Grób polskich lotników z września 1939 r. na cmentarzu miejskim, fot. MKiDN, 2023, wszelkie prawa zastrzeżone
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone, Źródło: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Grób polskich lotników z września 1939 r. na cmentarzu miejskim
Grób polskich lotników z września 1939 r. na cmentarzu miejskim, fot. MKiDN, 2023, wszelkie prawa zastrzeżone
Licencja: wszystkie prawa zastrzeżone, Źródło: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Grób polskich lotników z września 1939 r. na cmentarzu miejskim

Grób polskich lotników z września 1939 r. na cmentarzu miejskim

Grób polskich lotników z września 1939 r. na cmentarzu miejskim

6 września 1939 r. samolot Lublin R-XIIID z 56 Eskadry Obserwacyjnej przydzielonej do lotnictwa Armii „Karpaty” (d. 56 Eskadra Towarzysząca 5 Pułku Lotniczego w Lidzie), którego załogę stanowili: kpr. pil. Marian Piasecki i por. obs. Edward Porada, wystartował z podrzeszowskiego lotniska w Mrowli z zadaniem rozpoznania terenu Słowacji. W rejonie Preszowa został on zaatakowany przez słowackie myśliwce Avia B-534 z 45 Eskadry Myśliwskiej (45 stíhací letka) i zestrzelony przez jednego ze słowackich pilotów, po czym zapalił się i rozbił w pobliżu wsi Ostrovany, na północny zachód od Preszowa. Obaj lotnicy zginęli na miejscu.

Po kilku dniach urządzono im pogrzeb i pochowano na cmentarzu miejskim w Preszowie we wspólnym grobie, na którym nie umieszczono danych personalnych. Dopiero w 1998 r. historycy z Preszowa ustalili nazwisko jednego z lotników - Edwarda Porady, po czym na grobie została umieszczona tabliczka z następującą inskrypcją: „Pilot por. Edward Porada, pozorovatel desatnik nieznany. 56 Polska Eskadra. Zestreleni pri obce Ostrovany 6 septembra 1939 r., letadlo R - XIII Lublin” [Pilot por. Edward Porada, nieznany kapral obserwator 56 Polskiej Eskadry. Zestrzeleni w pobliżu wsi Ostrovany 6 września 1939 r., samolot R-XIII Lublin].

W polskiej dokumentacji lotniczej - na liście strat polskiego personelu latającego z 1939 r. - przy nazwiskach członków załogi zestrzelonego samolotu widniał jedynie zapis: „nie powrócili z zadania”, zaś bliższe szczegóły dotyczące ich śmierci i pochówku nie były znane. Dzięki ustaleniom z 1998 r. grób został zlokalizowany i umieszczono wkrótce na nim oba nazwiska. Zostały one zapisane na szachownicy lotniczej umieszczonej na krzyżu. Obramowanie grobu było uzupełnione metalowym niskim ogrodzeniem w barwach biało-czerwonych.

Obecnie grób jest przebudowany - znajduje się na nim okazały pomnik z jasnego granitu wystawiony w 2019 r. w efekcie współpracy Konsulatu RP w Preszowie i Instytutu Pamięci Narodowej. Na pomniku wyryto w języku polskim i słowackim inskrypcję o następującej treści: 

TU SPOCZYWAJĄ / POR. OBS. EDWARD PORADA / UR. 1910 / KPR. PIL. MARIAN PIASECKI / UR. 1916 / ZAŁOGA SAMOLOTU LUBLIN R.XIII D / Z 56. ESKADRY OBSERWACYJNEJ / POLSKIEGO LOTNICTWA WOJSKOWEGO / POLEGLI W BOJU POWIETRZNYM 6 IX 1939

Grób polskich lotników znajduje się w kwaterze G - pomiędzy kwaterami słowackich i niemieckich grobów wojennych.

Publikacja:

13.08.2023

Ostatnia aktualizacja:

27.02.2026

Opracowanie:

Regina Piątek (MKiDN)
rozwiń
Grób polskich lotników z września 1939 r. na cmentarzu miejskim Fotografia przedstawiająca Grób polskich lotników z września 1939 r. na cmentarzu miejskim Galeria obiektu +1
Grób polskich lotników z września 1939 r. na cmentarzu miejskim, fot. MKiDN, 2023, wszelkie prawa zastrzeżone
Grób polskich lotników z września 1939 r. na cmentarzu miejskim Fotografia przedstawiająca Grób polskich lotników z września 1939 r. na cmentarzu miejskim Galeria obiektu +1
Grób polskich lotników z września 1939 r. na cmentarzu miejskim, fot. MKiDN, 2023, wszelkie prawa zastrzeżone

Projekty powiązane

1
  • Grób polskich lotników z września 1939 r. na cmentarzu miejskim
    Katalog cmentarzy wojennych MKiDN Zobacz