Uwspółcześniony odczyt tekstu

Stacja Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności oraz muzeum Mickiewicza przy Bibliotece Polskiej w Paryżu.

Obok przebudowy gmachu i instalacji technicznych, ukończonych w lipcu zeszłego roku, rozpoczęła się w Bibliotece gruntowna reorganizacja wewnętrzna. Wychodząc z założenia, że Stacja Naukowa ma stanowić naszą ambasadę intelektualną, minister Pułaski postawił sobie pytanie: jaką powinna być Biblioteka Polska w Paryżu? Z jakich powinna się składać elementów? Jasne jest, że tworzenie w Paryżu przez Polaków wielkiej biblioteki ogólnej, uwzględniającej całokształt kultury wszechświatowej, byłoby zbędne. Spełniają to zadanie wielkie biblioteki francuskie. Minister Pułaski postanowił określić rozmiary działalności Biblioteki taką formułą: wiedza może się stać niezmiernie cennym nabytkiem.

Za zgodą Akademii postanowił ofiarować wyeliminowane dzieła, organizowane obecnie przez pana S. Dembego, Bibliotece Narodowej w Warszawie, co zresztą było zgodne z wolą ofiarodawców, którzy składali w Bibliotece swe książki z myślą, że w przyszłości zostaną przesłane do kraju. Uciążliwej czynności segregowania zbiorów podjął się doświadczony bibliotekarz Biblioteki Krasińskich, pan J. Muszkowski, który w ciągu kilku miesięcy wyodrębnił z Biblioteki Polskiej wszystkie dzieła niepotrzebne w Paryżu.

Z tego podziału Biblioteka Narodowa otrzymała do 15 listopada ubiegłego roku 24 212 dzieł w 30 439 tomach, a otrzyma jeszcze 12 000 tomów druków ogólnych. Pomimo takiego uszczuplenia Biblioteka Polska w Paryżu posiada obecnie 51 000 druków zinwentaryzowanych i skatalogowanych, bogate archiwum zbiorów emigracyjnych, wspaniały zbiór map Polski (1600 sztuk), 883 stare monety, 300 medali, 21 000 rycin (w tym 3000 dotyczących Polski), wydań dzieł Mickiewicza, przekładów i studiów o Mickiewiczu oraz ogromną ilość wycinków z czasopism o naszym poecie.

Prowadzone od szeregu lat racjonalne katalogowanie zbiorów jest już w dużej mierze gotowe. Obecnie odbywa się wyodrębnienie dzieł dotyczących Polski powojennej, w czym już zdobyto kilka tysięcy pozycji. Oddano już do druku katalog rękopisów dotyczących osoby Mickiewicza (1300 pozycji). Prace te, prowadzone pod kierunkiem znakomitego bibliografa, pana Piotra Koczorowskiego, kustosza Biblioteki, wykonują: pani Bronisława Mońkiewiczówna, pełna pietyzmu konserwatorka „Muzeum A. Mickiewicza” i administratorka gmachu; pani S. Hulanicka, literatka polska i francuska; oraz pan Szymberski, pomocnik bibliotekarza.

Zwolna Biblioteka Polska w Paryżu staje się idealnym warsztatem pracy. Miałem sposobność stwierdzić to podczas kilkumiesięcznego pobytu. Wszyscy urzędnicy Biblioteki, przejęci poczuciem zadania, jakie ta placówka ma spełniać, nie szczędzą uprzejmości i zabiegliwości, aby ułatwić pracownikom dostęp do źródeł i umożliwić studiowanie. Doświadczają tego również cudzoziemcy, coraz liczniej przybywający do Biblioteki i rozmiłowani w jej atmosferze.

Zachodzi jednak obawa, że dalszy los zamierzeń ministra Pułaskiego zależeć będzie wyłącznie od jego osobistej zabiegliwości o subsydia. Dyrektor Stacji Naukowej, obok wytężonej troskliwości, jaką otacza Bibliotekę, rozpoczyna również metodyczną działalność samej Stacji Naukowej. W pierwszym rzędzie organizuje naukowe opracowanie źródeł o Polsce, zgromadzonych już w archiwach Biblioteki Polskiej, jak i w archiwach francuskich.

Następnie zabiega usilnie, aby salę odczytową Biblioteki zamienić w stałą placówkę propagandy polskiej we Francji. Odbywają się w niej posiedzenia członków Towarzystwa Szerzenia Kultury Polskiej śród Obcych, na którego czele stoi minister Pułaski. Sala ta ma także stać się miejscem skupiania wybitnych uczonych i pisarzy francuskich, interesujących się Polską i pragnących mówić o niej swym rodakom.

Zaczątkiem tej planowej akcji było zorganizowanie w sali odczytowej dziesięciu odczytów (z dyskusją) o „Problematach bałtyckich”, które cieszyły się wielkim powodzeniem. Wypowiedzieli je: pp. G. Pages, prof. Sorbony; G. Blondel, prof. Szkoły Nauk Politycznych; H. de Monfort, sekretarz Akademii Nauk Moralnych i Politycznych; E. Fournol, wiceprezes Instytutu Słowiańskiego; P. Charliat, z Ministerstwa Marynarki; A. Tibal, prof. Uniwersytetu w Nancy; Ch. Dupuis, członek Instytutu; F. de Jessen, redaktor „Temps”; J. Ancel, prof. Uniwersytetu; H. Hauser, prof. Sorbony. Zarówno poziom odczytów, jak i dyskusji oraz rezonans całego przedsięwzięcia stanowią wielki triumf akcji rozpoczętej przez ministra Pułaskiego.

Skoro Sejm uznał za możliwe okroić lekkomyślnie arcyskromny fundusz propagandy, a dostojna Akademia Umiejętności zasłania się dekretem Franciszka Józefa, dyrektor Stacji Naukowej w Paryżu będzie zmuszony ponownie próbować roli „wielkiego jałmużnika”. I to jest smętek naszych wielkich poczynań kulturalnych…