Krupoderyńce

Historia polskich cmentarzy na terenie dzisiejszej Ukrainy wiąże się z obecnością ludności polskiej na tych ziemiach, szczególnie intensywną od czasów powstania Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Wówczas znacząca część obecnej Ukrainy znajdowały się na obszarze należącym do Korony Królestwa Polskiego. W wyniku rozbiorów ludność polska zamieszkująca te tereny znalazła się w Imperium Rosyjskim i poddawana była represjom. Uzyskana w 1918 r. niepodległość nie trwała długo. W 1939 r. wschodnia część II RP została zaanektowana przez ZSRR. Między 1941-1944 r. na ludności polskiej ukraińscy nacjonaliści dokonali ludobójstwa, niszcząc również materialne dziedzictwo związane z Polakami. Po zakończeniu wojny ustalono nową granicę polsko-radziecką, a Polaków zamieszkujących kresy wschodnie wysiedlono na tereny tzw. ziemi odzyskanych.

Historia polskiej obecności na terenach dzisiejszej Ukrainy jest zatem zarówno długa, jak i burzliwa. Można ją śledzić m.in. śladem licznych polskich cmentarzy. Cmentarz Łyczakowski to jedna z najstarszych i najważniejszych nekropolii w Europie Środkowo-Wschodniej. Znajduje się na malowniczym, pagórkowatym terenie we wschodniej części Lwowa. Powstała w 1786 r. w wyniku oświeceniowych regulacji sanitarnych wprowadzonych przez cesarza Józefa II Habsburga. Była najważniejszym miejscem pochówku Lwowskich elit, chociaż spoczywali na niej również ludzie z niższych klas społecznych. Cmentarz Łyczakowski stanowi swoistą nekropolię narodowej pamięci, którą można określić panteonem Polaków w Galicji. Spoczywają tam m.in.: Maria Konopnicka (1842-1910), Artur Grottger (1837-1867), Gabriela Zapolska (1857 -1921) i Stefan Banach (1892-1945). Na cmentarzu znajduje się także okazała Kaplica Krzyżanowskich. Należy podkreślić, że nagrobki znanych osobistości niejednokrotnie wykonywali wybitni artyści rzeźbiarze, przez co znajdująca się tam sztuka nagrobna posiada niezwykle wysoki poziom artystyczny.

Na oddzielną wzmiankę zasługuje Cmentarz Orląt, ta specjalna kwatera znajduje się na południowych stokach wzgórza Łyczakowskiego. Spoczywają tam uczestnicy wojny polsko-ukraińskiej o Lwów, wielu z nich zginęło w młodym wieku, będąc uczniami i studentami, stąd nazwa „Orlęta”. Pochowani zostali tam również żołnierze polegli w w wojnie polsko-bolszewickiej. Cmentarz ten jest jednym z najwybitniejszych przykładów polskiej architektury sepulkralnej lat międzywojennych. Warto dodać, że znajduje się tam także nagrobek Marii Dulębianki (1858-1919).

Odnotować należy również znajdujący się w Kijowie zabytkowy Cmentarz Bajkowa, gdzie znajduje się około 650 polskich nagrobków, a także mniej oczywiste nekropolie jak Cmentarz miejski w Buczaczu, gdzie zachowała się kaplica grobowa rodziny Potockich z około 1812-1815 r., a także Cmentarz w Peczerze.