Kamienica Roberta Smielowskiego, arch. Robert Smielowski, 1903, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Modyfikowane: tak, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego
Kamienica Roberta Smielowskiego, arch. Robert Smielowski, 1903, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego
Kamienica Roberta Smielowskiego, arch. Robert Smielowski, 1903, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego
Wejście do kamienicy Roberta Smielowskiego, arch. Robert Smielowski, 1903, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego
Fasada kamienicy Roberta Smielowskiego, arch. Robert Smielowski, 1903, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego
Fasada kamienicy Roberta Smielowskiego, arch. Robert Smielowski, 1903, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego
Kamienica Josipiny Počivavnik, arch. Robert Smielowski, 1903-1904, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego
Kamienica Josipiny Počivavnik, arch. Robert Smielowski, 1903-1904, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego
Okno kamienicy Josipiny Počivavnik, arch. Robert Smielowski, 1903-1904, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego
Kamienica Filipa Supančiča, arch. Robert Smielowski, 1903-1905, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego
Wejście do kamienicy Filipa Supančiča, arch. Robert Smielowski, 1903-1905, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego
Okno kamienicy Filipa Supančiča, arch. Robert Smielowski, 1903-1905, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego
Kamienica Filipa Supančiča, arch. Robert Smielowski, 1903-1905, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego
Kamienica Filipa Supančiča, arch. Robert Smielowski, 1903-1905, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego
Willa Otto Wallentschaga, arch. Robert Smielowski, 1906-1907, Lublana (Słowenia)
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji
Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego

Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego

Lublana | Słowenia | regionu Osrednjeslovenska
słow. Ljubljana, historycznie niem. Laibach

Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego

Lublana | Słowenia | regionu Osrednjeslovenska
słow. Ljubljana, historycznie niem. Laibach
Spacerując po ulicach starej Lublany niekoniecznie spodziewamy się zobaczyć budowle, które zostały zaprojektowane i zbudowane przez Polaka. Związki polsko-słoweńskie były w historii raczej skromne, współpraca między obydwoma narodami rzadka. Nawet współczesne polskojęzyczne przewodniki po Słowenii raczej milczą o ewentualnych śladach Polaków na tutejszych ziemiach.

Tymczasem architekt polskiego pochodzenia - Robert Smielowski - w kraju zupełnie nieznany, był autorem projektów i budowniczym jednych z najpiękniejszych secesyjnych kamienic Lublany.

14 kwietnia 1895 r. Lublanę nawiedziło mocne trzęsienie ziemi przynosząc ogromne straty ekonomiczne i społeczne. Około 11% budynków w mieście uległo zniszczeniu, zginęło 21 osób. Jak czas pokazał tak zwany „Ljubljanski potres”, stał się przyczynkiem do odbudowy miasta i nakreślenia zupełnie nowych planów jego rozwoju. 

W 1896 r. przyjęto dla Lublany nowy plan urbanistyczny oraz podjęto decyzję o odnowieniu historycznego centrum miasta w taki sposób, by zachowało ono dawne znaczenie a jednocześnie prezentowało możliwie najnowocześniejszą jego wersję. 

Działki położone w historycznym centrum Lublany i okolicy sprzedawano bogatym inwestorom za stosunkowo wysoką cenę, tak by pozyskane w ten sposób przez miasto pieniądze pozwalały nie tylko odbudowywać to, co Lublana straciła w wyniku katastrofy naturalnej, ale by miasto mogło się rozwijać poza dawnymi granicami. W ten sposób Lublana zyskała bogate i zupełnie na nowo pomyślane kwartały miejskie, pełne niespotykanej tu wcześniej architektury. 

Jednym ze stylów architektonicznych, który szczególnie przyjął się w odbudowywanej Lublanie, zwłaszcza wśród prywatnych inwestycji mieszkalnych, był modny wówczas w Europie styl secesyjny. W trakcie 20 lat następujących po trzęsieniu ziemi upowszechniła się zasada, by budowle instytucji publicznych odbudowywać w cenionym i odpowiednio nobliwym, prestiżowym stylu neoklasycznym, zaś budowle inwestorów prywatnych oddać w objęcia estetyki współczesnej i jednocześnie podnieść poziom wygody życia dwudziestowiecznego mieszczanina. 

