Pomnik w pierwotnej formie powstał według projektu lwowsko-krakowskiego rzeźbiarza Tadeusza Błotnickiego. Figurę postawiono na cokole, wykonanym przez Jana Bębnowicza, właściciela zakładu rzeźbiarsko-kamieniarskiego w Stanisławowie. Monument został umieszczony na placu imienia wieszcza. Jego odsłonięcie nastąpiło 20 listopada 1898 roku z okazji 100. rocznicy urodzin poety. Aktu tego dokonał przy udziale kilku tysięcy mieszkańców Paweł Bryła, członek komitetu organizacyjnego i nauczyciel gimnazjalny. 

W tym samym dniu na ziemiach polskich odsłonięte zostały pomniki króla Jana III we Lwowie i Murawjowa „Wieszatiela” w Wilnie. 

Mickiewicz dłuta Błotnickiego zdobył szerokie uznanie w prasie galicyjskiej. „Jest istotnie dziełem tak pięknym - pisał korespondent „Nowej Reformy" - że należałoby życzyć wszystkim miastom polskim (nie wyjmując i stołecznych - przyp. red. czasopisma) tak ładnego pomnika. Figura sama wykonana jest z marmuru kararyjskiego drugiej sorty, a zatem cokolwiek barwy sinej, piedestał zaś z ciosów tarnopolskich. Artysta wyobraził poetę z ręką prawą na piersiach, a głową piękną i z szlachetnym wyrazem, cokolwiek w górę wzniesioną. Oblicze uduchowione i jasne, majestat z całej bije postaci. Zdaję się, że w tej chwili ekstazy wieszcz woła do nas: »Ja jestem milion!«”. Z kolei w „Kuryerze Codziennym” odnotowano, że „Artysta wyobraził poetę w wieku jego największej twórczości, tj. pomiędzy 30 a 40 rokiem życia”. 

Pomnik mierzył ponad 5 m wysokości. Na jego cokole umieszczono napis:

ADAMOWI / MICKIEWICZOWI / w stuletnią rocznicę urodzin /  OBYWATELSTWO / m. Stanisławowa / 1898 //.

Dwadzieścia lat później, podczas wojny polsko-ukraińskiej (1918-1919), żołnierze ukraińscy podjęli próbę obalenia Mickiewicza z cokołu. W odpowiednim momencie, na prośbę Polaków, zainterweniował sekretarz spraw wojskowych Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej Dmytro Witowski, co powstrzymało ich zamiary. Wcześniejsze działania doprowadziły jednak do znacznych uszkodzeń figury. Każdy, kto przechodził obok pomnika z łatwością mógł zauważyć, że Mickiewicz został pozbawiony nosa, a na jego prawej nodze widoczne były ubytki. 

Mieszkańcy, ale także przyjezdni bardzo ubolewali, że "urąga [on] w dalszym ciągu swoim wyglądem". Był, jak pisano, skandalicznie zaniedbany. 

W końcu podjęto działania związane z odnowieniem rzeźby. Józef Malach, nauczyciel w Państwowej Szkole Przemysłu Drzewnego, przygotował retusz i kopię figury Mickiewicza, która została odlana z brązu w warszawskiej firmie Braci Łopieńskich. Z kolei inżynier Stanisław Trela, architekt miejski, zaprojektował nowy cokół, o prostym kształcie. Pomnik został oddany mieszkańcom jesienią 1930 roku, bez uroczystego odsłonięcia. Warto w tym miejscu dodać, że stanął na placu Mickiewicza, w nowej lokalizacji, naprzeciwko wejścia do Teatru im. Moniuszki. 

Na jego cokole wyryto napis:

ADAM MICKIEWICZ / POMNIK UFUNDOWANY / W ROKU 1898 PRZEZ / OBYWATELSTWO / STANISŁAWOWSKIE / W ROKU 1930 ODNOWIŁO / MIASTO STANISŁAWÓW //.

Kolejny trudny okres w historii pomnika przypadł na lata II wojny światowej. Niemcy chcieli przetopić figurę. Zdjęli ją z cokołu i przecięli w pół. Części pomnika zostały umieszczone w składnicy złomu. W 1943 roku, grupa trzech Polaków, na czele z Kazimierzem Tatarą, przedwojennym działaczem sportowym, między innymi członkiem Wojskowo-Cywilnego Klubu Sportowego „Rewera”, ukryli pomnik przed przetopieniem, zakopując go w ziemi w pobliżu złomowiska. 

Po przejęciu władzy w Stanisławowie przez Sowietów w lipcu 1944 roku, figura wróciła na swoje miejsce. Na obniżonym cokole umocowana została tablica z imieniem i nazwiskiem wieszcza, zapisana cyrylicą, oraz datami życia. 

Pomnik wraz z placem Mickiewicza do dziś stanowi jedno z charakterystycznych miejsc współczesnego miasta.