czasie pogrzebu królowej. 

Ma ona postać prostokątnego płata czerwonego adamaszku o wymiarach 62 x 52 cm. Jest przechowywana w zbiorach Armémuseum i wchodzi w część kolekcji sztandarów („Statens Trofésamling”). Z jednej strony chorągwi - na czerwonym tle - przedstawiono wieniec laurowy z czterema złotymi rozetami, a w jego wnętrzu umieszczono herb Habsburgów. Dokoła znajdują się cyfry 1 | 6 | 4 | 4, które tworzą rok śmierci królowej, a także powstania obiektu. Z drugiej strony chorągwi umieszczono krzyż maltański i napis po łacinie IESUS | MARIA | SIS MECUM | IN VIA. Zachowały się drzewce z epoki o długości 259 cm. 

Metryczka obiektów
Chorągiew Konstancji Habsbużanki: wymiary 56 x 44 cm, nr inw. 31077_LRK, zbiory Livrustkammaren

Chorągiew Konstancji Habsbużanki: wymiary 56 x 44,5 cm, nr inw. 21238_LRK, zbiory Livrustkammaren

Chorągiew Konstancji Habsbużanki: wymiary 56 x 44,5 cm, nr inw. 21237_LRK, zbiory Livrustkammaren

Chorągiew Cecylii Renaty: wymiary 62 x 52 cm, nr inw. AM.084109, zbiory Armémuseum w Sztokholmie

Czas powstania:

1631-1632, 1644

Bibliografia i archiwalia:

  • Candréus Cecilia, De hädangångnas heraldik. En studie av broderade begravningsfanor ca 1670–1720, Hedemora 2008
  • Radziwiłł Albrycht S., Pamiętniki Albrychta Stanisława X. Radziwiłła Kanclerza W. Litewskiego, t. 2, Poznań 1839
  • Sulewska Renata, Warszawskie uroczystości pogrzebowe królów i ich rodzin w XVI i XVII wieku. Ceremoniał, przestrzeń, oprawa plastyczna, „Rocznik Historii Sztuki”, 2019, t. XLIV
  • Żukowski Jacek, Z majestatu pańskiego na śmiertelne mary: polskie i europejskie egzekwie królowej Cecylii Renaty (1644), „Kronika Zamkowa”, 2012, nr 1–2(63–64)

Publikacja:

27.11.2025

Ostatnia aktualizacja:

27.11.2025

Opracowanie:

Katarzyna Wagner
rozwiń
Chorągwie Konstancji Habsbużanki, 1631-1632, nr inw. 31077_LRK, 21237_LRK, 21238_LRK, zbiory Livrustkammaren Fotografia przedstawiająca Chorągwie pogrzebowe Galeria obiektu +2
Chorągwie Konstancji Habsbużanki, 1631-1632, zbiory Livrustkammaren
Chorągwie Konstancji Habsbużanki, 1631-1632, nr inw. 31077_LRK, 21237_LRK, 21238_LRK, zbiory Livrustkammaren Fotografia przedstawiająca Chorągwie pogrzebowe Galeria obiektu +2
Chorągwie Konstancji Habsbużanki, 1631-1632, zbiory Livrustkammaren
Chorągwie Konstancji Habsbużanki, 1631-1632, nr inw. 31077_LRK, 21237_LRK, 21238_LRK, zbiory Livrustkammaren Fotografia przedstawiająca Chorągwie pogrzebowe Galeria obiektu +2
Chorągwie Konstancji Habsbużanki, 1631-1632, zbiory Livrustkammaren

Projekty powiązane

1
  • Chorągwie Konstancji Habsbużanki, 1631-1632, nr inw. 31077_LRK, 21237_LRK, 21238_LRK, zbiory Livrustkammaren
    Katalog poloników Zobacz