Styl secesyjny, który zaadoptował się w Lublanie inspirowany był przede wszystkim tak zwaną szkołą wiedeńską i dziełami Otto Wagnera (1841-1918), czy Josepha M. Olbricha (1867-1908). 

Lublanę, leżącą od zawsze na ważnych szlakach handlowych, będącą miastem wielu kultur i narodów, budowali architekci pochodzący z rozmaitych zakątków Europy. Nie inaczej stało się po trzęsieniu ziemi z 1895 r. Multinarodowe państwo austro-węgierskie gwarantowało ogromne zaplecze architektów, budowniczych, którzy pochodzili z rozmaitych grup etnicznych. Jednym z artystów, który przyłączył się do projektu odbudowy Lublany był architekt polskiego pochodzenia - Robert Smielowski.

Architekt Robert Smielowski

Robert Smielowski (Śmielowski, Smielowsky) urodził się w Białej w 1863 r., w ówczesnej Galicji, w zaborze austriackim. Po ukończeniu Wyższej Szkoły Technicznej w Grazu (dzisiejsza Technische Universität Graz), jako świeżo upieczony absolwent zatrudnił się w 1891 r. w Lublanie w firmie Filipa Supančiča (1850-1928), jednego z kluczowych przedsiębiorców budowlanych w mieście. 

Pierwsze kontrakty Smielowskiego stawiały go w roli konstruktora i kierownika budów, co pozwoliło zdobyć mu doświadczenie, wypracować renomę i kapitał, a w rezultacie spróbować własnych sił jako architekta. W Lublanie pozostawił po sobie kilkanaście budowli, które współtworzył w rozmaitych rolach: od budowniczego, przez architekta, do inwestora. Zmarł w 1954 r. w Lublanie i został pochowany na cmentarzu komunalnym Žale (Žale część B, kwarta ZIDB, linia D1, grób 10G).

Brak jest jakichkolwiek danych, by Robert Smielowski projektował i budował gdziekolwiek poza Lublaną. Polska literatura przedmiotu milczy na jego temat. Jedynymi pewnymi źródłami informacji pozostają, i tak skromne, opracowania słoweńskojęzyczne, w mniejszym stopniu anglo- i hiszpańskojęzyczne. Wszystkie odnoszą się do budynków znajdujących się w Lublanie. 

Lista budynków autorstwa Roberta Smielowskiego w Lublanie

Ulica Dalmatinova 3, Kamienica Roberta Smielowskiego z 1903 r.

Budynek położony jest w najistotniejszym dla budownictwa secesyjnego w Lublanie kwartale ulic: Dalmatinova, Tavčarjeva i aleja Miklošičeva. Kamienica jest jednym z najpiękniejszych tutejszych przykładów secesji wzorowanej na secesji wiedeńskiej - wykorzystującej w dekoracji fasady przede wszystkim geometryczne wzory, które ułożono w szachownicę z modnych wówczas glazurowanych płytek w niebieskozielonym kolorze przeplatających się z surowymi ceramicznymi płytkami z falistym motywem. 

Zielona stolarka okienna tworzy kontrast z żółtym tynkiem pokrywającym fasadę. Całość uzupełnia łukowato zakończony portal, nawiązujący do projektów Josepha M. Olbricha, czy Otto Wagnera w Wiedniu, wykonany z kremowej sztukaterii ozdobionej okrągłymi płytkami ceramicznymi. Wmontowane weń kute drzwi z kratami wprowadzają do estetyki fasady miękkie, roślinne linie, przełamując wyrazistą geometrię narzuconą przez szachownicę ceramiki. 

Robert Smielowski był nie tylko autorem projektu - kierował również pracami budowlanymi oraz był właścicielem kamienicy. Obfitująca w typowe dla secesji elementy dekoracyjne budowla wydaje się być dopracowana w najdrobniejszym szczególe pokazując, że inwestor nie oszczędzał na środkach artystycznego wyrazu. 

Czteropiętrową konstrukcję wyróżnia dbałość o szczegół - dekoracja żadnego piętra nie powtarza się, jedynie nawiązuje kolorem, materiałem, kształtem ornamentu do już wcześniej wykorzystanych, tworząc spójną kompozycję. Żadna z kamienic sąsiednich nie jest tak bogato zdobiona, co czyni ją znakomitą wizytówką secesyjnej Lublany.

