Barokowy ołtarz autorstwa Piotra Żiwobskiego, Kościół pw. św. Lenarta w Kropie
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Modyfikowane: tak, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego
Barokowy ołtarz autorstwa Piotra Żiwobskiego, Kościół św. Jakuba w Podbrezjach
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego
Barokowy ołtarz autorstwa Piotra Żiwobskiego, Kościół św. Jakuba w Podbrezjach
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego
Barokowy ołtarz autorstwa Piotra Żiwobskiego, Kościół św. Jakuba w Podbrezjach
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego
Fragment barokowego ołtarzu autorstwa Piotra Żiwobskiego, Kościół św. Jakuba w Podbrezjach
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego
Barokowe ołtarze autorstwa Piotra Żiwobskiego, Kościół pw. św. Lenarta w Kropie
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego
Fragment barokowego ołtarza autorstwa Piotra Żiwobskiego, Kościół pw. św. Lenarta w Kropie
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego
Rzeźba autorstwa Piotra Żiwobskiego, Muzeum Chrześcijaństwa w Słowenii
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego
Rzeźby autorstwa Piotra Żiwobskiego, Muzeum Chrześcijaństwa w Słowenii
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego
Denis Vuček, popiersie Piotra Żiwobskiego, 2020, przy wejściu do Kościoła św. Jakuba w Podbrezjach
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego

Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego

„Moje dzieło na chwałę bożą” - taką formułą opatrywał swoje ołtarze artysta Piotr Żiwobski. Nieznany w Polsce, w drugiej połowie XVIII w. pozostawił po sobie w Słowenii znakomite przykłady późnobarokowej rzeźby sakralnej. W wielu kościołach regionu Gorenjskiej do dziś można oglądać kompozycje tego artysty.

Urodzony w 1750 r. na terenie Polski (dokładne miejsce urodzenia nieznane), pojawił się w Lublanie w 1772 r., a data ta być może nie była przypadkowa i wynikała z poszukiwania przez młodego rzemieślnika/artystę lepszych warunków do życia niż te, które oferowała niespokojna sytuacja Polski z czasów pierwszego rozbioru.

Lublański cech rzeźbiarzy i snycerzy w obawie przed konkurencją ze strony polskiego artysty wydalił Żiwobskiego ze swojego grona po zaledwie dwóch miesiącach. W rezultacie Polak trafił najpierw do słynnej pracowni Valentina Vrbnika (1714-1799) w Kranju, a następnie w miejscowości Podbrezje założył własną, w ramach której zrealizował prywatne duże zlecenie na wykonanie ołtarzy w miejscowym kościele parafialnym. 

Do 1786 r. zrealizował na terenie regionu Gorenjskiej liczne ołtarze. Z ksiąg parafialnych kościoła w Podbrezjach wiemy, że w 1782 r. Żiwobski zawarł związek małżeński z Franciszką Zaparin, a w kolejnych latach para powitała na świecie troje dzieci.

Po 1786 r. ginie ślad po Żiwobskim. Niewykluczone, że artysta opuścił nie tylko region, ale w ogóle tereny Krainy, stąd też nie sposób znaleźć tu informacji o jego śmierci. Prace Żiwobskiego, datowane na lata 90. XVIII w. pojawiają się w pojedynczych miejscowościach wschodniej części Gorenjskiej na granicy ze słoweńską Styrią.

Dalsze losy, data śmierci i miejsce pochówku Piotra Żiwobskiego pozostają nieznane. 

Barokowe ołtarze w Kościele św. Jakuba w Podbrezjach

W Kościele pod wezwaniem świętego Jakuba w Podbrezjach znajdują się trzy ołtarze autorstwa Piotra Żiwobskiego - ołtarz główny oraz dwa boczne - południowy i północny.

W ołtarzu głównym w centrum umieszczono rzeźbę świętego Jakuba Większego, męczennika i apostoła, a zarazem patrona świątyni. Stojącą na obłoku postać świętego otacza grupa czterech uskrzydlonych aniołów o dziecięcej fizjonomii, z których każdy trzyma jeden z atrybutów apostoła Jakuba: laskę, sakwę pielgrzyma, kapelusz oraz księgę. Święty odziany jest w suto upiętą wokół ciała, w całości złoconą, w części pokrytą wzorem jakubowych muszli - szatę.

