Państwowa Kolekcja Trofeów w Sztokholmie

W stolicy Szwecji, Sztokholmie, przechowywana jest jedna z największych w Europie kolekcji trofeów wojennych (Statens trofésamling). Obejmuje kilka tysięcy chorągwi i sztandarów zdobytych na różnych armiach europejskich od XVI do XIX wieku. Stan ich zachowania jest zróżnicowany - część przetrwała niemal w całości, podczas gdy inne zachowały się jedynie szczątkowo, często w postaci samych drzewców z resztkami tkaniny.

Kluczowe znaczenie dla poznania pierwotnego wyglądu tych obiektów mają rysunki, wykonane na przełomie XVII i XVIII wieku przez szwedzkiego artystę - Olofa Hoffmana (ok. 1640-1709). Dzięki tej dokumentacji, uzupełnianej współczesnymi badaniami archiwalnymi i analizą źródeł muzealnych, możliwe jest dziś odtwarzanie, opisywanie i identyfikowanie wielu chorągwi, w tym także tych związanych z Rzecząpospolitą Obojga Narodów. Całość zbiorów wraz z dokumentacją znajduje się obecnie pod opieką Muzeum Armii (Armémuseum).

Chorągwie królewskie

Polsko-litewskie chorągwie i sztandary znalazły się w Sztokholmie jako łupy wojenne i trofea zdobyte podczas licznych konfliktów zbrojnych między Rzecząpospolitą Obojga Narodów a Szwecją w XVII wieku, ze szczególnym uwzględnieniem wojny z lat 1655-1660, tzw. potopu szwedzkiego. Spośród ok. 170 rozpoznanych chorągwi i sztandarów z tego okresu wyjątkową wagę mają te, które można bezpośrednio powiązać z władcami z dynastii Wazów. Stanowią one cenne świadectwo zarówno kultury dworskiej, jak i militarnej epoki.

Chorągwie takie wykonywano dla oddziałów gwardii królewskiej oraz na potrzeby okolicznościowych uroczystości. Przykładem takich znaków są chorągwie wykonane z okazji zaślubin, np. Zygmunta Augusta (1553) czy Zygmunta III Wazy (1605). Charakteryzowały się wysokim poziomem wykonania oraz znacznymi rozmiarami, uniemożliwiającymi ich wykorzystanie na polu bitwy. Przede wszystkim były narzędziami budującymi prestiż monarchy, co umożliwiały umieszczane na nich herby oraz propagandowe dewizy, motta i emblematy.

Chorągiew królewska Władysława IV Wazy

Chorągiew zapisana w Państwowej Kolekcji Trofeów pod sygnaturą ST 29:141 należy do nielicznej grupy nowożytnych znaków polsko-litewskich monarchów, które przetrwały do czasów współczesnych. Wykonano ją w 1636 roku z czterech pasów jedwabiu: czerwonego, białego, czerwonego i białego, zakończonych płomieniami (wyciętymi zębami). Zastosowany układ kolorystyczny mógł nawiązywać do starszej chorągwi z 1605 roku ojca monarchy, Zygmunta III Wazy. Umieszczona na chorągwi data ,,1636” wskazywała, że być może wykonano ją z okazji wyprawy króla do Prus Królewskich po zawarciu rozejmu ze Szwecją (1635) w Sztumskiej Wsi. Monarcha odwiedził wówczas m.in. Elbląg, gdzie odebrał hołd od mieszczan i udzielił im przebaczenia za wpuszczenie wojsk szwedzkich do miasta.

Chorągiew zdobiła po obu jej stronach sześciopolowa tarcza. W heraldycznym pierwszym polu ukoronowany Orzeł Biały, a w trzecim litewska Pogoń, czyli rycerz na białym koniu z podniesionym mieczem. W drugim i czwartym polu szwedzkie herby: Trzy Korony oraz Lew Folkungów (wyraz roszczeń dynastycznych Władysława IV do tronu Szwecji). W polu sercowym dwudzielna tarcza z wazowskim Snopkiem oraz habsburskim pasem (herb królowej Cecylii Renaty Habsburżanki). Nad tarczą namalowano złotą koronę królewską. Dookoła herbów jest złoty wieniec laurowy ze wstęgą, na której upięto opisaną tarczę. Po obu stronach tarczy data: 16|36. Przy górnej i dolnej krawędzi tkaniny łacińska tytulatura Władysława IV jako władcy polsko-litewskiego i szwedzkiego: VLADISLAVS IV REX POL[ONIAE] ET SVEC[IAE] (WŁADYSŁAW IV KRÓL POLSKI I SZWECJI). Cały płat był ponadto obszyty biało-czerwoną frędzlą. Zachowane oryginalne drzewce zdobił pozłacany, ażurowy grot.

Droga chorągwi do Sztokholmu

Chorągiew została zdobyta przez wojska szwedzkie po zajęciu Warszawy 8 września 1655 roku i wywieziona z Zamku Królewskiego jako trofeum wojenne. Następnie trafiła do Zbrojowni Rady Wojennej w Sztokholmie, gdzie została ujęta w inwentarzu sporządzonym w 1685 roku. Przez pewien czas przechowywano ją w pałacu Makalös, a po 1783 roku przeniesiono do pałacu Fredrikshov. W 1817 roku, podobnie jak wiele innych trofeów, została zawieszona w kościele Riddarholmskyrkan na wyspie Riddarholmen.

W 1906 roku chorągiew przeniesiono do Muzeum Nordyckiego (Nordiska Museet), natomiast od 1960 roku - wraz z całą Państwową Kolekcją Trofeów - znajduje się pod opieką Muzeum Armii (Armémuseum).