W kwaterze 86 paryskiego Cmentarza Père-Lachaise znajduje się miejsce pochówku poety oraz krytyka artystycznego i literackiego o polskich korzeniach - Guillaume'a Apollinaire'a (1880-1918). W 1919 roku przyjaciele i miłośnicy Apollinaire'a po raz pierwszy zgromadzili się przy jego nagrobku około godziny 11.30. Spotkanie to dało początek tradycji, która była podtrzymywana w kolejnych latach i trwa do dziś.

Apollinaire zapisał się w historii jako jeden z najważniejszych poetów i krytyków działających we Francji w XX wieku. Był autorem między innymi „Alkoholi”, „Poety zamordowanego”, „Kaligramów” oraz traktatu „Malarze kubiści”, a także twórcą pojęcia surrealizmu. Dzięki recenzjom publikowanym w różnych czasopismach odegrał kluczową rolę jako promotor XX-wiecznej awangardy. Jego poglądy wywarły istotny wpływ na kształtowanie się wielu kierunków artystycznych, takich jak kubizm orficki, surrealizm i puryzm.

Nagrobek poety

Nagrobek poety, zaprojektowany w 1935 roku przez jego bliskiego przyjaciela, malarza, literata i wydawcę czasopisma „Les Soirées de Paris”, Serge'a Férata, składa się z prostokątnej kamiennej płyty nagrobnej i menhiru. Na płycie wyryto fragmenty wierszy Apollinaire'a ze zbioru „Kaligramy”: kaligram w kształcie serca ze słowami „mon cœur pareil à une flamme renversée” (moje serce jak odwrócony płomień) oraz trzy strofy utworu „Les Collines” („Wzgórza”), przywołujące poetycki projekt Apollinaire'a:

Je me suis enfin détaché
De toutes choses naturelles
Je peux mourir mais non pécher
Et ce qu’on n’a jamais touché
Je l’ai touché je l’ai palpé
 

Et j’ai scruté tout ce que nul
Ne peut en rien imaginer
Et j’ai soupesé maintes fois
Même la vie impondérable
Je peux mourir en souriant (…)
 

Habituez-vous comme moi
À ces prodiges que j’annonce
À la bonté qui va régner
À la souffrance que j’endure
Et vous connaîtrez l’avenir

Wreszcie wam siebie uwolniłem
Od wszystkich rzeczy przyrodzonych
Mogę umierać, grzeszyć nigdy
I tego czego nie dotknięto
Ja dotykałem brałem w rękę

Wszystko zbadałem czego dotąd
Nie można było wyobrazić
W ręku ważyłem tysiąc razy
Życie co przecież nic nie waży
Z uśmiechem będę mógł umierać [...]

Przygotowujcie się jak Ja
Do cudów które zapowiadam
Do tej dobroci co ma nastać
Do cierpień które mnie hartują
Wszyscy poznacie wtedy przyszłość.

(przeł. Jan Kott)

W grobie spoczywa także żona poety, Jacqueline Apollinaire (1891-1987).

Geneza powstania projektu nagrobka

Nagrobek sfinansowano z aukcji prac artystów zaprzyjaźnionych z Apollinaire'em, która odbyła się 21 czerwca 1924 roku. Projekt powstał w porozumieniu z komitetem przyjaciół poety - Souvenir d'Apollinaire - działającym od 1920 roku na rzecz jego upamiętnienia na cmentarzu Père-Lachaise. Wybór autora i koncepcji nagrobka, dokonany w połowie lat 30. XX wieku, był rezultatem niemożności osiągnięcia porozumienia między członkami komitetu, w którym decydujący głos mieli liczniejsi od plastyków literaci oraz wdowa po Apollinairze, a pierwotnie wybranym do realizacji projektu artystą - Pablem Picassem. Awangardowe projekty Picassa, utrzymane w duchu surrealizmu i przedstawione komitetowi w latach 1927-1928, nie odpowiadały tradycjonalistycznej wizji monumentu preferowanej przez decydentów.