Proboszcz tej właśnie wspólnoty - ks. Wincenty Barzyński (1838-1899) - w 1892 r. wydał decyzję, potwierdzoną przez władze kościelne w kolejnym roku, o utworzeniu nowej wspólnoty, obierając za jej patrona św. Jana Kantego.

Budowa i rozwój polonijnej wspólnoty

Wczesną wiosną 1893 roku ks. Barzyński zakupił grunty pod budowę świątyni, do której niezwłocznie przystąpiono. Inwestycja przysparzała jednak licznych trudności. Była kosztowna ze względu na atrakcyjne położenie działek, a prace przedłużały się również z powodu kryzysu ekonomicznego. 

W pierwszym etapie wzniesiono dolną kondygnację kościoła, gdzie ulokowano pomieszczenia socjalne i kaplicę. Co ciekawe, zanim jeszcze ukończono budowę drugiej, właściwej kondygnacji kościoła, w posiadaniu parafii znajdowała się już kopia ikony Matki Bożej Częstochowskiej. Prawdopodobnie została ona przywieziona z Polski przez ks. Barzyńskiego i ostatecznie umieszczona w górnym kościele.

Budowę ukończono w 1898 roku według projektu architekta Adolphusa Druidinga (1838-1900). Powstał gmach o imponujących rozmiarach: długości 230 stóp, szerokości 107 stóp. Niższa wieża mierzyła 100 stóp, wyższa - 129. Wewnątrz świątyni zapewniono wiernym blisko tysiąc miejsc siedzących. Zadbano też o zabezpieczenie pomieszczeń na plebanię oraz szkołę (budynki wzniesiono w 1903 roku), a w 1917 roku oddano do użytku dom zakonny. 

Parafia rozwijała się dynamicznie. W okresie największego rozkwitu, w 1918 roku, liczyła 23 000 wiernych, a do szkoły, zatrudniającej 47 nauczycielek, uczęszczało wówczas 2300 uczniów. Wspólnota prowadziła aktywną działalność patriotyczną. W czasie I wojny światowej organizowano wiece, podczas których werbowano ochotników do polskiej armii, a także uroczyste pożegnania żołnierzy wyruszających na front. Kobiety z oddziału Czerwonego Krzyża szyły wełniane okrycia dla błękitnej armii gen. Józefa Hallera. Natomiast w czasie II wojny światowej około tysiąca parafian wstąpiło do amerykańskich sił zbrojnych.

Kryzys i odrodzenie parafii

Na funkcjonowanie społeczności już od lat 20. XX wieku wpływ wywarły zmiany zagospodarowania przestrzennego miasta, a szczególnie wytyczanie nowych arterii komunikacyjnych przebiegających przez teren parafii lub w pobliżu jej granic. Już w latach 40. zauważalny był spadek liczby rodzin, przenoszących się do innych dzielnic i na przedmieścia. 

Proces ten w kolejnej dekadzie został przyśpieszony budową potężnej Kennedy Expressway. Malała liczba dzieci uczęszczających do szkoły, którą ostatecznie zdecydowano zamknąć w 1967 roku. Nastał trudny okres w życiu parafii, której los w latach 80. XX wieku był zagrożony ze względu na niewielką liczbę wiernych i katastrofalny stan techniczny budynków kościelnych.

Przełom nastąpił w roku 1988, kiedy proboszczem został Frank Phillips. Dziesięć lat później powołał on Zgromadzenie Kanoników Regularnych św. Jana Kantego (S.J.C.). Charyzmatem tej młodej wspólnoty jest przywracanie sacrum - w Kościele, na świecie i we własnym życiu, realizowane poprzez uroczyste liturgie i nabożeństwa, sztukę i muzykę sakralną. 

Obecnie wierni ponownie zapełniają świątynię, chętnie uczestniczą w obrzędach sprawowanych według obydwu obowiązujących form liturgii rytu rzymskiego (posoborowej i trydenckiej), uświetnianych niezwykłą oprawą muzyczną i śpiewem chóralnym.

Architektura i wystrój świątyni

Kościół pw. św. Jana Kantego został wzniesiony w stylu będącym fuzją cech renesansowych i romańskich. Elewacje korpusu wykonane są z cegły, ale fasadę oblicowano jasnym kamieniem z Bedford. Pierwotnie flankowały ją dwie potężne wieże, z których jedna została zdemontowana zapewne w latach 90. XX wieku. Fasadę poprzedzają szerokie kamienne schody, przebudowane w 1915 roku. 

