Nagrobek Adama Mickiewicza i jego rodziny, Cmentarz Champeaux w Montmorency, Francja, fot. Andrzej Pieńkos, 2023
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Modyfikowane: tak, Warunki licencji

Fotografia przedstawiająca Nagrobek Adama Mickiewicza i jego rodziny w Montmorency

Nagrobek Adama Mickiewicza i jego rodziny, Cmentarz Champeaux w Montmorency, Francja, fot. Andrzej Pieńkos, 2023
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji

Antoine-Augustin Préault, Model medalionu na nagrobek Adama Mickiewicza, ok. 1860, fotografia, dar Władysława Mickiewicza, Biblioteka Polska w Paryżu, Paryż (Francja), fot. Nieznany, domena publiczna
Licencja: domena publiczna, Źródło: PAU art, Warunki licencji

Antoine-Augustin Préault, Nagrobek Adama Mickiewicza na cmentarzu w Montmorency, fotografia, dar Władysława Mickiewicza, Biblioteka Polska w Paryżu, Paryż (Francja), fot. Adam Druchlińcki, ok. 1880, domena publiczna
Licencja: domena publiczna, Źródło: PAU art, Warunki licencji

Nagrobek Adama Mickiewicza na cmentarzu w Montmorency, fotografia, dar Władysława Mickiewicza, Bibilioteka Polska w Paryżu, Paryż (Francja), fot. Pierre Choumoff, ok. 1920, domena publiczna
Licencja: domena publiczna, Źródło: PAU art, Warunki licencji

Nagrobek Adama Mickiewicza na cmentarzu w Montmorency, fotografia, dar Władysława Mickiewicza, Bibilioteka Polska w Paryżu, Paryż (Francja), fot. Zdzislaw Hary’s Kaiser, ok. 1920, domena publiczna
Licencja: domena publiczna, Źródło: PAU art, Warunki licencji

Polskie groby na cmentarzu Les Champeaux w Montmorency, fotografia, Bibilioteka Polska w Paryżu, Paryż (Francja), fot. Nieznany, ok. 1950, domena publiczna
Licencja: domena publiczna, Źródło: PAU art, Warunki licencji

Medalion na nagrobku Adama Mickiewicza na cmentarzu w Montmorency, fotografia, Biblioteka Polska w Paryżu, Paryż (Francja), fot. Nieznany, ok. 1950, domena publiczna
Licencja: domena publiczna, Źródło: PAU art, Warunki licencji

Nagrobek Adama Mickiewicza i jego rodziny, Cmentarz Champeaux w Montmorency, Francja, fot. Bartłomiej Gutowski, 2024
Licencja: CC BY-SA 4.0, Źródło: Instytut Polonika, Warunki licencji

Nagrobek Adama Mickiewicza i jego rodziny w Montmorency

Montmorency | Francja | region Ile-de-France | departament Dolina Oise

Nagrobek Adama Mickiewicza i jego rodziny w Montmorency

Montmorency | Francja | region Ile-de-France | departament Dolina Oise

Na kamiennej steli (z napisami w języku polskim) umieszczono medalion brązowy w głębokim reliefie, wyobrażający twarz umierającego Adama Mickiewicza (1798-1855). Jest to niewątpliwie jedno z arcydzieł późnoromantycznej rzeźby francuskiej.

Préault i recepcja dzieła

Autor, Auguste Préault uznawał medalion Mickiewicza za „najlepszą rzecz, jaką zrobił”. Przywiązywał dużą wagę do wystawienia repliki na Salonie paryskim w 1868 roku. W recenzjach z tej ekspozycji dzieło było bardzo wysoko ocenione (m.in. przez Odilona Redona i Emile’a Zolę). Wśród wielu nagrobków Préaulta wyróżnia się niezwykle odważnym (zresztą na tle całej sztuki sepulkralnej stulecia) wyobrażeniem agonii. Wbrew obiegowym opiniom medalion nie jest jednak odwzorowaniem maski pośmiertnej poety.

Okoliczności powstania i odsłonięcie pomnika

Okoliczności zamówienia medalionu nie są znane. Rzeźbiarz mógł znać osobiście Mickiewicza dzięki kontaktom z francuskim historykiem Jules’em Micheletem. Z synem poety, Władysławem, zaprzyjaźnił się, ale zapewne przy okazji pracy nad medalionem do Montmorency, czego dowodzi mowa pogrzebowa Władysława Mickiewicza na pogrzebie rzeźbiarza.