Jakubowi Większemu towarzyszą święty Sebastian po lewej oraz święty Roch po prawej stronie ołtarza. Święty Sebastian przybity do pnia drzewa, ledwie okryty skrawkiem złoconej płachty, poprzebijany jest strzałami, od których wedle tradycji miał zginąć śmiercią męczeńską. Święty Roch trzyma w ręce laskę i torbę pielgrzyma. W dynamicznym geście unosi poły złotego płaszcza, by pokazać dymienicę - ślady po dżumie. Zza głowy wystaje mu czarny kapelusz, zaś u stóp służy wiernie pies wpatrujący się w świętego, trzymający w pysku kromkę chleba.

Trzem świętym towarzyszą anioły w rozmaitych pozach, uchwycone przez artystę jakby w ruchu, niektóre z nich unoszą draperie ze złoconych tkanin. Nad całą kompozycją dekoracyjną ołtarza (retabulum) góruje złocone Oko Opatrzności.

Południowy ołtarz boczny kościoła poświęcony jest świętemu Janowi Nepomucenowi, któremu towarzyszą święty Paweł i święty Jan, zaś w północnym bocznym ołtarzu poświęconym Niepokalanej Maryi towarzyszy święta Anna i święty Joachim. 

Wszystkie trzy ołtarze charakteryzuje podobna kolorystyka, sposób uchwycenia postaci - w teatralnych, dynamicznych pozach, podobny sposób „upięcia” wyrzeźbionych szat i intensywne ich złocenie. Wszystkie wskazują na doskonałą znajomość anatomii i fizjonomii ciała ludzkiego. Niewątpliwie wszystkie trzy wyszły spod dłuta tego samego artysty. Dzięki długoletnim badaniom słoweńskiego historyka sztuki i znawcy sztuki baroku Blaža Resmana (ur. 1953) dziś wiemy, że artystą tym był Piotr Żiwobski.

Barokowe ołtarze Żiwobskiego w regionie Gorenjskiej

Ołtarze z kościoła farnego w Podbrezjach nie są jedynymi, które przetrwały w regionie Gorenjskiej do dnia dzisiejszego i których autorstwo przypisuje się Polakowi. Lista kościołów w których zidentyfikowano ołtarze (główne i/lub boczne) dłuta Piotra Żiwobskiego:

  • Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Kovorze;
  • Kościół pw. św. Lenarta w Kropie;
  • Kościół parafialny w Zgornjej Besnicy;
  • Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Cerkljach na Gorenjskem;
  • Kościół pw. św. Małgorzaty w Radomljach.

Trzy święte zakonu Klarysek - rzeźby Piotra Żiwobskiego w Muzeum Chrześcijaństwa w Słowenii

Interesującym miejscem ekspozycji rzeźb autorstwa Piotra Żiwobskiego jest jedna z sal Muzeum Chrześcijaństwa w Słowenii (Ivančna Gorica, klasztor cystersów w Stičnej), do której przeniesiono z kościoła dawnego klasztoru urszulanek w Škofjej Loce cztery rzeźby świętych patronujących temu zakonowi. 

Co ciekawe, rzeźby oryginalnie powstały dla zakonu klarysek, który poprzedzał klasztor urszulanek. Postaci czterech świętych zostały przemianowane przez następczynie i umieszczone w ołtarzu głównym kościoła, a w latach 90. XX w. podarowane Muzeum Chrześcijaństwa, gdzie można je oglądać w sali poświęconej urszulankom. 

Upamiętnienie postaci polskiego artysty - popiersie Piotra Żiwobskiego w Podbrezjach

Mimo, że data oraz miejsce pochówku Piotra Żiwobskiego pozostają nieznane, dzięki staraniom Towarzystwa Kulturalnego Tabor z Podbrezji w obecności Ambasadora RP w Słowenii, Krzysztofa Olendzkiego (ur. 1963), w 2020 r. odsłonięto popiersie upamiętniające polskiego artystę. Rzeźbę wykonał Denis Vuček. Stoi pośród rzędu kolumn z popiersiami postaci zasłużonych dla gminy Naklo przy wejściu do Kościoła św. Jakuba w Podbrezjach. 

Prócz rzeźby, daty urodzenia artysty, na kolumnie zamieszczono hasło, którym Piotr Żiwobski opatrywał niektóre z ołtarzy: „Moje delo v božjo slavo” (Moje dzieło na chwałę bożą).