Kościół jest trójnawową bazyliką z transeptem, z płytkim, półkoliście zamkniętym prezbiterium. Wnętrze imponuje bogactwem wystroju, który w znacznym stopniu zachował swój pierwotny charakter. Został on niemal całkowicie ukształtowany za czasów probostwa ks. Stanisława Rogalskiego (1902-1909), niezwykle cenionego i szanowanego przez wiernych.

Wystrój wnętrza nawiązuje do ikonografii patrona świątyni. W ołtarzu głównym znajduje się obraz przedstawiający cud św. Jana Kantego, który - zgodnie z żywotem - idąc przez rynek krakowski 16 czerwca 1464 roku, usłyszał rzewny płacz służącej, która przez nieuwagę upuściła i rozbiła napełniony mlekiem gliniany dzbanek.

Wznosząc modlitwę, święty zebrał skorupy i oddał służącej cudownie naprawione naczynie. Polecił wówczas napełnić je wodą z Rudawy, którą następnie przemienił w mleko. Autorem tej interesującej kompozycji jest Tadeusz Żukotyński (1855-1912), który od lat 80. XIX wieku mieszkał i tworzył w Stanach Zjednoczonych. Był on uczniem Pillatiego i Matejki w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych oraz von Piloty’ego w Monachium. 

Kolejne dwie sceny z życia patrona świątyni - Jan Kanty nauczający i oddający zbójcom pieniądze - dekorują konchę apsydy prezbiterium. Pomiędzy nimi znajduje się przedstawienie Zmartwychwstania. Z kolei interesujące nawiązanie do dziejów parafii odnajdujemy w dekoracji sklepienia północnego ramienia transeptu, gdzie Chrystusowi wśród dzieci towarzyszą dwie grupy wiernych: siostry zmartwychwstanki z uczniami oraz księża zmartwychwstańcy w otoczeniu parafian. W pejzażowym tle tych przedstawień rozpoznajemy zabudowania szkoły św. Jana Kantego i charakterystyczną sylwetę chicagowskiego kościoła.

Dekoracyjne witraże o tematyce chrystologicznej i maryjnej wykonane zostały w 1905 roku oraz w latach 1909-1914 przez firmę „Gawin” z Milwaukee oraz cenioną monachijską wytwórnię Franza X. Zettlera (1841-1916). 

Na jednym z okien znajduje się niezwykle popularne, cieszące się uznaniem wiernych i duszpasterzy, przedstawienie Modlitwy Jezusa w Ogrójcu. Opiera się ono na tradycji XIX-wiecznego niemieckiego malarstwa religijnego. Nie można też pominąć znajdujących się w kościele, wyjątkowych przykładów poloników.

Należy do nich replika ołtarza mariackiego Wita Stwosza. Autorem pomysłu przeniesienia krakowskiego dzieła do Chicago był proboszcz Frank Phillips, który o jego wykonanie zwrócił się do rzeźbiarza Michała Batkiewicza (ur. 1957). 

Wymagające niezwykłej precyzji prace trwały przez osiem lat (1995- 2003). By efekt był jak najdoskonalszy, użyte zostały takie same materiały, z jakich wykonany został oryginał - drewno dębowe i lipowe (z tego drugiego powstały figury i elementy ornamentacyjne). Jest to jak dotąd największa replika arcydzieła mistrza z Norymbergi, wielkości jednej trzeciej pierwowzoru.

Kalendarium

• 1893 - erygowanie Parafii św. Jana Kantego
• 1887 - abp Patrick A. Feehan (1829-1902) dokonuje poświęcenia dzwonów kościelnych
• 1898 - zakończenie budowy kościoła
• 1903 - zakupiono organy
• 1907 - zamontowano zegar na wieży
• 1905 - witraże wykonuje firma „Gawin” z Milwaukee
• 1915 - budowa schodów przed fasadą
• 1918 - renowacja wyposażenia kościoła
• 1934 - gen. Józef Haller (1873-1960) składa wizytę w parafii
• 1941 - wizyta gen. Władysława Sikorskiego (1881-1943), ówcześnie premiera Rządu RP na Uchodźstwie i Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych
• 1943 - polichromia wnętrza wykonana przez artystę Liseckiego
• lata 90. XX w. do 2012 - kapitalny remont kościoła

Tekst pierwotnie opublikowany w książce wydanej przez Instytut Polonika:

Katarzyna Chrudzimska-Uhera, Anna Sylwia Czyż, Jacek Gołębiowski, Bartłomiej Gutowski, „Parafie i kościoły polskie w Chicago”, Warszawa 2019, s. 165-172.