Gmach dawnego Gimnazjum Mikołajowskiego w Lipawie jest miejscem ważnym dla historii polskiej, litewskiej i polsko-litewskiej inteligencji.

Szkoła działała w Lipawie od 1865 do 1915 roku, kiedy w czasie I wojny światowej została ewakuowana do Piotrogrodu. Obecny monumentalny gmach przy Krišjāņa Valdemāra iela 4 powstał w latach 1883-1885 według projektu Paula Maxa Bertschy’ego, jednego z najważniejszych architektów Lipawy przełomu XIX i XX wieku. Budynek ma charakterystyczny charakter reprezentacyjnego gmachu szkolnego z portykiem wejściowym z granitowymi kolumnami.  

W tej szkole w latach 1873-1883 uczył się przyszły pierwszy prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Gabriel Narutowicz. Była ona wówczas niemieckojęzycznym gimnazjum klasycznym. Po maturze podjął studia w Petersburgu, następnie z powodu choroby wyjechał do Szwajcarii, gdzie związał się z politechniką w Zurychu i zrobił karierę jako inżynier hydrotechnik oraz profesor.

Lipawa była dla rodziny Narutowiczów miejscem świadomego wyboru. W warunkach nasilonej rusyfikacji po powstaniu styczniowym niemieckojęzyczne gimnazjum w Kurlandii stanowiło alternatywę wobec szkoły rosyjskiej. W tym sensie Gimnazjum Mikołajowskie nie było instytucją polską, ale stało się ważnym miejscem formowania ludzi wywodzących się z polsko-litewskiego świata dawnej Rzeczypospolitej. I stąd obecność wśród uczniów szkoły postaci związanych z historią Litwy, Łotwy, Polski ale też Niemiec i środowisk żydowskich.

Na fasadzie budynku znajduje się dwujęzyczna, łotewsko-polska tablica poświęcona Gabrielowi Narutowiczowi. Jej tekst brzmi:

ŠAJĀ NAMĀ KLASISKAJĀ ĢIMNĀZIJĀ / NO 1873. G. LĪDZ 1883. G. MĀCĪJĀS / GABRIELS NARUTOVIČS / PIRMAIS POLIJAS REPUBLIKAS / PREZIDENTS (1922), KONSTRUKTORS, /  ZINĀTNIEKS UN POLITIĶIS.

TU W GIMNAZJUM KLASYCZNYM / W LATACH 1873-1883 UCZYŁ SIĘ / GABRIEL NARUTOWICZ / PIERWSZY PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ / POLSKIEJ (1922), KONSTRUKTOR, / UCZONY I POLITYK.

Na dole widnieją nazwy fundatorów: Ambasada RP w Rydze oraz Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.

Drugą ważną tablicą jest upamiętnienie sygnatariuszy Aktu Niepodległości Litwy z 16 lutego 1918 roku, którzy uczyli się w tym budynku. Wymienia ono trzy osoby: Stanisława Narutowicza (Stanislovasa Narutavičiusa), Jonasa Smilgevičiusa i Aleksandrasa Stulginskisa. Tablica została odsłonięta w 2018 roku z inicjatywy Ambasady Litwy w Rydze, a jej autorem był rzeźbiarz Marijonas Šlektavičius. Napis na niej brzmi:

Šajā ēkā, bijušajā Liepājas ģimnāzijā, / mācījās Lietuvas Neatkarības akta / parakstīts 16.02.1918. Viļņā/ signatāri / STAŅISLOVS NARUTAVIČS / STANISLOVAS NARUTAVIČIUS / (1862-1932) / JONS SMILGEVIČS / JONAS SMILGEVIČIUS / (1870-1942) / ALEKSANDRS STULGINSKIS / ALEKSANDRAS STULGINSKIS / (1885-1969) / Šio Lietuvos Nepriklausomybės Akto, / pasirašyto 1918 02 16 Vilniuje, signatarai / mokėsi čia veikusioje Liepojos gimnazijoje

W kontekście poloników szczególnie istotna jest postać Stanisława Narutowicza, starszego brata Gabriela. Tablica litewska nie upamiętnia go jako Polaka, lecz jako jednego z sygnatariuszy litewskiej niepodległości. Spotykają się tutaj dwaj bracia, którzy wywodzą się z tego samego środowiska szlachecko-inteligenckiego, ale stali się częscią dwu róznych projektów narodowych. Gabriel Narutowicz stał się pierwszym prezydentem odrodzonej Polski, Stanisław Narutowicz - jednym z ojców nowoczesnego państwa litewskiego.