Osoby powiązane:

Twórcy:

Piotr Żiwobski (rzeźbiarz; Słowenia), Denis Vuček (rzeźbiarz; Słowenia)

Bibliografia i archiwalia:

  • „Peter Žiwobski”, portal Podbrezje.si, http://www.podbrezje.si/osebnosti/nekoc/peter-ziwobski/ [dostęp: 21.11.2025]
  • Olendzka Joanna, „Piotr Żiwobski, czyli historia o sztuce, miłości i wędrówce z Polski do Włoch, która zakończyła się w Słowenii”, publikacja: 04.10.2020, portal Gov.pl, https://www.gov.pl/web/slowenia/piotr-ziwobski-czyli-historia-o-sztuce-milosci-i-wedrowce-z-polski-do-wloch-ktora-zakonczyla-sie-w-slowenii [dostęp: 21.11.2025]
  • Resman Blaž, „Kiparstvo poznega baroka na Gorenjskem”, Založba ZRC, Ljubljana 2006
  • Resman Blaž, „Kipar Peter Žiwobski”, KD Tabor, Podbrezje 2014

Publikacja:

17.05.2026

Ostatnia aktualizacja:

17.09.2026

Opracowanie:

Joanna Pilch-Dobrowiecka, Piotr Pilch-Dobrowiecki
rozwiń
Wnętrze kościoła św. Jakuba w Podbrezjach z głównym barokowym ołtarzem, dwoma ołtarzami bocznymi, malowidłami na sklepieniu i rzeźbioną amboną. Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego Galeria obiektu +9
Barokowy ołtarz autorstwa Piotra Żiwobskiego, Kościół pw. św. Lenarta w Kropie
Barokowy ołtarz w kościele w Cerklje na Gorenjskem z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem pośrodku, złoconymi aniołami, dwiema stojącymi postaciami świętych i Okiem Opatrzności u góry. Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego Galeria obiektu +9
Barokowy ołtarz autorstwa Piotra Żiwobskiego, Kościół św. Jakuba w Podbrezjach
Barokowy ołtarz boczny w Podbrezjach z pozłacaną postacią świętego w niebieskiej wnęce, dwiema większymi figurami po bokach, dwoma aniołami u góry i ciemną drewnianą oprawą ze złoceniami. Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego Galeria obiektu +9
Barokowy ołtarz autorstwa Piotra Żiwobskiego, Kościół św. Jakuba w Podbrezjach
Barokowy ołtarz boczny w Cerklje na Gorenjskem z koronowaną złoconą postacią Marii na globie, na tle błękitnej wnęki, między dwiema stojącymi świętymi postaciami. Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego Galeria obiektu +9
Barokowy ołtarz autorstwa Piotra Żiwobskiego, Kościół św. Jakuba w Podbrezjach
Złocona rzeźba świętego Rocha na barokowym ołtarzu w Podbrezjach. Święty unosi szatę i pokazuje ranę na nodze, w dłoni trzyma laskę pielgrzyma. U jego stóp stoi pies. Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego Galeria obiektu +9
Fragment barokowego ołtarzu autorstwa Piotra Żiwobskiego, Kościół św. Jakuba w Podbrezjach
Panoramiczne zdjęcie wnętrza kościoła w Podbrezjach z ołtarzem głównym i dwoma bocznymi ołtarzami barokowymi ze złoconymi rzeźbami. Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego Galeria obiektu +9
Barokowe ołtarze autorstwa Piotra Żiwobskiego, Kościół pw. św. Lenarta w Kropie
Złocona barokowa rzeźba brodatego świętego z aureolą, mieczem i otwartą księgą w ołtarzu w Podbrezjach. Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego Galeria obiektu +9
Fragment barokowego ołtarza autorstwa Piotra Żiwobskiego, Kościół pw. św. Lenarta w Kropie
Złocona drewniana rzeźba świętej w kapturze z uniesionymi dłońmi, eksponowana w Muzeum Chrześcijaństwa w Słowenii w Stičnej. Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego Galeria obiektu +9
Rzeźba autorstwa Piotra Żiwobskiego, Muzeum Chrześcijaństwa w Słowenii
Trzy złocone drewniane rzeźby świętych w habitach zakonnych stoją we wnętrzu muzeum w Stičnej. Postać po prawej trzyma księgę, a środkowa unosi jedną dłoń. Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego Galeria obiektu +9
Rzeźby autorstwa Piotra Żiwobskiego, Muzeum Chrześcijaństwa w Słowenii
Popiersie Piotra Żiwobskiego na kamiennym postumencie w Podbrezjach. Na postumencie widnieje napis Peter Ziwobski 1750 18.. kipar in rezbar moje delo v božjo slavo. Fotografia przedstawiająca Rzeźbiarstwo barokowe Piotra Żiwobskiego Galeria obiektu +9
Denis Vuček, popiersie Piotra Żiwobskiego, 2020, przy wejściu do Kościoła św. Jakuba w Podbrezjach

Projekty powiązane

1
  • Wnętrze kościoła św. Jakuba w Podbrezjach z głównym barokowym ołtarzem, dwoma ołtarzami bocznymi, malowidłami na sklepieniu i rzeźbioną amboną.
    Katalog poloników Zobacz