Rysunek Préaulta ukazujący medalion, znany już tylko z ryciny Firmina Gillota z 1867 roku, sprawia wrażenie wykonanego „ex-post”, raczej niż szkicu przygotowawczego; mógł mieć też charakter prezentacyjny dla zleceniodawców. Dzieło znalazło się w Montmorency już w końcu 1866 roku, ale uroczysta inauguracja pomnika - ze sławną mową Victora Hugo - miała miejsce dopiero 21 maja 1867 roku. Odtąd był medalion Préaulta wielokrotnie reprodukowany i wyobrażany w różnych graficznych trawestacjach.

Dalsze losy dzieła

Gipsowy model rzeźby znajduje się w Bibliothèque Polonaise w Paryżu. Préault był też prawdopodobnie autorem zaginionego brązowego medalionu Celiny Mickiewiczowej (dawniej tamże). Prochy Mickiewicza ekshumowano w 1890 roku i przeniesiono do krypty w katedrze na Wawelu.

Inskrypcja:

ADAM / MICKIEWICZ / 24 GRUDNIA 1798 + 26 LISTOPADA 1855 / CELINA Z SZYMANOWSKICH MICKIEWICZOWA / 16 LIPCA 1812 + 5 MARCA 1855 / ALEKSANDER MICKIEWICZ / 1842 + 1864 / JAN MICKIEWICZ / 1845 + 1885 / ADAM MICKIEWICZ / 1866 + 1866 / CELINA MICKIEWICZ / 1867 + 1870 / HELENA MICKIEWICZ / 1864 + 1896 / WŁADYSŁAW MICKIEWICZ / 1838 + 1926 / MARIA Z MALEWSKICH MICKIEWICZOWA / 1834 + 1926 / MARIA MICKIEWICZ / 1868 + 1952 //.

Osoby powiązane:

Adam Mickiewicz
Władysław Mickiewicz
Celina Mickiewicz
Aleksander Mickiewicz
Jan Mickiewicz
Adam Mickiewicz

Twórcy:

Auguste Préault (rzeźbiarz; Francja)

Adres:

1 Rue Gallieni, Montmorency, Francja

Czas powstania:

1866 r., odsłonięcie 21 maja 1867 r.

Materiały:

stop miedzi (brąz, mosiądz lub spiż), kamień

Dodatkowe informacje dotyczące materiału:

kamienna stela, brązowy medalion

Informacje o stanie zachowania i dotychczasowych renowacjach:

w 2020 roku dokonano oczyszczenia rzeźby na nagrobku i jej zabezpieczenia.

Bibliografia i archiwalia:

J. Skowronek, Cmentarz polski w Montmorency, Warszawa 1986, s. 71-74
A. Pieńkos, Rzeźbiarz nieskończoności - Auguste Préault (rec. z wystawy A. Préaulta w Musée d’Orsay w Paryżu w 1997 r.), „Art and Business”, 1998, nr 5, s. 53-56
Auguste Préault. Sculpteur romantique 1809-1879, katalog wystawy w Musée d’Orsay, Paris 1997, s. 285-286
A. Pieńkos, Okropności sztuki. Nowoczesne obrazy rzeczy ostatecznych, Gdańsk 2000, s. 185-189
S. Rosiek, Zwłoki Mickiewicza. Próba nekrografii poety, Gdańsk 1997, s. 262-265
S. Rosiek, Na cmentarzu i na salonie. Sceny z dziejów medalionu Augusta Preault, w: Śmierć Mickiewicza. Teksty i rozmowy w roku mickiewiczowskim 2005, red. K. Czeczot i M. Zielińska, Warszawa 2008, s. 105-116
A. Biernat, B. Kłosowicz, Na obcej ziemi. Polskie groby na cmentarzach paryskich i w Montmorency, Paris 2009, s. 210-212
A. Pieńkoś, Konwencje obrazowania śmierci w sztuce XIX wieku. Między formą a tabu, „Rocznik Historii Sztuki”, 22, 1996, s. 95-96
A. Pieńkos, „Tracona moc obrazu, czyli epizody nowoczesnego realizmu”, Warszawa 2012, s. 149-151
A. Pieńkos, „Nie tylko Mickiewicz. Romantyczna eschatologia Auguste’a Préaulta”, w: „Epoka Chopina. Kultura romantyczna we Francji i w Polsce”, red. A. Pieńkos i A. Rosales Rodriguez, Warszawa 2013, s. 117-122
W zbiorach Biblioteki Czartoryskich w Krakowie zachował się krótki list Préaulta do sekretarza poety, Armanda Lévy’ego z maja 1865 r. zapowiadający ich spotkanie u Władysława Mickiewicza [MNK rkps. 599/79]