Aleja Miklošičeva 6, Kamienica Josipiny Počivavnik z lat 1903-1904

Kamienica mieszkalno-handlowa położona w prestiżowym, od strony stylistycznej - secesyjnym kwartale ulic. Stoi przy reprezentacyjnej arterii łączącej ścisłe centrum Lublany z dworcem kolejowym. Pozornie skromna fasada wyposażona jest w oryginalne łukowate okna na pierwszym i trzecim piętrze budynku. Finezyjnie wygięte w łuk, ozdobione są glazurowanymi, drobnymi płytkami w kolorze bieli, musztardowej żółci i czerni tworząc niepowtarzalny i jedyny tego typu dekor w Lublanie. 

Aleja Prešernova 12 i Prešernova 14, Kamienice Filipa Supančiča z lat 1903-1905

Dwie kamienice czynszowe z wyraźnymi secesyjnymi geometrycznymi motywami dekoracyjnymi, wzorowanymi na kamienicy Friedmanna autorstwa Josepha M. Olbricha w austriackim Hinterbrühlu. Fasady utrzymane w podobnej kolorystyce tynku - odcieni żółci - uzupełnione zostają elementami metalowymi w kolorze mosiądzu oraz glazurowanymi okrągłymi płytkami w kolorze zieleni.

Ulica Šubičeva 10, Willa Otto Wallentschaga z lat 1906-1907

Znajdująca się w części zabudowy jednorodzinnej Lublany budowla jest przykładem mieszczańskiej willi w stylu secesyjnym. Raczej skromne, stonowane dekoracje skoncentrowane są wokół okien i drzwi oraz werandy. Obecnie w budynku ma siedzibę jeden z oddziałów Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki Słowenii. 

Osoby powiązane:

Czas powstania:

lata 1903-1907

Twórcy:

Robert Smielowski (architekt; Lublana)(podgląd)

Bibliografia i archiwalia:

  • Kajzer Janez, „S tramovi podprto mesto”, Mladinska knjiga, Ljubljana 1986
  • „Ljubljana Secession”, portal Grande Flânerie, https://grandeflanerie.com/ljubljanasecession/ [dostęp: 15.11.2025]
  • Mihelič Breda, „Secesijska Ljubljana”, [w:] „Secesijska arhitektura v Sloveniji”, red. J. Pirkovič, B. Mihelič, Ministrstvo za kulturo, Uprava Republike Slovenije za kulturno dediščino, Ljubljana 1997
  • Pirkovič Jelka, „Slovenci in secesija”, [w:] „Secesijska arhitektura v Sloveniji”, red. J. Pirkovič, B. Mihelič, Ministrstvo za kulturo, Uprava Republike Slovenije za kulturno dediščino, Ljubljana 1997
  • „Secesijska arhitektura v Sloveniji”, red. Pirkovič Jelka, Mihelič Breda, Ministrstvo za kulturo, Uprava Republike Slovenije za kulturno dediščino, Ljubljana 1997
  • Stopar Ivan, „Spehodi po stari Ljubljani. Kulturnozgodovinski vodnik”, Marketing 013 ZTP, Ljubljana 1992

Publikacja:

17.05.2026

Ostatnia aktualizacja:

20.05.2026

Opracowanie:

Joanna Pilch-Dobrowiecka, Piotr Pilch-Dobrowiecki
rozwiń
Secesyjna kamienica w Lublanie z żółtą fasadą, niebieskozieloną szachownicą płytek, wysokimi oknami i łukowym portalem z kutymi drzwiami. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Kamienica Roberta Smielowskiego, arch. Robert Smielowski, 1903, Lublana (Słowenia)
Fotografia secesyjnej kamienicy w Lublanie z żółtą fasadą, niebieskozielonymi płytkami w szachownicę, wysokimi oknami i łukowym wejściem z metalowymi drzwiami. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Kamienica Roberta Smielowskiego, arch. Robert Smielowski, 1903, Lublana (Słowenia)
Fasada secesyjnej kamienicy w Lublanie z żółtym tynkiem, niebieskozieloną szachownicą płytek, wysokimi oknami i łukowym portalem z kutymi drzwiami. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Kamienica Roberta Smielowskiego, arch. Robert Smielowski, 1903, Lublana (Słowenia)
Fotografia secesyjnego portalu w Lublanie z niebieskozieloną łukową oprawą, geometrycznymi reliefami, kutymi dwuskrzydłowymi drzwiami, tabliczką Dalmatinova ulica 3 i szyldami firm. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Wejście do kamienicy Roberta Smielowskiego, arch. Robert Smielowski, 1903, Lublana (Słowenia)
Fotografia detalu fasady secesyjnej kamienicy w Lublanie z szachownicą niebieskozielonych płytek i jasnych ceramicznych płytek o falistej fakturze. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Fasada kamienicy Roberta Smielowskiego, arch. Robert Smielowski, 1903, Lublana (Słowenia)
Fotografia reliefu roślinnego w jasnej zieleni i kremie na fasadzie secesyjnej kamienicy w Lublanie. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Fasada kamienicy Roberta Smielowskiego, arch. Robert Smielowski, 1903, Lublana (Słowenia)
Fotografia kamienicy w Lublanie z białą fasadą, łukowymi oknami na parterze, rzędami dekorowanych okien na wyższych kondygnacjach i witrynami MaxMara przy ulicy. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Kamienica Josipiny Počivavnik, arch. Robert Smielowski, 1903-1904, Lublana (Słowenia)
Fotografia secesyjnej fasady w Lublanie z trzema łukowymi oknami obramionymi żółtymi i szarymi płytkami oraz białymi reliefami kwiatowymi u góry. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Kamienica Josipiny Počivavnik, arch. Robert Smielowski, 1903-1904, Lublana (Słowenia)
Secesyjne okno w Lublanie z zaokrąglonym łukiem, brązową drewnianą ramą, żółto zielonymi płytkami ceramicznymi i kwiatową dekoracją sztukatorską na białej elewacji. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Okno kamienicy Josipiny Počivavnik, arch. Robert Smielowski, 1903-1904, Lublana (Słowenia)
Fotografia secesyjnej kamienicy w Lublanie z jasną fasadą, zieloną stolarką okienną, niebieskimi detalami i złotymi liniowymi ornamentami. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Kamienica Filipa Supančiča, arch. Robert Smielowski, 1903-1905, Lublana (Słowenia)
Fotografia wejścia przy Presernova cesta 14 w Lublanie z ciemnozielonymi dwuskrzydłowymi drzwiami i secesyjną kutą kratą nadświetla w kremowym obramieniu. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Wejście do kamienicy Filipa Supančiča, arch. Robert Smielowski, 1903-1905, Lublana (Słowenia)
Fotografia detalu secesyjnej fasady w Lublanie z oknem w zielonej ramie, czterema niebieskimi okrągłymi płytkami nad nim i czterema złotymi spiralnymi ornamentami na ścianie. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Okno kamienicy Filipa Supančiča, arch. Robert Smielowski, 1903-1905, Lublana (Słowenia)
Fotografia secesyjnej kamienicy w Lublanie z żółtą fasadą, zieloną stolarką okienną, geometrycznym detalem nad górnymi oknami i drzewami wzdłuż ulicy. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Kamienica Filipa Supančiča, arch. Robert Smielowski, 1903-1905, Lublana (Słowenia)
Fotografia górnej części fasady secesyjnej kamienicy w Lublanie z kremowym tynkiem, zielonymi ramami okien, detalami z niebieskozielonych płytek i dwiema lukarnami na tle nieba. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Kamienica Filipa Supančiča, arch. Robert Smielowski, 1903-1905, Lublana (Słowenia)
Fotografia dwupiętrowej willi w Lublanie z jasnżółtą elewacją, białymi obramieniami okien, wysokim dachem kopertowym z kominami oraz ogrodzeniem i krzewami wzdłuż ulicy. Fotografia przedstawiająca Secesyjne kamienice w Lublanie projektu architekta Roberta Smielowskiego Galeria obiektu +14
Willa Otto Wallentschaga, arch. Robert Smielowski, 1906-1907, Lublana (Słowenia)

Projekty powiązane

1
  • Katalog poloników Zobacz